کویگن نامه
یازووچی: محبوب الله توران
بهار موسمی توگب، هوا اېندی قیزیشگه باشلهگن کونلر اېدی. همه یاق کۉم-کۉک بۉلیب کېتگن و دال-درختلرنینگ کۉرکملیگی اېسه آدملر قلبیده جۉشقین حس اویغاتردی. اما، آدملر و پاده مالنینگ اۉتیب-قیتیشی، بالهلرنینگ اۉینب یوگوریشلری بیلن کۉچهلردن چیقهیاتگن چنگ و تۉزانلر آسمان یوزینی قاپلهگودېک بۉلر اېدی. خودّی شوندهی وضعیت کیچیک بالهلرنینگ تۉپالان قیلیب اۉینب یوریشلریگه جوده هم ساز کېلردی.
مُطل صوفی، جمعه نمازینی قیشلاقنینگ کتّه مسجدیده اۉقیب، دعا و التجالردن کېین، قیشلاقداشلری و امام بیلن خیرلشگچ مسجددن چیقیب، سایهلی دیوارلر یانیدن اویی تامان اېنهغهنین آدیملهماقده اېدی.
شریف جاننینگ ایراندن کېلگنیگه بیر-ایکّی کون بۉلگندی. او هم نمازنی مسجدده ادا قیلیب، سهل آلدینراق چیقیب، کۉچهده دوستلری بیلن آتملشیب تورگن اېدی.
نېچه قدمدن کېین، صوفینینگ کۉزی شریف جانگه توشیب قالدی. یقینلشگچ، او بیلن حال-احوال سۉرهشیب، اۉز قیشلاغیگه ساغ و آمان یېتیب کېلگنی اوچون خورسندچیلیک بیلدیردی.
– کۉپ کېتدینگ-ده بالم، قیشلاغینگنی هیچ ساغینمهدینگمی، دېیمن؟!
– ساغیندیم، ساغیندیم. ساغینمهسم کېلرمیدیم حاجی بۉوه!
– کېلیب یخشی قیلیبسن بالم، کۉز تېگمهسین منه لقّهیلرینگ هم کتّه بۉلیب قالدی. شولرنینگ باشیده بۉلیب تورگنینگ یخشی-ده.
– هه اَیتگنچه، مرتاضنی کۉرمهدینگمی شریف جان؟ او قچان کېلهدی؟ کۉپ وقتدن بېری اوندن خط و خبر یۉق. آنهسی بیچاره اونی دېب ییغیسی قۉلیده.
– کۉردیم حاجی بۉوه، کۉپ وقت بیر یېرده بۉلردیک. او هم بیز بیلن کېلماقچی اېدی، لیکن اونینگ «نامه»سی کویدی، شو اوچون کېلری کېچگه قالدی، بیر-ایکّی هفتهدن کېین کېلیب قالسه کېرهک.
بو گپنی اېشیتگن ساده مجاز مُطل صوفی، باشینی توتیب، اۉکیلّب ییغلشگه باشلهدی:
– هی کمبخت بالم اې، شونچه اوزاقلشیب کېتگنینگ یېتمسمیدی که کوییب جیزغاله بۉلیش هم قسمتینگده بار اېکن! وای بالم، وای بالم، وای…!
– حاجی بۉوه، اوندهی اېمس. اۉغلینگیزنینگ «نامه»سی کویدی، «اقامه» هم دېیدیلر، یعنی کیچکینه بیر قاغاز بۉلهدی، انه اۉشه قاغاز بۉلمسه ایراندن چیقیشگه رخصت بېرمهیدی. شو «نامه»نی قیتهدن آلسه نېچه کون ایچیده یېتیب کېلهدی بخیر.
– سېن مېنی الدهی آلمهیسن، مېن بیلهمن، بیچاره بالم…، -او دیوارگه سوینگنچه کۉزلریدهگی یاشلر تۉکیلهوېردی.
– حاجی بۉوه، سیز توشونمهدینگیز، مسألسه سیز اۉیلهگندېک اېمس.
– شۉریم قوریدی، اۉشه قاغاز چۉنتگیده بۉلسه هم که یانیب کېتگندیر، اې اېسیز بالم…! شو قوریگیر ایرانگه کېتمه دېب اۉزیمنی اۉلدیردیم-ـه، اما او نه مېن و نه آنهسینینگ گپیگه پروا قیلدی…
شریف جان و اونینگ یانیدهگی دوستلری نې دېسهلر هم، صوفی ایشانمهی، اۉغلینینگ بختسیزلیگیگه یورهگی تۉلیب ییغلر اېکن، اویی تامان جۉنب کېتدی. شوندهی کویونچاق حالتده، قولاغی بیلن اېشیتگن گپدن یورهگی اۉییلیب بارردی.
اوییگه یېتیشگنیده، همان ییغلهماقده اېدی. خاتینی سۉرهدی:
– هه آتهسی، نیمه بۉلدی؟ خیریتمی اۉزی؟ یۉقسه مچیتده بیرار گپ بۉلدیمی؟
مُطل صوفی:
– سۉرهمه خاتین، ایتگودېک گپ بۉلمبدی …، -کۉز یاشینی تۉختهآلمسدی او.
خاتینی حیران بۉلیب ینه تکرارلهدی:
– ایتهسیزمی، یۉقمی؟ نیمه بۉلدی اۉزی؟
– دربدر بۉلدیک، اوییمیز کویدی، خاتین.
– توشینمهدیم، نیمه دېیهپسیز؟
– اۉغلینگ،… اۉغلینگ، -ایتهآلمهیمن، خاتین.
– اۉغلیمگه نیمه قیلیبدی؟ تیز بۉلینگ، یورهگیم یاریلهی دېیهپدی.
– کمبخت اۉغلینگ …، -سېسی خیرهلشیب اۉک-اۉک ییغلهگنچه، -مرتاض، اۉشه بیچاره اۉغلینگ… یانیب کېتیبدی، خاتین.
– نیمه، نیمه دېدینگیز، -دېدی-ده، خاله سُسهییب ییقیلیب توشدی.
نېچه دقیقهدن کېین بیبیخال بایچه اۉزیگه کېلیب، قاره کونلرینی یادیگه آلیب، بالهسینینگ بختسیزلیگیگه تۉییب ییغلهدی و اېرینینگ ناچار اۉلتیریب قالگنیگه باقیب توردی.
آرهدن ایکّی کون اۉتدی. شو ایکّی کون ایچیده بو اېر و خاتیننینگ حیاتی ماتمگه و اوی اېسه ماتمخانهگه ایلنگن اېدی. یکّه و یالغیز فرزندی اوچون نې-نې آرزو-آرمانلر بیلن یشب کېلهیاتگن آته و آنه، اېندی اونینگ جیزغاله بۉلیب اۉلیم عرفهسیده تورگنی اوچون ماتم توتهیاتگندی.
آخری خاله بیطاقت بۉلیب، گویا بیر نیمرسهلرنی بیلیش و واقعهنی اۉز قولاغی بیلن شریف جاننینگ آغزیدن اېشیتیشگه قرار قیلدی. شو مقصد بیلن، اېرتهسی کون ایکّیته یاغلیق پتیر پیشیریب، اولرنی بیر اوست و باشلیک تکه بیلن بیر دسترخوانگه اۉرهب، شریف جاننی کۉرگنی باردی. او بیلن حال و احوال سۉرهشیب، کېین شریف جانگه قرهب دېدی:
– بالم، بیر شوم خبر اېشیتیب بیزنینگ حاتیمیزگه زهر قۉشیلدی، -تاماغی تۉلیب کۉز یاشی قیلدی، بو قندهی گپ؟ قندهی بۉلیب یانیب کېتدی مېنینگ بالم؟ -خاله اۉزینی تۉختهتهآلمهی پستراق آواز بیلن ییغلب یورباردی، شو غمخانه دنیاده شونچهلیک تارتگن عذابیمیز یېتمهی، بو هم اوستیگه اوستک بۉلدی. قوریب کېتسین الهی اۉشه ایران دېگنی! یکّه و یالغیز فرزندیم…، -کۉز یاشی جاودیرهب تۉکیلماقده اېدی.
شریف جان خالهنینگ سۉزلرینی تینگلرکن، کولیمسیرهب، باشینی چَیقهدی. او، گپ قیسی بارهده کېتهیاتگنینی انیق بیلدی. سۉنگ دېدی:
– اې خاله یېی، بوندهی بیر گپ یۉق. حاجی بۉوه مېنینگ گپیمنی توشونمهدی. اۉغلینگیز شکر ساپّه-ساغ، بیر-ایکّی هفته ایچیده کېلیب قالهدی نصیب بۉلسه.
– آغزینگدن اۉرگیلهی بالم، راست ایتهسنمی؟ حاجی-کو اۉغلیمیز یانیب کېتیبدی، دېدی مېنگه.
– یۉغ اې خاله جان، اوندهی اېمس. نیمه دېب یانر اېکن؟ اۉغلینگیز بیز بیلن کېلماقچی اېدی، اما اونینگ «نامه»سی کویدی. او بیرگینه قاغاز بۉلهدی، اونینگ مدتی اۉتسه «کویدی» دېیدیلر. اۉشه قاغاز بۉلمسه قانونی شکلده چېگره(مرز)دن اۉتیب بۉلمهیدی، قیتریب یوباریشهدی. شونینگ اوچون اۉغلینگیز ینه نېچه کون قالدی، «نامه»سی توزهلسه یقین وقتده قیتیب کېلهدی خیری بیلن.
– هی تیلگینهنگ اۉزیم اۉرگیلیب کېتهی بالم. اۉشه قاغاز کیسهسیده بۉلسه هم یانیب کېتگندیر-ده، شونداغ اېمسمی؟
– یۉق، یۉق، سیز تشویش قیلمنگ، تیزلیکده اۉغلینگیز کېلیب قالهدی. او شکر ساغ. انه او کتّه قیشلاقلیک جمعه بای بار-کو، اۉشهنینگ اۉغلی سخی گۉپّان اېرتهگه ایراندن کېلهدی. ایشانمهسنگیز اوندن باریب سۉررسیز.
– هه، شوندهی بۉلسین-ده بالم، حاجی-کو ناتۉغری خبر آلیب باریب یورهگیمنی یاریب یوباردی.
– اېسیم قورسین، شو اۉلگیر «نامه» قهیېرده کویدی اېکن؟
– تهرانده اېدیک، اۉشه جایده شوندهی بۉلدی.
– هی جوانمرگ بۉلمهسین بو تیرّانچه، مېن بیلن آتهسینی الدهب، ایران کېتهمن دېب تهران اۉتیب کېتیبدی-ده!
شریف جان، اېندی هیچ نیمه دېیَرینی بیلمهی، تبسم قیلیب، -سیز خواطرلنمنگ خاله، مرتاض جان یقین وقتده قیشلاققه یېتیب کېلهدی نصیب قیلگن بۉلسه، دېدی.