انترنت نینگ اوزیلیشی؛ طالبان نینگ سۉنگگی قیزلر تعلیمی سنگریگه قیلگن خودکوش هجومی
الینا قلم

بلخ ولایتیدهگی بیر قطار قیزلر، طالبان تامانیدن یوزمه-یوز تعلیم تعقیقلنگندن سۉنگ آنلاین مکتب و بیلیم یورتلرگه مراجعت قیلگن اېدی، ایتیشلریچه، طالبان فایبری نوری انترنتی اوزیش آرقهلی اولر نینگ تعلیم آلیشدهگی سۉنگگی امید آینهسینی هم یاپیب قۉیدی. اولر تأکیدلهدیلرکی، بو قرار نهفقط اۉقیشنی دوام اېتتیریشنی امکانسیز قیلدی، بلکه افغانستان عیاللری نینگ آوازینی اۉچیریشگه قرهتیلگن مقصدلی سیاست نینگ بیر قسمیدیر. بو قیزلر نینگ فکریچه، رقملی سکوت اولر نینگ تعلیم آلیشدهگی اساسی حقلرینی بوزیشدیر. اولر نینگ نظریده، طالبان بو قرار آرقهلی افغانستان عیاللرینی پاکستاندهگی دینی مدرسهلرده اۉرگهتیلگن غایهلرگه یۉنهلتیرماقچی.
تعلیمدن محروم بۉلگن ایریم قیزلر ۸صبح کوندهلیگیده بېرگن مصاحبهلریده ایتدیلرکی، طالبان بوندهی قرارلر آرقهلی عیاللر نینگ حیاتی و کېلهجگی اوستیدن تۉلیق حکمرانلیگینی مستحکملشگه حرکت قیلماقده. اولر نینگ فکریچه، انترنت نینگ اوزیلیشی باسیم واسطهسی صفتیده تن آلینیشی کېرهک و خلقارا همجمعیتی دن درحال مقابل تعلیم و اخبارات منبعلرینی یرهتیش اوچون چاره کۉریشی لازم.
بلخ ولایتیده یشاوچی ستاره دیگن بیر قیز ایتشیچه، طالبان نینگ قیزلر تعلیمیگه کیریتگن چېکلاولری سبب او ۷-صنفدن کېین اۉقیشنی تشلب کېتگن و انترنت اوزیلیشیدن آلدین آنلاین مکتبلردن بیریده درس آلیب کېلهیاتگن اېدی. او قۉشیمچه قیلدی: سۉنگگی کونلرده انترنت نینگ اوزیلیشی سببلی درسلرینی دوام اېتتیره آلمهیپدی. بو بلخلیک قیز تأکیدلشیچه، خلقارا بیلمیورتلر و علمی مؤسسهلر یاردمیده افغانستان یاشلری اوچون علمی و فکری منبعلرگه کیریش امکانیتی تأمینلنیشی کېرهک.
ستاره: «طالبان عیاللرگه قرشی و باسیمگه اساسلنگن سیاستلری بیلن نهفقط مکتب و بیلیم یورت اېشیکلرینی قیزلرگه یاپیب قۉیدی، بلکه کمسیتیش و حقوققه ضد عمللر بیلن بوتون بیر خلق نینگ کېلهجگینی گروگه آلدی. انترنت اوزیلیشی، بو بیز نینگ سۉنگگی امیدیمیز اېدی، ینه همه نرسهنی بیزدن تارتیب آلدی.»دېدی.
بلخده، ینه بیر تعلیمدن محروم بۉلگن قیز، نادیه، انترنت نینگ اوزیلیشینی قیزلرگه مکتب اېشیکلری قیته یاپیلگنی بیلن تېنگلشتیردی. او، اگر بو حالت دوام اېتسه، کۉپلب قیزلر و اۉقووچیلر رواجلنیش، بیلیم آلیش و ینگی کۉنیکمهلرگه اېریشیشدن محروم بۉلهدیلر، دېدی.
نادیه قۉشیمچه قیلدی: «مېنینگ طلبیم شوکی، برچه اۉقووچیلر، خصوصاً قیزلر، هېچ قندهی تۉسیق و چېکلاولرسیز اۉقیشنی دوام اېتتیره آلیشسین و آنلاین تعلیم منبعلریدن فایدهلنه آلیشسین. انترنت نینگ اوزیلیشی و مکتبلر نینگ یاپیلیشی تعلیم امکانیتلرینی یۉق قیلهدی و کۉپلب اۉقووچیلر نینگ کېلهجگینی جدی خوف آستیگه قۉیهدی.»
سمیرا هم نادیهگه اۉخشهب اۉقیشنی تشلب قۉییشگه مجبور بۉلدی و انترنت اوزیلیشیدن آلدین آنلاین درسلر آرقهلی اۉز رواجی اوچون ینگی کۉنیکمهلرنی اۉرگنهیاتگن اېدی. او ایتیشیچه، آنلاین تعلیم اونینگ اوچون دنیاگه قرهش اوچون بیر روزنه اېدی؛ شو روزنه آرتیدن او جمعیتده حلی هم بارلیگینی، رواجلنیشی و عایلهسیگه یاردم بېریشی ممکنلیگینی حس قیلردی. سمیرا قۉشیب قۉیدی: انترنت اوزیلیشی بیلن، او جمعیتده مضمونلی و ثمرهلی اشتراک اېتیشدهگی سۉنگگی امیدینی هم یۉقاتدی.
بو اۉقیشنی دوام اېتتیره آلمهگن طلبه، غم و ناراضیلیککه تۉله آواز بیلن شوندی دېدی: «طالبان مسووللریگه شونی ایتهمن: بیز فقط رقم اېمسمیز، بیز انسانمیز. اۉقیشگه و یشهشگه حقلیمیز. سیز تعلیم اېشیکلرینی یاپیب و دنیا بیلن علاقه یۉللرینی کېسیب، نهفقط امکانیتلریمیزنی تارتیب آلدینگیز، بلکه بیر اولاد نینگ امیدینی هم اۉچیرهیپسیز. سیزدن سۉرهیمن، بو حیاتلرنی اۉیلنگ؛ عایلهلرنی، معلم، شفاکار یاکه قدرتلی آنه بۉلیشنی خواهلهیاتگن قیزلرنی اېسلنگ. تعلیم بیز نینگ خوفسیزلیگیمیز و قدریمیزنی شکللنتیرهدی. التماس، بیزگه نفس آلیش و رواجلنیش امکانینی بېرینگ.»
بیلیم یورتلری نینگ سابق استادلریدن بیری، شهلا فرید، انترنت نینگ اوزیلیشی افغانستانده قیزلر نینگ تعلیم جریانینی جدی اوزیلیش بیلن یوزلشتیرهیاتگنینی ایتماقده. او تأکیدلهیدیکی، بو چېکلاو نهفقط اۉقوو مطلبلرینی اونوتیشگه و تعلیم صفتی پسهییشیگه آلیب کېلهدی، بلکه اۉقووچیلر نینگ استادلر بیلن علاقهسینی همده علمی منبعلرگه کیریشینی هم کېسکین درجهده ایزدن چیقرهدی.
بو سابق استاد نینگ سۉزلریگه کۉره، بوندهی شرایطده استه-سېکین قیزلر نینگ اۉقیشنی دوام اېتتیریش انگیزهسی یۉقالهدی و مکتبنی تشلب کېتیش ایستهلمهگن، اما واقعی تنلاوگه ایلنهدی. بو اېسه قیزلر نینگ کېلهجگی اوچون کېنگ و تشویشلی عاقبتلرنی کېلتیریب چیقرهدی.
سابق بیلیم یورت ا استادی و افغانستان عامهوی اخبارات واسطهسی نینگ قۉللب-قوتلش تشکیلاتی (امسو) رهبری، حامد عبیدی، شوندهی دېیدی:«ییگیرمه بیرینچی عصرده افغانستانده انترنت نینگ اوزیلیشی تۉلیق فاجعه حسابلنهدی.» او قۉشیمچه قیلهدی: «طالبان بو عمل بیلن افغانستاننی جهان علم ایشلب چیقریش ایلنهسیدن چیقریب تشلهدی و مملکتنی زمانهوی علمی منبعلرگه کیریشدن محروم قیلدی.»
عبیدی جنابلری: «بو بیر روزنه اېدی، عیاللر شو یۉل آرقهلی بیلیم آلیشلری و کۉپ ساعتلرینی کۉنیکمهلرینی رواجلنتیریشگه بغیشلشلری ممکن اېدی. بوگون اېسه تکنالوژیلر دوری، دنیادهگی برچه بیلیم یورتلر انترنت آرقهلی باغلنگن؛ دېمک، ایشلب چیقیلگن هر قندهی بیلیم انترنت آرقهلی موجود.»دیب، قۉشهدی.
بیلیم یورت استادلریدن بیری، عزیز الرحمن سخیزاده، طالبان جمعیتنی اۉز رنگ و شکلیگه کېلتیریشنی ایستهماقده. او تأکیدلهیدیکی، طالبان نینگ هر بیر قراری عیاللرنی ینهده چوقورراق جراحتلهماقده. اونینگ ایتیشیچه، طالبان خلقنی هبت الله نینگ قیشلاغیده اۉیلهگن نرسهسیگه تامان تارتماقده؛ او یېرده عیال فقط اېرککلر نینگ شخصی ملکی صفتیده قرهلهدی دیب، ایتدی.
سخیزاده جنابلری، قۉشیمچه قیلهدی: «طالبان نینگ دنیاسی ایکی رنگدن عبارت؛ قاره و آق. اولر آق رنگلریدن تشقری باشقه رنگنی قبول قیلمهیدی و همه آدملر هم اولر کبی بۉلیشی کېرهک دېب حسابلهیدی. اگر حکمرانلیکلری دوام اېتسه، جمعیتنی اۉز شکل و فکرلریگه سالیشنی خواهلشهدی. شو نینگ اوچون اولر باسقیچمه-باسقیچ تعقیقلرنی جاری قیلیشماقده. سیز کۉریب توریبسیز، نهفقط خلق نینگ اساسی حقوقلرینی تارتیب آلیشدی، بلکه انترنتنی اوزیش هم شو چېکلاولر نینگ بیر قسمی. شوندن کېین ینه کۉپراق تعقیقلر هم کېلهدی.»
شو بیلن بیرگه، ۱۰۰ دن آرتیق مدنی جماعهچیلیک تشکیلاتلری، ناراضیلیک حرکتلری و انسان حقلری تشکیلاتلری قۉشمه بیانات چیقریب، طالبان نینگ فایبری نوری اوزیش قرارینی انسان حقوقلری نینگ بوزیلیشی دېب اتشدی. بو تشکیلاتلر تأکیدلهدیکی، طالبان شو عمل بیلن اۉز جنایتلرینی، باستیریشلرینی و تیزیملی کمسیتیشلرینی خلق کۉزیدن یهشیریشگه اورینماقده.
انار اکادمیسی، ویکتوری افغانستان، افغانستان عیاللریگه بوییچه تعلیم و ایگل افغانستان اکادمی س، افغانستان کبی تشکیلاتلر طالبان قیتگنیدن بېری فعالیت یوریتیب، افغان قیزلریگه بېپول آنلاین تعلیمنی تقدیم اېتماقده.
بوندن آلدین، یونیسف نینگ اجراچی مدیری، کاترین راسل شوندهی دېگن اېدی: اگر قیزلر نینگ تعلیم آلیش تعقیقی ۲۰۲۵ ییل آخریگچه دوام اېتسه، ۲.۲میلیوندن آرتیق اۉسمیر قیزلر اۉقیشدن محروم بۉلهدی. او بو تعقیقنی افغانستان نینگ برقرارلیگی و ترقیاتی اوچون جدی تهدید دېب حسابلب، درحال بېکار قیلیشگه چقیرگن اېدی.
حاضرگی پیتده افغانستان دنیاده یگانه دولتدیرکی، او یېرده قیزلر طالبان نینگ جنسی آپارتاید سیاستی طفیلی تعلیم آلیش و ایشلش حقوقیدن محروم اېتیلگن. کۉپلب خلقارا تشکیلاتلر بو سیاستنی «جنسی آپارتاید» دېب اتهماقده.





