ماسک، ایکس و جنگ علیه رسانه‌ها

ممدوح المهینی، مدیر شبکه‌های تلویزیون «العربیه» و «الحدث»

 برگرداننده به فارسی: باغستانی

ایلان ماسک به‌گونه مداوم بر رسانه‌ها حمله می‌کند و از سوی دیگر رسانه‌های جمعی نیز بر وی حمله می‌کنند. دشمنی میان ماسک و رسانه‌ها از وقتی ژرفای بیش‌تر یافت که این میلیاردر سرشناس مالک پلتفرم ایکس شد. سوال این است: کدام طرف راست و کدام طرف ناراست می‌گوید؟ واقعیت آن است که هر دو طرف هم راست می‌گویند و هم ناراست. پرداختن به این مسأله از آن جهت اهمیت دارد که کمک می‌کند نقش رسانه‌های همه‌گانی و شبکه‌های اجتماعی درک شود و نیز نقاط پیوند و جدایی آن‌ها از یک‌دیگر شناخته شود.

ایلان ماسک رسانه‌ها را به عدم رعایت بی‌طرفی و تبدیل شدن به بازوی تبلیغاتی جریان چپ و خدمت‌گزاری به ایدیولوژی و بی‌اعتنایی به حقیقت متهم می‌کند. این اتهام‌ها برخاسته از مسایل شخصی هم است. برخی رسانه‌های جمعی حمله سنگین بر ماسک راه‌اندازی کردند و وی را متهم به استفاده از مواد مخدر ساختند و کوشیدند وجهه‌اش را تخریب کنند و تصویری که از او به نمایش گذاشتند تصویر مردی بود که احساساتی و گستاخ است و تعادل روانی ندارد.

به این جنبه مسأله که نگاه کنیم، سخن ماسک واقعیت دارد. رسانه‌های قدیمی در سال‎های اخیر به تریبون دیدگاه‌های حزبی تبدیل شده و در پی بازتاب بی‌طرفانه خبرها نیستند و این امر خلاف اصولی است که در گذشته بر آن پافشاری می‌کردند. شما می‌توانید روزنامه‎های «واشنگتن‌پوست» و «نیویورک‌تایمز» را بخوانید، اما هیچ وقت به گزارشی متوازن برنخواهید خورد که در مورد ترمپ و معاونش به نشر رسیده باشد. متأسفانه ستون‌های دیدگاه‌های تحلیل‌گران به صحنه‌ای برای بیان کلیشه‌های تکراری بدل شده است. تلویزیون سابقه‌دار «سی‌ان‌ان» از زمان ریاست جمهوری ترمپ تا اکنون از تلویزیون خبری که فاصله خود را با خبرها و حوادث حفظ می‌کند، به تریبونی برای فعالیت کنش‌گران خشمگین تبدیل شده است. به ‌رغم آن‌که ترمپ دست به اقدامات جنون‌آمیز و کودکانه زده، اما طرف واقع شدن روزنامه‌ها و تلویزیون‌ها اعتبار آن‌ها را زیر سوال می‌برد. بعد از آن‌که بایدن از نامزدی برای ریاست جمهوری در امریکا انصراف داد، یکی از تحلیل‌گران در سی‌ان‌ان حضور یافت و در حالی که به‌شدت می‌گریست، در تبصره به این موضوع گفت، بایدن شبیه پدربزرگی است که می‌خواهد موترش را براند، ولی ما برای حفظ سلامتش مانعش می‌شویم. آنانی که با ارزش‌های خبرنگاری آشنایی دارند، می‌دانند که این صحنه بیش‌تر شبیه صحنه‌ای است که در یک سریال خانواده‌گی که رابطه پدربزرگ با نواسه‌هایش را نشان می‌دهد به نمایش درمی‌آید و نباید از زبان روزنامه‌نگاری بیرون شود که قرار است تحلیل کند و اطلاعات دهد و بی‌طرفانه به مسأله نگاه کند. عین این نقد را می‌توان در خصوص فرهنگ ووکیسم بیان کرد. در سایه این فرهنگ و فضا، امکان ندارد که مصاحبه یا گزارشی به نشر رسد که تصویری متفاوت از آن‌چه پیرامون ما در جریان است ارایه کند، چه رسد به این‌که جریان مسلط را مورد نقد قرار دهد یا مردود اعلام کند. تعریف ساده در مورد نقش رسانه‌ها این است که معلومات و دیدگاه‌های متفاوت را برای مخاطبان عرضه کند و در پی تحمیل اجندای خاص بر آن‌ها نباشد.

ماسک برحق است و نقاط ضعف رسانه‌ها را به‌خوبی می‌داند و چون او می‌داند که رسانه‌های جریان مسلط فاقد بی‌طرفی هستند و بسیاری از مخاطبان از عمل‌کرد آن‌ها ناخرسندند، سعی می‌کند خنجرش را در پشت آن‌ها فرو کند. با این‌ حال، ماسک زمانی که می‌کوشد اعتبار رسانه‌ها را زیر سوال ببرد اهداف خاص خود را دارد. ماسک نه‌تنها خود جانب‌دارانه عمل می‌کند، بلکه با نامعتبر جلوه دادن رسانه‌ها می‌خواهد شبکه اجتماعی ایکس را که مالک آن است ابزار رسانه‌ای معتبرتر و قابل اطمینان‌تر به نمایش بگذارد. در این راستا مدیر اجرایی «ایکس» لیندا یاکارینو بعد از آن‌که بایدن در طی یک توییت انصرافش را از نامزدی دوباره برای ریاست جمهوری امریکا اعلام کرد، نوشت: «ایکس جایی است که تاریخ را می‌سازد.» ماسک در راستای جای‌گزین ساختن ایکس به جای رسانه‌ها مجریان سرشناس از قبیل تاکر کارلسون را دعوت کرده تا برنامه‌های خود را در ایکس برگزار کنند. با وجود این، ایکس را نمی‌توان رسانه خبری دانست، با آن‌که ماسک همواره این ادعا را مطرح می‌کند. پلتفرم ایکس فاقد سازوکاری برای راستی‌آزمایی و جدا کردن سره از ناسره و اطمینان یافتن از صحت معلومات و بازبینی منابع خبرها قبل از نشر آن برای عموم است. در حال حاضر مقدار زیادی از معلومات نادرست در شبکه اجتماعی ایکس دست‌به‌دست می‌شود. نیز در این شبکه حساب‌های کاربری جعلی وجود دارد که در راستای پروپاگندای گمراه‌کننده فعالیت دارند. در فضای ایکس هر کس می‌تواند شایعه‌ای را پخش کند و چند دقیقه‌ای نگذرد که این شایعه به‌صورت گسترده و به‌عنوان حقیقت مسلم دست‌به‌دست بچرخد. این امر ناشی از این است که شبکه ایکس فیلترهایی را در اختیار ندارد که معلومات درست را از نادرست تمیز دهد. ماسک خودش در نشر معلومات غلط دست داشته و از پلتفرم ایکس برای ترویج آن استفاده کرده است. کارلسون با آن‌که خبرنگاری سرشناس و تأثیرگذار است، اما اکنون به روزنامه‌نگاری حزبی و ایدیولوژیک بدل شده است. کارلسون اخیراً در همایش جمهوری‌خواهان که برای گزینش ترمپ به‌عنوان نامزد این حزب برگزار شده بود شرکت کرد، گویا از اطرافیان نزدیک ترمپ است. کارلسون با استفاده از ایکس دست به نشر و پخش معلومات غلط زده، همانند نشر داستان شخصی که از نظر روانی دچار عدم تعادل بود و مدعی شده بود که رابطه جنسی با باراک اوباما داشته است.

در راستای تبلیغ برای ایکس، چندی پیش ایلان ماسک نوشت که ضرور نیست گزارشی هزار کلمه‌ای را خواند وقتی می‌توان عین اطلاعات را در طی یک توییت چند‌کلمه‌ای به دست آورد. از این روشن می‌شود که ماسک هیچ فهم درستی از نقش رسانه‌های همه‌گانی که وظیفه دارد به عمق قضایا وارد شود و از صحت معلومات و اعتبار منابع آن قبل از نشر آن اطمینان حاصل کند، در ذهن ندارد. برای مثال، چند روز قبل، روزنامه‌ها داستان رابطه شوهر کامالا هریس با معلم دخترش را با آب‌و‌تاب دنبال کردند. رسانه‌ها به این مسأله اکتفا نکردند، بلکه به جزییات داستان پرداختند تا این‌که شوهر هریس را مجبور ساختند پوزش بخواهد و بیانیه‌ای در این زمینه صادر کند. رسانه‌های جمعی وی را وادار به پوزش‌خواهی کردند و اگر خبری که در مورد رابطه شوهر هریس با معلم دخترش در رسانه‌های جمعی به نشر رسید، فقط در ایکس یا فیس‌بوک نشر می‌شد، به احتمال زیاد شوهر هریس را مجبور به واکنش نشان دادن نمی‌کرد. اعتبار رسانه‌های جمعی باعث شده که قدرت‌مند باشد. ماسک میان ایکس و رسانه‌های همه‌گانی خلط می‌کند و میان ژورنالیستان و انفلوینسرها یا میان تبلیغات‌چی‌ها و افراد حرفه‌ای فرقی قایل نیست. او با هشیاری تمام، نارسایی‌هایی را که در کار رسانه‌های جمعی به وجود آمده دستاویزی می‌سازد تا پلتفرم خود را جای‌گزین آن‌ها بسازد و تعداد بیش‌تر اعلان و اسپانسر را برای آن جذب کند.

کثرت معلومات در ایکس به معنای این نیست که همه آن اطلاعات درست است. اگر همه معلومات گمراه‌کننده که در آن وجود دارد را باور کنیم، پس باید باور کنیم که زن ماکرون، رییس جمهور فرانسه، تغییر جنیست داده؛ ادعایی که مخالفان ماکرون آن را تکرار می‌کنند. همچنین باید تصدیق کنیم که میشیل اوباما مرد است. این قبیل معلومات برساخته در ایکس به کثرت یافت می‌شود، حال آن‌که در رسانه‌های جمعی معتبر اثری از این خبرها نیست. اشتباه رسانه‌های جمعی این است که از مسوولیت خود شانه خالی کرده‌اند و این امر باعث شده که شخصی مثل ماسک بیاید و آن‌ها را محاکمه کند. با این‌ حال، اگر ماسک به این باور باشد که پلتفرم ایکس رسانه خبری است، در واقع به ایکس ضربه می‌زند، چرا که در این صورت ایکس به زباله‌دانی سخنان دروغ و تبلیغات زهرآگین تبدیل می‌شود و هرزه‌ترین رسانه‌های جمعی نیز نمی‌تواند با آن در این زمینه رقابت کند.