۷۰۰ ته ساغلیقنی سقلش مرکزی یاپیلدی؛ اهالی کسللیک و دوالنیش امکانیتی یۉقلیگی آره‌سیده چاره‌سیز قالماقده
ایلیا
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی افغانستانده ۷۰۰ دن آرتیق ساغلیقنی سقلش مرکزی یاپیلگنی حقیده معلوم قیلگنیدن سۉنگ، اوشبو حالت‌نینگ اهالی‌نینگ طبی خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتیگه تأثیری یوزه‌سیدن خواطرلر آرتدی. مملکت‌نینگ بیر قطار فقرالری فعالیت یوریته‌یاتگن ساغلیقنی سقلش مرکزلریده هم دارو-درمان، شفاکار و دوالش واسطه‌لری یېتیشمسلیگینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، کۉپلب حدودلرده عیناً شو مرکزلر اهالی‌نینگ طبی خدمتلردن فایده‌لنیشی اوچون یگانه امکانیت حسابلنه‌دی. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، اوشبو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشی کم درآمدلی عایله‌لر‌نینگ طبی خدمتلردن فایده‌لنیشینی ینه‌ده قیینلشتیره‌دی و بېمارلرنی دوالنیش اوچون اوزاقده‌گی مرکزلرگه باریشگه مجبور قیله‌دی.
اهالی مسؤول اداره‌لر و یاردم تشکیلاتلریدن تورلی حدودلرده ساغلیق خدمتلر تۉخته‌ب قالیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون زودلیک بیلن یېچیم تاپیشنی سۉره‌ماقده.
غزنی ولایتی یشاوچیلریدن بیری شکیب مملکتده‌گی ساغلیقنی سقلش مرکزلری‌نینگ یاپیلیشینی تشویشلی حالت دېب حسابله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، کۉپلب عایله‌لر‌نینگ حاضرگی شرایطده هم خصوصی شفاخانه‌لرده دوالنیش خرجتلرینی تۉله‌شگه قُربی یېتمه‌یدی. اولر عادی کسللیکلرنی دوالش و باله‌لرنی اېملش اوچون یشش جایلریگه یقین مرکزلرگه تیه‌نه‌دی. شکیب‌نینگ تأکیدلشیچه، اوشبو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشی کم درآمدلی عایله‌لر، اینیقسه حامله‌دار عیاللر، باله‌لر، کېکسه‌لر و منتظم دوالنیشگه محتاج بېمارلر‌نینگ ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتینی ینه‌ده چېکله‌یدی.
شکیب شونده‌ی دېیدی: «اگر یشش جاییمیزگه یقین ساغلیقنی سقلش مرکزی یاپیلسه، دوالنیش اوچون اوزاقراق حدودلرگه باریشگه و مو‌تر حقینی تۉله‌شگه مجبور بۉله‌میز. بعضاً بېمارگه شاشیلینچ طبی یاردم کېره‌ک بۉله‌دی، اونی اوزاقده‌گی مرکزگه آلیب باریش اېسه کۉپ وقت طلب قیله‌دی. باشقه تاماندن، درآمدی کم عایله‌لر اوچون یۉل حقی، کۉریک و دارو-درمان خرجتلرینی تۉله‌ش قیین. شو سببلی اَیریم عایله‌لر پول یېتیشمسلیگی طفیلی شفاکارگه مراجعت قیلیشنی کېچیکتیریشی ممکن».
غور ولایتی یشاوچیلریدن بیری عمر اوشبو ولایت‌نینگ کۉپلب قیشلاقلریده اهالی ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش اوچون چېکلنگن مقدارده‌گی ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه تیه‌نیشینی اَیتماقده. او عیناً شو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشی بېمارلرنی ساغلیق خدمتلردن محروم قیلیشینی و شاشیلینچ دوالنیشگه محتاج کیشیلرگه یاردم کۉرسه‌تیشده معمالر توغدیریشینی تأکیدله‌ماقده.
غورلیک اوشبو ییگیت شونده‌ی دېیدی: «جوده خواطرده‌من، چونکه اهالی‌نینگ اکثریتی اوزاقده‌گی مرکزلرده دوالنیش و یۉل خرجتلرینی تۉله‌شگه قادر اېمس. اگر ساغلیقنی سقلش مرکزلری یاپیلسه، کۉپلب بېمارلر اۉز وقتیده شفاکارگه مراجعت قیله آلمه‌یدی و دوالنیش امکانیتیدن محروم قالیشی ممکن. بو حالت، اینیقسه، عیاللر، باله‌لر، کېکسه‌لر و دایمی دوالنیشگه محتاج بېمارلر اوچون خوفلی بۉلیب، حتا اولر‌نینگ حیاتیگه تهدید سالیشی ممکن».
پنجشیر ولایتی یشاوچیلریدن بیری عشوه اۉزلری یشه‌یدیگن حدودگه یقین ساغلیقنی سقلش مرکزی جهازلر و تشخیص قۉییش امکانیتلری یېتیشمسلیگیگه قره‌مه‌ی، ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش اوچون یگانه امکانیت اېکنینی اَیتماقده. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوزاقده‌گی ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه مراجعت قیلیش عایله‌لر ذمّه‌سیگه یۉل حقی و دارو-درمان خرجتلرینی یوکله‌یدی.
اوشبو قیز شونده‌ی دېیدی: «ساغلیقنی سقلش ساحه‌سیده جوده کۉپ معمالریمیز بار و یگانه امیدیمیز قیشلاغیمیزگه یقین جایلشگن شو مرکزدیر. گرچه بو مرکزده یېترلی امکانیتلر، جمله‌دن، اولتراتاووش تېکشیرووی اپاراتی بۉلمسه-ده، هېچ بۉلمه‌گنده عادی کسللیکلرنی دوالش اوچون اونگه مراجعت قیله آله‌میز. کېچه‌‌گینه مېن، آنه‌م و خاله‌م‌نینگ قیزی کسل بۉلدیک و تېکشیروودن اۉتیش اوچون رُخه‌گه باردیک. مېن و خاله‌م‌نینگ قیزی اوچون یۉل حقی‌نینگ اۉزی ۸۰۰ افغانیگه توشدی، دارو-درمان ساتیب آلیش اوچون اېسه قریب بیر مینگ افغانی صرفله‌دیک. یۉل هم جوده اوزاق اېدی و چرچه‌دیک. اگر قیشلاغیمیزده‌گی شو ساغلیقنی سقلش مرکزی هم یاپیلسه، اېندی ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنه آلمه‌یمیز».
کابل یشاوچیلریدن بیری نجیب‌نینگ اَیتیشیچه، قیش فصلی عرفه‌سیده ساغلیقنی سقلش مرکزلری‌نینگ یاپیلیشی اهالی‌نینگ ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتینی عیناً بو خدمتلرگه احتیاج آرته‌دیگن دورده چېکله‌یدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، هوا ساویشی بیلن موسمی کسللیکلر کۉپه‌یه‌دی، کېکسه‌لر اېسه کۉپراق طبی پرورشگه محتاج بۉله‌دی. نجیب‌نینگ تأکیدلشیچه، بونده‌ی شرایطده ساغلیقنی سقلش مرکزلری‌نینگ یاپیلیشی بېمارلرگه یاردم کۉرسه‌تیشنی ینه‌ده قیینلشتیره‌دی و اولر‌نینگ اَیریملری دوالنیشنی کېچیکتیریشیگه سبب بۉلیشی ممکن.
اوشبو کابللیک شخص شونده‌ی دېیدی: «بو جوده تشویشلی خبر، چونکه بوتون افغانستان اهالیسی، اینیقسه، آلیس حدودلرده یشاوچیلر ساغلیقنی سقلش مرکزلریگه محتاج. کۉپلب حدودلرده بونده‌ی مرکزلر سانی کم، حتا موجود مرکزلرده هم یېترلی دارو-درمان یۉق. قیش یقینلشیشی بیلن موسمی کسللیکلر کۉپه‌یه‌دی، کېکسه‌لر هم کسللیکلرگه کۉپراق چه‌لینه‌دی. هر ییلی کۉپلب آدملر، اینیقسه، کېکسه‌لر قیشکی کسللیکلر سببلی حیاتدن کۉز یومه‌دی. اگر موجود ساغلیقنی سقلش مرکزلری هم یاپیلسه، اهالی‌نینگ معمالری ینه‌ده آرته‌دی».
شو بیلن بیرگه، بیر قطار شفاکارلر‌نینگ اَیتیشیچه، افغانستانده ۷۰۰ دن آرتیق ساغلیقنی سقلش مرکزی‌نینگ یاپیلیشی جماعت سلامتلیگیگه جدّی تأثیر کۉرسه‌ته‌دی همده اهالی‌نینگ، اینیقسه، حامله‌دار عیاللر، باله‌لر، کېکسه‌لر و سورونکه‌لی کسللیکلرگه چه‌لینگن بېمارلر‌نینگ ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتینی چېکله‌یدی. اولر اوشبو مرکزلر فعالیتی‌نینگ تۉخته‌تیلیشی باله‌لرنی اېملش و حامله‌دارلیک دوریده‌گی طبی پرورش جریانلرینی ایزدن چیقریشی، کسللیکلرنی اۉز وقتیده انیقلش و دوالشنی قیینلشتیریشی ممکنلیگیدن آگاهلنتیرماقده.
مملکت شفاکارلریدن بیری حامد ورد‌ک‌نینگ اَیتیشیچه، ساغلیقنی سقلش مرکزلری‌نینگ یاپیلیشی میلیونلب کیشیلر‌نینگ بیرینچی ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتینی چېکله‌یدی، دوالنیش خرجتلرینی آشیره‌دی، کسللیکلرنی انیقلشنی کېچیکتیره‌دی و بېمارلر‌نینگ شفاخانه‌لرگه کېچ مراجعت قیلیشیگه سبب بۉله‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، حامله‌دار عیاللر، باله‌لر، کېکسه‌لر و سورونکه‌لی کسللیکلرگه چه‌لینگن بېمارلر اوشبو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشیدن باشقه‌لرگه قره‌گنده کۉپراق ضرر کۉره‌دیگن گروهلر حسابلنه‌دی.
جناب وردک شونده‌ی دېیدی: «اوشبو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشی فقط اهالی‌نینگ ساغلیق خدمتلردن فایده‌لنیش امکانیتی چېکلنیشینی انگله‌تمه‌یدی، بلکه جمعیت سلامتلیگینی هم جدّی خوف آستیده قالدیریشی ممکن. حامله‌دارلیک دوریده طبی پرورش و شاشیلینچ توغروق خدمتلریگه محتاج عیاللر، اېملنیشی کېره‌ک بۉلگن باله‌لر همده سورونکه‌لی کسللیکلر بیلن یشه‌یاتگن کېکسه‌لر اېنگ کۉپ ضرر کۉره‌دیگن گروهلردندیر. اینیقسه، آلیس حدودلرده مصافه‌‌نینگ اوزاقلیگی و یۉل خرجتلری بېمارلر‌نینگ اۉز وقتیده شفاکارگه مراجعت قیلیشیگه تۉسقینلیک قیلیشی ممکن».
اوشبو شفاکار قۉشیمچه قیله‌دی: «بو مرکزلر‌نینگ یاپیلیشی نتیجه‌سیده باله‌لرنی اېملش درجه‌سی پسه‌ییشی، قیزه‌میق، سیل، بېزه‌ک و تۉییب-آوقت‌لنمسلیک کبی کسللیکلرنی انیقلش همده دوالش کېچیکیشی ممکن. شونینگدېک، زودلیک بیلن یاردم کۉرسه‌تیشنی طلب قیله‌دیگن حامله‌دارلیک و توغروق اسارتلری اۉز وقتیده انیقلنمسلیگی و دوالنمسلیگی احتمالی بار. شو سببلی آنه‌لر و باله‌لر اۉلیمی آرتیشی خوفی جدّی بۉلیب، مالیوی منبعلرنی تأمینلش، مرکزلرنی قَیته آچیش و طبیات خادملرینی قۉللب-قوّتلش اوچون چاره‌لر کۉریش ضرور».
بو خواطرلر بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی باش کاتبی‌نینگ افغانستان بۉییچه مخصوص وکیلی‌نینگ اۉرین‌باسری برونو لمارکی‌نینگ آلدینراق خلق‌ارا یاردم‌نینگ قیسقریشی سببلی ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶-ییللرده افغانستانده ۷۰۰ دن آرتیق ساغلیقنی سقلش مرکزی یاپیلگنی حقیده معلوم قیلگن بیر پیتده بیلدیریلماقده.
شونینگدېک، جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتی‌نینگ منطقوی باشقیرووچیسی حنان بلخی ۲۰۲۶-ییل باشیدن بویان افغانستانده قریب ۱۵۰ ته ساغلیقنی سقلش مرکزی مبلغ یېتیشمسلیگی سببلی یاپیلگنی یاکه فعالیتی وقتینچه تۉخته‌تیلگنینی معلوم قیلگن.
