ایراندن مجبورا چیقریلگندن سۉنگ؛ قیتگن افغانلر ینه ایش ایزلب شو مملکتگه قیتماقدهلر
آویژه خورشید
جبردن ایراندن چیقریلیب، افغانستانگه قیتگن بیر قنچه مهاجرلر ایش بازاری نینگ یۉقلیگیدن شکایت قیلماقدهلر. اولر تأکیدلهیدیلرکی، مملکتده ایش امکانیتلری بۉلمهگنی سببلی، اولر اوچون ینه مهاجرلیکدن باشقه چاره قالمهگن. شو بیلن بیر پیتده، ایران ایش وزیرلیگی ایشچی ویزهلرینی بېریشنی اعلان قیلگن، اما بو وزیرلیک ایش جایلریده ایرانلیک ایشچیلرگه اوستونلیک بېریلیشینی اورغولهگن. شونگه قرهمهی، قیتگن مهاجرلر ایتیشلریچه، اولر آلدیلریده باشقه هېچ قندهی امکانیت یۉق.
اولر نینگ ایریملری ۸صبح گزېتهسی بیلن صحبتده ایتیشلریچه، ایش اۉرینلری نینگ یۉقلیگی و ایشسیزلیک نینگ آرتیب باریشی اولرنی ینه مهاجرلیک یۉلیگه مجبور قیلگن. قیتگنلر قۉشیمچه قیلهدیلرکی، اگر افغانستانده ایش امکانیتی موجود بۉلگنیده، اولر وطنده قالیشنی ایستهگن بۉلردیلر، اما ایشسیزلیک و قشاقلیک اولرنی ینه ایرانگه قیتیشگه مجبور قیلماقده.
۲۵ یاشلی ییگیت، بهرام نوری (مستعار)، مجبوری چیقریلگندن سۉنگ افغانستانگه قیتگن. او ایتیشیچه، طالبان حاکمیتنی اېگهلگچ، او عایلهسی بیلن قاچاق یۉللری آرقهلی ایرانگه کۉچیب اۉتگن و او یېرده کنف توقیش بیلن شغللنگن. بو ییگیت ایتهدیکی، اوچ آیدن بېری وطنگه قیتگن، اما حلی هم ایش تاپه آلمهگن.
او سۉزیده دوام اېتهدی: «اېرکک اوچون عار اېمس، حاضر عایلهم اوچون هر قندهی ایشنی قیلیشگه تیارمن، لېکن افسوسکی، ایش یۉق. قچانگچه قۉل قاووشتیریب اۉتیرهی؟ اېندی باشقه چاره یۉق، بو سفر اوکهم بیلن بیرگه ینه ایرانگه باریب ایشلهیمیز. افغانستانده هم جوده حرکت قیلدیک، لېکن ایش تاپالمهدیک. چونکه ایشچیلر کۉپ، ایش اېسه کم، هر بیر قوریلیش شرکتی اۉز ایشچیلریگه اېگه.»
ادریس شریفی (مستعار) بهرام سینگری جبردن چیقریلگچ افغانستانگه قیتگن باشقه بیر ییگیتدیر، اما آرتیب بارهیاتگن ایشسیزلیک و قشاقلیک اونی ینه ایرانگه باریشگه مجبور قیلگن. او ایتیشیچه، ایرانده پیوندچیلیک (وېلدینگ) ایشیده بند بۉلگن. ایش باسیمی جوده یوقاری بۉلسهده، او کیریم-چیقیم موازنتینی سقلب توره آلگن.
شریفی، حقوق و سیاسی فنلر بۉییچه اۉقیشنی توگتگن بۉلسه هم، قشاقلیک و ایشسیزلیک سببلی مهاجرلیککه چیقیشگه مجبور بۉلگن. او اېندی قانونی یۉل بیلن ویزه آلیشگه مجبور، اما بو جریان نینگ خرجتلریدن بېخبر. شونگه قرهمهی، او ایتهدی: «مېن اوچون باشقه یۉل یۉق، ینه باریشیم کېرهک.»
او ینه توشونتیرهدی: «بیرینچی سفر ایرانگه کېتگنیمده، آزگینه جمغرمهم بار اېدی، اویدهگی آلتینلرنی ساتدیم، ناقانونی مهاجرلیک خرجتلرینی تۉلهدیم و عیالیم بیلن فرزندلریمنی آلیب ایرانگه باردیم. بو سفر اېسه بو امکانیتلرگه اېگه اېمسمن.»
ابراهیم (مستعار)، یقینده افغانستانگه قیتگن باشقه بیر ییگیتدیر. او خصوصی بیلیم یورتلردن بیری نینگ تیش بولیمی فاکولتهسی نینگ اوچینچی کورس طلبهسی بۉلگن، بیراق طالبان حاکمیتنی اېگهلگچ و آتهسی نینگ ایشسیز قالیشی سببلی اۉقیشینی دوام اېتتیره آلمهگن و ناقانونی یۉل بیلن ایرانگه مهاجرلیککه مجبور بۉلگن. اما او قۉلگه آلینیب، افغانستانگه قیتریلگن. او ایتهدی: «آتهم حاضر قری، ایشلهی آلمهیدی، مېن هم افغانستانده ایش تاپالمهدیم. اېندی یگانه امکانیم قانونی طرزده ینه ایرانگه باریش.»
ینه بیر یاش عیال، روحافزا، ایتیشیچه، حاضرگی شرایطده ایش تاپیش جوده مشکل بۉلیب قالگن، حتا عالی معلوماتلی کۉپلب یاشلر هم ایشسیز. او ایتهدی: «ایرانده اېریم قۉغیرچاق یسهش اوستاخانهسیده ایشلردی، ایکی قیزیم تیکووچیلیک اوستاخانهسیده، اۉغیللریم اېسه آیاق کییم فابریکهسیده ایشلشردی.»
بو عیال ینه شوندهی دېیدی: «بیز قیینچیلیک بیلن ایرانگه یېتیب باردیک، کېتیشیمیز نینگ یگانه سببی ایشسیزلیک اېدی. اېریم ایلگری دولت ادارهسیده ایشلردی، اما طالبان حاکمیتنی آلگچ، او ایشسیز قالدی. او یېرده یخشی حیاتیمیز بار اېدی، اما ینه بېقرار بۉلدیک. اېندی قرار قیلدیم، میراثیمدهگی اولوشیمنی آلیب، اېریم و اۉغیللریمدن بیرینی ایرانگه یوبارهمن.»
شو بیلن بیر وقتده، ایران ایش وزیری نینگ اۉرینباسری سید مالک حسینی، سهشنبه کونی ۲۹-میزان اعلان قیلدی: «افغان فقرالری اوچون ایشچی ویزهلرینی بېریش جریانی ۱۴۰۴، ییل میزان آیی نینگ باشیدن باشلب، ایران تشقی ایشلر وزیرلیگی بیلن همکارلیکده باشلنهدی.»
ایرنا اخبارات واسطهسی نینگ خبر بېریشیچه، بو ایرانلیک رسمی ایتگن: «بیرینچی ییلده اېنگ کۉپی بیلن ۲۰۰ مینگته تۉقیز آیلیک ایشچی ویزهسی قانونی طرزده چېت اېلیک مهاجر ایشچیلرگه بېریلهدی.» او قۉشیمچه قیلگن: «ایش جایلریده استوارلیک ایرانلیک فقرالرگه بېریلهدی. فقط محلی ایشچی کوچی تاپیلمهگنده، خارجی ایشچیلر جلب اېتیلهدی.»
بو قرار ایران افغان مهاجرلرینی جبردن چیقریش جریانینی کوچهیتیرهیاتگن بیر پیتده قبول قیلینماقده. معلوماتلرگه کۉره، جاری میلادی ییل باشیدن بویان، ایراندن بیر میلیوندن آرتیق افغان فقراسی جبردن وطنگه قَیتریلگن. بوندن اولگی حساباتلرده هم ایتیلگندیکی، مهاجرلر نینگ عامهوی چیقریلیشیدن سۉنگ، ایران قوریلیش، شهر خدمتلری، قیشلاق خۉجهلیگی و آغیر محنت ترماقلریده ایشچی کوچی تنقیصلیگیگه دوچ کېلگن.





