-
عیال سۉزی
(۴) تېمیر پنجره‌لر آرتیدن حکایه؛ طالبان قماقخانه‌لریده عیاللر بیلن نیمه‌لر یوز بېرماقده؟
اېسلتمه: طالبان‌نینگ افغانستان اوستیدن حاکمیتنی اېگه‌لله‌گنیگه بېش ییلدن آرتیق وقت اۉتدی. بو دور مابینیده یوزلب عیاللر طالبان تامانیدن اۉغیرلب کېتیلگن، حبسگه آلینگن و قماققه تشلنگن؛ اولر‌نینگ کۉپچیلیگی جنایتی اثباتلنمسدن، ناانیق عیبلاولر یاکه عایله‌وی و اجتماعی مسأله‌لر سبب قماققه توشگن. قماقخانه پنجره‌لری آرتیده اولر بیلن نیمه‌لر صادر بۉلگنی و صادر بۉله‌یاتگنی افغانستان عیاللری‌نینگ طالبان‌نینگ ایکّینچی حاکمیتی دوریده‌گی اچّیق تجربه‌لری‌نینگ بیر قِسمیدیر. مذکور حکایه یازووچی‌نینگ طالبان‌نینگ کابلده‌گی قماقخانه‌لریده محبوس بۉلگن دوریده‌گی بې‌واسطه کوزه‌توولری و تجربه‌لری‌نینگ بیر قِسمیدیر. یازووچی حبسده بۉلگن وقتیده اۉز کۉزی بیلن کۉرگن و باشیدن کېچیرگنلریدن تشقری، بیرگه قملگن عیاللر و قیزلر‌نینگ حیاتی همده تقدیرلری حقیده‌گی حکایه‌لرنی هم اېشیتگن. شو…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
۲۰ یاشگه تۉلگن باله
فقط ۱۵ یاشده اېدی؛ اېرته‌لبلری آنه‌سی اونی چقیرگنده، هلی اویقوسی ترقه‌لمه‌گن بۉلردی، بعضاً اېرینیب اۉرنیدن تورردی، بعضاً اېسه آنه‌سی ینه چقیریشیدن آلدین اویغانردی. قاره کییمی و آق چادرینی کییب، کتابلرینی دستکول‌گه سالردی-ده، مکتبگه یۉل آلردی. او بو عادی قتناولر بیر کون کېلیب حیاتیده‌گی اېنگ کتّه ارمانیگه ایلنیشینی بیلمسدی. مکتب سحر اوچون عادی حیاتی‌نینگ بیر قِسمی اېدی؛ خودّی اېرته‌لبکی چای، کیینیش و اویدن چیقیش کبی. او رسم چیزیشنی یخشی کۉر‌ردی. بیر کونی دفتریگه یشیل یۉل چیزیب، اۉزینی اونینگ آخریده یشیل لباسده تصویرله‌دی. آنه‌سی دېدی: «اطرافینگ‌نینگ تۉرت تامانی هم یشیل، کۉیله‌گینگ هم یشیل اېکن.» سحر کولیب: «بو‌نینگ معناسی نیمه اېکنینی بیله‌سنمی؟» دېدی.…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
حکیمه؛ عذاب-عقوبتلر آستیده اېگیلگن عیال
مېن اۉزی‌نینگ اَیتیشیچه، باشیدناق، ازلدن آمدی کېلمه‌گن بیر عیالنی تنیمن؛ اونینگ حیاتی ایلک کونلریدناق معمالر و مرکّبلیکلر بیلن کېچگن. هر سفر حیات اونی یېرگه ییقیتگنده، او ینه اۉرنیدن توریب، مجبورا یۉلیده دوام اېتگن عیال اېدی. شونگه قره‌مه‌ی، تشقی کۉرینیشیدن او نیم‌جان، ساکن و کۉنگلی یخشی عیال اېدی؛ شو قدَر نازک اېدی که بلکه کیمدیر فقط اونینگ تشقی کۉرینیشیگه قره‌سه، حیات اونینگ نیم‌جان یېلکه‌لریگه قنده‌ی آغیر یوکنی آرتیب قۉیگنینی هېچ قچان تصور هم قیلالمسدی. مېنیمچه، اونینگ حیاتینی ایکّی قِسمگه بۉلیش ممکن: اۉن یېتّی یاشلی قیزی قاچیب کېتیشیدن آلدینگی و اوندن کېینگی دور. البته، اوندن آلدین هم او آز‌گینه عذاب کۉرمه‌گن اېدی.…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
آنه‌م؛ اۉن بېش ییلدن آرتیق وقت دوامیده حیات الفباسینی اۉرگه‌تگن معلم
ایسّیق کونلر‌نینگ بیریده قویاش مکتب کلکین‌لریدن صنفخانه‌گه نور ساچردی. اۉقووچیلر اۉز مېزلریده ساکن اۉتیریشر، قویاش نوری اېسه کتابلر و تخته اوستیگه توشردی. هر کونی انه شو نورنی کۉرگنلریده، کۉپراق اۉرگنیشگه و کېله‌جگی اوچون حرکت قیلیشگه قرار قیلیشردی. هر سفر شونده‌ی منظره‌نی اېسله‌گنیمده، خَیالیمده بیر انسان‌نینگ سیماسی جانلنه‌دی مهربانلیگی، حلاللیگی و فداییلیگی بیلن کۉپلب شاگردلری‌نینگ حیاتینی اۉزگرتیرگن بیر عیال. بو عیال مېنینگ آنه‌م. آنه‌م‌نینگ اسمی شازیه اسلام‌زی. او ۲۰۰۶-ییلده اۉقیتووچیلیک فعالیتینی باشله‌گن و اۉن بېش ییلدن آرتیق وقت دوامیده مِهر و اشتیاق بیلن درس بېرگن. او باله‌لیگیدن اۉقیتووچی بۉلیشنی آرزو قیلگن، چونکه تعلیم آرقه‌لی یاش اولادنی تربیه‌لش و جمعیتگه خدمت قیلیش…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
افغانستان عیاللری و قیزلری؛ کولدن قَیته کۉتریلگن ققنوسلر
هلی هم ۲۰۲۱-ییل ۱۵-اگوستدن کېین افغانستان قیزلری و عیاللری حیاتیگه توشگن چېکلاولر، قیینچیلیکلر، درد و عذابلر حقیده دایما گپیریب کېلینماقده. هر یېرده عیاللر و قیزلر اېنگ اساسی حقوقلریدن محروم قیلینگنی اېسله‌تیله‌دی؛ اولر نه اۉقی آله‌دی، نه ایشلش و قرار قبول قیلیش حقوقیگه اېگه. اما بو واقعه‌نینگ باشقه بیر جهتی کۉپچیلیک‌نینگ نظریدن چېتده قاله‌یاتگنگه اۉخشه‌یدی: افغانستان عیاللری‌نینگ ققنوسگه خاص کوچی و خصوصیتی. گرچه معمالر و چېکلاولر تۉلقینی کوچه‌ییب باره‌یاتگن بۉلسه‌ده، بیز دایما اۉسیش و اۉزینی رۉیابگه چیقریش حالتلریگه هم گواه بۉلیب کېلماقده‌میز. کون سایین محیط بۉغووچی توس آله‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، عیاللر و قیزلر نه‌فقط افغانستاندن تشقریده، بلکه مملکت ایچیده هم قرشیلیک کۉرسه‌تیش…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
«خاموشستان»؛ قیزلر‌نینگ توگللنمه‌گن آرزولری یورتی
طالبان هلی کېلمه‌گن کونلرنی اۉیله‌یمن؛ گرچه اوروش دوام اېته‌یاتگن و شهر‌نینگ بعضی‌ده بیر بورچه‌گیده پارتلشدن قۉرقوو سېزیلیب تورگن بۉلسه-ده، حیات دوام اېتردی: قیزلر مکتبگه بارردی؛ اۉغیل باله‌لر آرزو قیلردی؛ عایله‌لر اوروش خبرلریگه قره‌مه‌ی، بیرآز صمیمی محیطگه اېگه اېدی؛ شهر هلی هم گوجوملیک هیدینی تره‌تردی؛ قویاش چیقیشی بیلناق، کۉچه‌لرگه ینگی نان‌نینگ هیدی تره‌له‌ردی؛ کتاب دوکانلری آچیق و گوجوم اېدی؛ قیزلر‌نینگ لبلریده کولگو تۉلقینلنردی؛ اۉرگنیشگه اشتیاق بار اېدی و یاشلر قیینچیلیکلر کولیدن قنده‌ی قَیته توریشنی اۉرگنردی. طالبان هلی مینگلب قیزلر‌نینگ تقدیرینی کولرنگ توسگه بۉیه‌شگه موفق بۉلمه‌گن کونلرنی اۉیله‌یمن؛ هلی آرزو بار بۉلگن، حرکت بیرینچی ا‌ۉرینده تورگن، اۉقیش و یازیش مهم بۉلگن و…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
ایرانده‌گی افغانستانلیک مهاجر عیاللر‌نینگ آغیر حیات شرایطلری حقیده‌گی حکایه‌لری
جمهوریت توزومی‌نینگ قوله‌شی و طالبان‌نینگ حاکمیتگه قَیتیشی میلیونلب افغانستان وطنداشلری‌نینگ حیاتینی کېنگ کۉلملی اۉزگریشلر و معمالرگه دچار قیلدی. مملکتنی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگنلر آره‌سیده کۉپلب اجتماعی فعال عیاللر، انسان حقوقلری حمایه‌چیلری، ژورنالیستلر، دولت خدمتچیلری و خوفسیزلیک تهدیدلری همده قصاص آلیشدن قۉرقیب، افغانستاننی ترک اېتیب، مهاجرت یۉلینی تنله‌گن عایله‌لر بار اېدی. بو عیاللر‌نینگ کۉپچیلیگی اوچون مهاجرت تینچ و خوفسیز حیات باشلنیشینی انگله‌تمه‌دی، عکسینچه، ناانیقلیک، اقتصادی معمالر، اجتماعی چېکلاولر و کېله‌جکدن خواطر دوری‌نینگ باشلنیشی بۉلدی. حاضر ایرانده یشه‌یاتگن اَیریم افغانستانلیک مهاجر عیاللر‌نینگ اَیتیشیچه، اۉز جانلری و عایله‌لری‌نینگ حیاتینی سقلب قالیش اوچون افغانستاننی ترک اېتیشگه مجبور بۉلگن بۉلسه‌لر-ده، مېزبان مملکتده هم یشه‌ش شرایطی،…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
آزادلیک؛ عیاللردن قربانلر طلب قیله‌دیگن مشقتلی یۉل
مېن دېوارلری لایدن، تامی پست بۉلگن اویده اولغه‌یدیم. خانه‌م‌نینگ کیچکینه کلکینیدن دایما کابل آسمانیگه قرردیم؛ مېن اوچون بو آسمان کتّه بیر رسّاملیک متاعسی کبی اېدی. بعضاً قۉرقوو و خوفسیزلیکدن بې‌خبر محیط هیدی کېلیب توره‌دیگن شهرده مېن کتابلر دنیاسیدن پناه تاپیشگه اۉرگنیب قالگندیم. مېن اوچون هر بیر کتاب باشقه بیر عالمگه آچیله‌دیگن ایشیک اېدی؛ او دنیاده هېچ قنده‌ی دېوار انسان تفکری‌نینگ پروازیگه تۉسقینلیک قیله آلمسدی. بو یوکسک آرزولری بۉلگن، اما توپراق آستیده اونوتیلیشگه تشلنگن بیر قیز حقیده‌گی حکایه. اوزاق ولایتلردن بیریده، ناتۉغری عرف-عادتلر بعضاً انسانی تمایللرگه سایه ساله‌دیگن جایده، زهرا اسملی قیز یشه‌ردی. اونینگ آرزولری اویی‌نینگ لای دېوارلری آره‌سیده چېگره‌لنیب قالگن…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
بیلیم یورت‌دن محروم اېتیلیش و قیزلر تعلیمی اوچون کوره‌ش
اېنگ آغیر شرایطلرده عیاللر‌نینگ کوره‌شی، سعی-حرکتی و قرشیلیک کۉرسه‌تیشی طالبان حکمرانلیگی آستیده‌گی افغانستاندهگی مهم ایچکی واقعه‌لردن بیریدیر. بو مسأله سۉنگگی بېش ییل دوامیده افغانستان‌نینگ دنیا کۉزیدن یشیرینیب قالیشیگه، جمعیت‌نینگ یریمی محروم اېتیلگنی و انسان حقوقلری بوزیلیشی‌نینگ اونوتیلیشیگه یۉل قۉیمه‌دی. عیاللر‌نینگ طلبلری، اېنگ آغیر شرایطلرده فعالیت یوریتیش و قرشیلیک کۉرسه‌تیشگه بۉلگن سعی-حرکتلری اولر‌نینگ نامی و آوازینی تیریک سقلب کېلماقده. اَیریم عیاللر بو یۉلده هېچ قنده‌ی سعی-حرکتدن تیییلمه‌یپتی. طالبان گروهی‌نینگ تقیقلری و مقصدلی تضییقلریگه قره‌مه‌ی، بیر قطار عیاللر و قیزلر هنوز فعالیتینی دوام اېتتیریب، ظلمت قعریدن نور ایزله‌ماقده. آمنه انه شونده‌ی عیاللردن بیری بۉلیب، تعلیم تقیقلنگنیدن کېین اۉقیش و اۉقیتیش امکانیتینی تورلی…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
مصافه‌دن هم نریده: کۉرینمس رشته
۱۹۸۷-ییل اېدی و او اۉزی بیلن آغیر، اَیتیب بۉلمس ساووقنی آلیب کېلگندی؛ بو آغیرلیک فقط هوا و فصلدن اېمس، بلکه اوروش النگه‌سیده پرچه‌لنیب کېتگن مملکتدن کېله‌یاتگن اېدی. اکه‌م چکسلواکیا‌ده بېش اوزاق ییلنی اۉتکزگن اېدی. او بوتون بارلیغینی مهندسلیکنی اۉرگنیشگه بغیشله‌گن، مملکتیمیز و عایله‌میز اوچون یخشیراق کېله‌جک قوریش آرزوسیده یشه‌گن اېدی. اما کابل قۉنلغه‌سی حدودیگه قدم قۉییشی بیلناق، اونینگ برچه آرزولری تارتیب آلیندی. رسمیلر اونینگ دیپلومینی اۉشه یېر‌نینگ اۉزیده آلیب قۉییشدی و اونی مجبوری حربی خدمتگه یوباریشدی. اونگه اتیگی یېتّی کون، بار-یۉغی بیر قیسقه هفته، اوی و عایله ایلیقلیگینی ینه بیر بار حس قیلیش اوچون امکان بېریشدی؛ شوندن سۉنگ حربی کییم…
کۉپراق اۉقینگ