قۉرقوو و حقارت بیلن نان تاپیش؛ طالبان محتسبلری ایشلهیدیگن عیاللرنی ینهده چېکلهماقده
آدرینا بهزاد
افغانستاندهگی اَیریم ایشلهیدیگن و صناعت بیلن شغللنهدیگن عیاللر طالبان چېکلاولری، مزاجلر سانینینگ کمهییشی و بازارنینگ تورغونلیگی اولرنینگ ایش و درآمد امکانیتلرینی کېسکین چېکلهگنینی اَیتماقده. اولر اقتصادی باسیملر بیلن بیر قطارده، عیاللرنینگ ایش جایلری و کۉرگزمهلرده اشتراک اېتیشیگه قۉییلگن چېکلاولر تیریکچیلیک خرجتلرینی قاپلشنی اولر اوچون ینهده قیینلشتیرگنینی قۉشیمچه قیلماقده. بو عیاللر طالبان محتسبلرینینگ عیاللر دوکانلری و ایش فعالیتینی سایهدېک تعقیب قیلیشی سببلی مزاجلرینی یۉقاتگنینی اَیتماقده. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان تامانیدن چېکلاولرنینگ جاری اېتیلیشی کون-سایین عیاللرنینگ حتا اساسی احتیاجلرینی قاندیریش اوچون هم اویدن کمراق چیقیشیگه و اوّلگیدن کۉره کۉپراق جمعیت چېتیگه سوریلیشیگه سبب بۉلگن.
بو عیاللر طالبان چېکلاولری عیاللرگه چېکسیز باسیم اۉتکزگنینی و اولرنینگ کۉپچیلیگی چارهسیزلیکدن بیر آغیز نان تاپیش اوچون اویدن چیقهیاتگنینی اَیتماقده. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، اگر مجبور بۉلمسهلر، بوندهی شرایطده و طالباننینگ قۉل-آیاقنی باغلهیدیگن تقیقلری سایهسیده تحقیر و حقارت، حتا حبسگه آلینیب، قماققه توشیش خوفینی بۉیینلریگه آلیشگه تیّار اېمسلر.
زهرا (مستعار) عیاللر آلدیده تورگن موجود معمالردن خواطر بیلدیریب، عیال کیشی اوچون ایشلش جوده قیینلشگنینی تأکیدلهیدی؛ اما چېکلاولرگه قرهمهی، تیریکچیلیک خرجتلرینی قاپلش اوچون همان ایشلشده دوام اېتماقده.
بو عیال شوندهی دېیدی: «اېریم کسل و بېش نفر فرزندیم بار، ایشلشگه مجبورمن؛ اما طالباننینگ مناسبتی مېنی جوده قیینهیدی. طالباننینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر خادملری هر کونی بیر نېچه مرته دوکانگه کېلهدی. اېرتهلب ساعت آلتی دن کېچکی ساعت آلتیگچه، کون بۉیی یوزیمده نقاب بۉلهدی.»
زهرا قۉشیمچه قیلهدی: «مزاجلریمنینگ اکثریتی عیاللر اېدی، اما کوندن-کونگه کمهییب کېتیشدی؛ چونکه اولرنینگ کۉپچیلیگی ایشسیز قالدی. اگر اېرککلر هم دوکانیمیزده ماللرنی کۉریش یاکه سودالشیش اوچون بیر نېچه دقیقه تۉختهب قالیشسه، طالباننینگ امر باالمعروف خادملری تېزده کېلیب، اولردن سۉرهیدی. شو سببلی کۉپچیلیک اېرککلر اېندی دوکانیمیزگه کېلمهیدی.»
فابریکهلردن بیریده ایشلاوچی عیال زینب(مستعار)، اقتصادی احوالی یخشی اېمسلیگینی و کونیگه ۱۵۰–۲۰۰ افغانی ایشلب تاپیشینی اَیتهدی. او شوندهی دېیدی: «اېرتهلبدن کېچگچه ایش قیلهمن، ۱۵۰ یاکه ۲۰۰ افغانی تاپهمن. اقتصادیمیز ضعیف و ایش ایزلب سرسان بۉلیب یوریبمیز. بیر کون ایش تاپسک، بیر کون ایشسیز قالهمیز. اگر ایشلهسم، اویده نان بۉلهدی؛ اگر ایشلهمسم، اۉشه کوننینگ اۉزیگه هم نانیمیز یۉق.»
بو عیال قۉشیمچه قیلهدی: «بو یېرده ایشلهیدیگن عیاللرنینگ برچهسینینگ اېمیزیکلی فرزندلری بار. اولر اویده قالهدی، آنهلری اېسه ایشلشگه کېلهدی.»
هنرمند عیال خدیجه (مستعار)، اکثریت کۉرگزمهلرده عیاللرگه اشتراک اېتیش و محصولاتلرینی آدملرگه تنیشتیریشگه رخصت بېریلمسلیگینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، ایچکی بازار هم اونچهلیک رواجلنمهگن و اولرده عادتده سوداگرلر قتنهشهدیگن کۉرگزمهلرده اشتراک اېتیش همده محصولاتلرینی تنیشتیریش اوچون یېترلی امکانیت یۉق.
بو هنرمند عیال شوندهی دېیدی: «مېن قۉل محنتی محصولاتلرینی تیّارلهیمن و مېن بیلن تۉرت نفر عیال ایشلهیدی. ایشیمیز کۉپ محنت و وقت طلب قیلسه-ده، اما سودامیز دېیرلی یۉق. بیز ایشگه آلگن عیاللر عایلهلرینینگ یگانه باقووچیلریدیر. اولرنینگ هر بیرینینگ یا فرزندی بار، یا بېوه، یاکه اېری معتاد یا که کسل.»
خدیجه قۉشیمچه قیلهدی: «حاضرگچه قتنهشگن کۉرگزمهلریمیزده هم طالبان تامانیدن عیاللرنینگ کیریشیگه کۉپ بار چېکلاو قۉییلدی. حتا عیاللر ساعتلب کوتیب قالگن و اولرگه کیریشگه رخصت بېریلمهگن. حتا کۉپینچه اوی اجاره حقی هم قرض بۉلیب قالهدی.»
ایشلهیدیگن و هنرمند عیاللر باسیملر کوندن-کونگه کوچهیهیاتگنینی و حاضرگی وضعیت دوام اېتسه، باشقه کۉپلب عیاللر سینگری ایشلشنی تۉختهتیشگه مجبور بۉلیشلرینی تأکیدلهماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، طالبان حتا اولرنینگ بالهلری و عایله اعضالری آچلیکدن هلاک بۉلسه هم، اولرگه پروا قیلمهیدی؛ چونکه بو گروه رهبری هیبتالله اَیتگنیدېک، کمبغللیک الله تامانیدن بېریلهدی و بو بارهده هېچ کیم شکایت قیلمسلیگی کېرهک.
طالبان باش وزیری ملا حسن آخوند هم بو گروه رژیمی خلق اوچون «رزق» وعده قیلمهگنینی، آچلیک الله تامانیدن اېکنینی و او بندهلرینی سینهیاتگنینی اَیتگن اېدی.
