-
عیال سۉزی
بیلیم یورتدن محروم اېتیلیش و قیزلر تعلیمی اوچون کورهش
اېنگ آغیر شرایطلرده عیاللرنینگ کورهشی، سعی-حرکتی و قرشیلیک کۉرسهتیشی طالبان حکمرانلیگی آستیدهگی افغانستاندهگی مهم ایچکی واقعهلردن بیریدیر. بو مسأله سۉنگگی بېش ییل دوامیده افغانستاننینگ دنیا کۉزیدن یشیرینیب قالیشیگه، جمعیتنینگ یریمی محروم اېتیلگنی و انسان حقوقلری بوزیلیشینینگ اونوتیلیشیگه یۉل قۉیمهدی. عیاللرنینگ طلبلری، اېنگ آغیر شرایطلرده فعالیت یوریتیش و قرشیلیک کۉرسهتیشگه بۉلگن سعی-حرکتلری اولرنینگ نامی و آوازینی تیریک سقلب کېلماقده. اَیریم عیاللر بو یۉلده هېچ قندهی سعی-حرکتدن تیییلمهیپتی. طالبان گروهینینگ تقیقلری و مقصدلی تضییقلریگه قرهمهی، بیر قطار عیاللر و قیزلر هنوز فعالیتینی دوام اېتتیریب، ظلمت قعریدن نور ایزلهماقده. آمنه انه شوندهی عیاللردن بیری بۉلیب، تعلیم تقیقلنگنیدن کېین اۉقیش و اۉقیتیش امکانیتینی تورلی…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
مصافهدن هم نریده: کۉرینمس رشته
۱۹۸۷-ییل اېدی و او اۉزی بیلن آغیر، اَیتیب بۉلمس ساووقنی آلیب کېلگندی؛ بو آغیرلیک فقط هوا و فصلدن اېمس، بلکه اوروش النگهسیده پرچهلنیب کېتگن مملکتدن کېلهیاتگن اېدی. اکهم چکسلواکیاده بېش اوزاق ییلنی اۉتکزگن اېدی. او بوتون بارلیغینی مهندسلیکنی اۉرگنیشگه بغیشلهگن، مملکتیمیز و عایلهمیز اوچون یخشیراق کېلهجک قوریش آرزوسیده یشهگن اېدی. اما کابل قۉنلغهسی حدودیگه قدم قۉییشی بیلناق، اونینگ برچه آرزولری تارتیب آلیندی. رسمیلر اونینگ دیپلومینی اۉشه یېرنینگ اۉزیده آلیب قۉییشدی و اونی مجبوری حربی خدمتگه یوباریشدی. اونگه اتیگی یېتّی کون، بار-یۉغی بیر قیسقه هفته، اوی و عایله ایلیقلیگینی ینه بیر بار حس قیلیش اوچون امکان بېریشدی؛ شوندن سۉنگ حربی کییم…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
اۉن بېشینچی اگست؛ مېن قیزلرنینگ قلبی ییغلشلرینی اېشیتهمن
احتمال، «اۉن بېشینچ اگوست» فقط بیر جمله بۉلیشی ممکن، اما بو جملهنی اېشیتگنیمده یورهگیم آغریدی. بیر کون بار اېدی که بوتون کابل شهرینی جېملیک قاپلهگن اېدی؛ نه سابق تشویشلر بار اېدی، نه اۉشه کۉچهلردهگی تیربندلیکلر. همه اۉز اویلریده اېدی و کۉچهلرده یۉلاوچی موترلری کۉرینمسدی. گۉیا هوادن نیمهدیر توشیب، بوتون کابل شهرینی سکوتگه چۉمدیرگن اېدی. اۉشه لحظهده مېن کابلنی تماشا قیلهیاتگن اېدیم؛ مکتبی مېن اوچون ایکّینچی اوی بۉلگن، آدملری اېسه دایما خورسند کۉرینهدیگن جاینی. مکتبده اۉقیدیگن کتّه قیزلرنی، بیلیم یورتیگه بارهدیگن قیزلرنی، کارته چهاردهگی کۉچهلرده قۉشیق اَیتهدیگن ییگیتلرنی، اۉشه کنسرتلرنی، هییت و براتلرنینگ اۉشه شادلیک و هیجانینی اۉیلردیم؛ اولرنینگ برچهسی گۉیا…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
۱۵-اگوست؛ کېلهجک اېشیکلری بیز اوچون یاپیلگن کون
اۉشه کوننی برچه یارقینلیگی بیلن یادیمده سقلهیمن. اۉشه کوننینگ خبرلری قیزغین اېدی. ولایتلرنینگ بیرین-کېتین قولهیاتگنی حقیدهگی خبرلر قولاقلرگه یېتیب کېلردی. کۉچهلرده، یۉللرده و دورهلرده سیاست، ملی اوردو، حاکمیت و اوروش حقیده گپ بارردی. همه وضعیت حقیده اۉز فکری و تحلیللرینی بیلدیرردی. بعضیلر امیدوار اېدی، بعضیلر اېسه خواطرده اېدی. اما مېن بو قدَر شاوقین-سوران آرهسیده تۉرت یریم آیلیک امتحان تشویشینی باشدن کېچیرهیاتگن اېدیم؛ تۉقّیزینچی صنفده اۉقیدیگن، بیرارته هم قویی بها آلیشنی ایستهمهیدیگن قیزهلاق اېدیم. هېچ کیم مېندن بیرینچی اۉریننی تارتیب آلیشینی ایستهمسدیم. اما سیاسی اۉزگریشلر هر کونی بیزنینگ خواطریمیزنی ینهده آشیرردی. امتحانلریمیز توگهشیگه تۉرت کون قالگن اېدی. قالگن فنلر پشتو تیلی،…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
بېش ییل آلدین بېشینچی صنفده اېدیم
بېش ییل اۉتگنیگه ایشانالمیمن؛ هر کونی مېن اوچون بیر عصردېک اۉتگن بېش ییل سکوت، فریاد، ارمان و امیدسیزلیککه تۉله. بو دهشت شو قدَر اوزاق دوام اېتیشینی هېچ تصور قیلمهگندیم. طالبان حاکمیتگه کېلگنیده، مېن مکتبنینگ بېشینچی صنفیده اېدیم. اۉشه پیتده آرزولریمنینگ بار-یۉغی بیر ییل اۉتیب توپراق آستیده قالیشینی بیلمسدیم. اۉزیمگه: «یېتّینچی صنفگه یېتگونیمچه، طالبان بو مملکتدن کېتهدی و بیز ینه اۉقیشیمیزنی دوام اېتتیره آلهمیز»، دېب اَیتردیم. اما طالبان کېتمهدی و مکتب اېشیکلری بیز اوچون یاپیق قالهوېردی. مکتب بیزدن تارتیب آلیندی؛ عیناً اۉشه جای قیزلرنینگ حیاتینی ذوق-شوق بیلن رنگ-برنگ قیلردی. گۉیا قیلگن برچه ایشلریمیز، اۉقیگنلریمیز، کولگنلریمیز و قیلگن برچه فریادلریمیز بېفرقلیک دنیاسیده…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
آلتینچی صنفنی قَیته اۉقیشیم اوچون امتحاندن ییقیلیشنی آرزو قیلردیم
۱۵-اگوست کونی مکتبگه بارگن اېدیم. مکتب هر دایمگیدېک بیزگه گۉزل درسلرنی اۉرگهتردی. اما اۉشه کونی، عادتدهگیدن فرقلی روشده، خورسند اېمسدیم. کۉنگلیم غش اېدی؛ نیمه اوچونلیگینی بیلمسدیم. اۉشه کونگچه کتّه غم و تشویشنی باشدن کېچیرمهگن اۉن اوچ یاشلی قیزنینگ قلبی اۉشه کونی خواطرگه تۉله اېدی. درسنی مِهر بیلن اۉقیدیگن، عایلهسینینگ برچه اعضالری بیلن مِهر بیلن گپلشهدیگن و تېنگداشلری بیلن مِهر بیلن اۉینهیدیگن قیز اېدیم. هر سفر تعلیمدن قالگن آپهم نازیه قرهگنیمده، اۉزیمنی اونینگ اۉرنیگه قۉیردیم. اونینگ خفه بۉلگنینی کۉرسم، یورهگیم اېزیلردی. هر دایم اۉز کېلهجگیمدن خواطرده بۉلردیم و اۉزیمگه: «تعلیمسیز کېلهجگیم نیمه بۉلهدی؟» دېردیم. هر کونی ییغلردیم. نازیه اسملی آپهم بار.…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
بلخنینگ قولهشی؛ قۉرقوو، حبسگه آلیش و قاچیش حقیده حکایه
۱۴-اگوست مېنینگ ادارهدهگی سۉنگگی ایش کونیم اېدی. اۉشه تانگدناق ایش جاییدهگی محیط آغیر و غمگین اېدی. همکسبلریم افغانستاننینگ قولهشی، طالباننینگ آلدینگه سیلجیشی، پاسپورت آلیش و مملکتنی ترک اېتیش حقیده خواطر بیلن گپلشیشردی. هر کیم اۉزینینگ کېلهجگی و عایلهسینینگ تقدیری حقیده خواطرده اېدی. اۉشه وضعیتنی کۉرگنیمده، تاماغیمگه ییغی تیقیلیب، بالهلیگیمنینگ اچّیق خاطرهلری جانلنردی؛ اوروش، بېقرارلیک، سرسان-سرگردانلیک و مېن باشقه هېچ قچان تکرارلنمهیدی دېب اۉیلهگن عذاب-عقوبتلر خاطرهلری. تخمیناً ساعت ایکّی ده برچه ادارهنی ترک اېتیب، اویلریمیزگه کېتدیک. اویگه یېتیب کېلگنیمده، آنهم و عایلهمنینگ باشقه اعضالری مېنی خواطر بیلن کوتیب توریشردی. آنهم قۉلیده تسبیح توتگن اېدی. مېنی کۉریشی بیلن کۉزلری یاشگه تۉلدی و:…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
قهرمانلیکدن مجبوری چېتلهتیشگچه؛ طالبان بېش ییللیک حکمرانلیگیدن سۉنگ عیال سپورتچیلرنینگ حالتی
طالباننینگ بېش ییللیک حکمرانلیگی افغانستاننی چوقور انقراضگه باتیردی؛ دنیادن یکّهلنیش و جمعیتنینگ یریمینی تشکیل اېتووچی قتلمنینگ محروم قیلینیشی. انحصاری حکمرانلیک، قطغان و محروم قیلیش بیلن عیاللر تعلیم، سپورت، ایش و اجتماعی فعالیتدن چېتلهتیلدی همده اولرنینگ ییگیرمه ییللیک یوتوقلری یۉققه چیقریلدی. طالبان حکمرانلیگیدن آلدین جنسنی تن آلمهگن سپورت اوشبو گروه حکمرانلیگیدن کېین بیر جنسلی ساحهگه ایلندی و عیاللر برچه سپورت میدانلریدن چیقریب تشلندی. اوشبو حساباتده عیال سپورتچیلرنینگ حکایهلریگه تۉختهلهمیز؛ قیمتلی یوتوقلری بۉلیشیگه قرهمهی، نان تاپیش و جانینی سقلش تشویشلری آرهسیده اونوتیلگن، اَیریملری اېسه مسافرلیکده آغیر کونلرنی باشدن کېچیرهیاتگن فخرلی سپورتچیلر حقیده. رمزیه سعیدی، اۉن ییل دوامیده «رستمی کورهش» و «تکواندو» یۉنهلیشلریده…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
۱۵-اگوستدن بیر کون آلدین و بیر کون کېین
بېش ییل اۉتگن بۉلسه-ده، اۉشه کوننی همان یخشی اېسلهیمن. اۉشه تانگده بوگون هم باشقه کونلر کبی بۉلهدی، دېب اۉیلهگندیم؛ عادی و سېرایش کون، بلکه زېریکرلی کون؛ طلبهلیک حیاتیمدهگی عادتی کونلردن بیری. اما اۉشه بیر کون بېش ییللیک حیاتیمیز یۉلینی اۉزگرتیریب، اونی «بیز یشهگن حیات» و «اېندی بیزده یۉق حیات» اۉرتهسیدهگی چېگرهگه ایلنتیره آلیشینی هېچ قچان تصور قیلمهگندیم. کون ایسّیق و قویاشلی اېدی. عادتدهگیدېک، اېرتهلب اېرته اویغانیب، بیلیم یورتیگه باریشگه تیّارلندیم. یۉل-یۉلهکهی امتحانگه یېتیب باریشیم اوچون نوتلریمنی کۉزدن کېچیرردیم. امتحانلر ییگیرمه فایزلیک اېدی و اویقوسیزلیک همده درس قیلیش کونلریمنی تشویش و اۉی-خَیاللر بیلن تۉلدیرگندی. یۉل دوامیده پریشان خَیاللر و خواطر آنگیمنی…
کۉپراق اۉقینگ -
عیال سۉزی
۱۵-اگوست آنهلر حکایهسیده
۱۵-اگوستنی حتا تیلگه آلیشدن هم نفرتلنهمن. قنهیدی، بو واقعهلر صادر بۉلمسلیگی اوچون اوشبو آینی تقویمدن آلیب تشلهی آلسم اېدی؛ قیزلرنی تیریکلهیین کویدیرگن و بدنلریدهگی قاننی قوریتگن آی. اېندی نه امید، نه کېلهجک و نه آرزو بار. ینگی اولاد یازووچیسی صفتیده افغانستان قیزلرینینگ اۉنلب حکایهلرینی حکایه قیلیب کېلگنمن. بو سفر هم اوشبو قاره تاریخنی بیر آنهنینگ تیلیدن حکایه قیلماقچیمن؛ اۉزی هم مملکت رهبرلرینینگ افلاس سیاستیدن جراحتلنگن آنه: مېن یسرا بۉلهمن، اویده اۉتیریشگه مجبور قیلینگن قیزلرنینگ آنهسیمن. اوّل اۉزیم حقیمده، بالهلیگیمدن، بالهلیک دوریمدن گپیرهمن. مېن دفتر و قلمنی قۉلگه آلیشیم کېرهک بۉلگن پیتده طالبان پیدا بۉلدی. اۉشه پیتده اۉز کۉزیم بیلن شوندهی…
کۉپراق اۉقینگ