طالبان در ادامه وضع محدودیت و ممنوعیت بر رسانهها، از منع عکاسی و فلمبرداری بهطور تدریجی در افغانستان خبر دادهاند. این گروه در حال حاضر در ولایتهای تخار، قندهار و هلمند عکاسی و فلمبرداری را ممنوع کرده و تاکید کردهاند که این اقدام در همه ولایات عملی خواهد شد. با این حال، برخی از خبرنگاران که در افغانستان با رسانههای محلی کار میکنند، با اشاره به تشدید فشارهای این گروه، میگویند که این اقدام طالبان در راستای تلاشهای هدفمند برای تبدیل کردن افغانستان به یک کشور بیتصویر و بیصدا صورت میگیرد. از سوی دیگر، نهادهای حامی خبرنگاران با نگرانی شدید از تداوم این محدودیتها، از جامعه جهانی، بهویژه نهادهای بینالمللی پشتیبان خبرنگاران، میخواهند که در کنار خبرنگاران و رسانههای افغانستان بایستند و برای رفع این محدودیتها از مجاری دیپلماتیک فشارهای خود را افزایش دهند. طالبان گفتهاند که منع عکاسی و فلمبرداری مطابق «قانون امر به معروف و نهی از منکر» این گروه بهشکل تدریجی ممنوع خواهد شد.
مقامهای محلی طالبان در ولایت تخار در دیدار با خبرنگاران و مسوولان رسانههای محلی، دستور منع کامل عکاسی و تهیه گزارشهای تصویری را صادر کردهاند. مقام محلی طالبان، از جمله نماینده استخبارات این گروه در تخار، تاکید کردهاند که رسانههای تصویری باید به رادیو تبدیل شوند. رییس امر به معروف و نهی از منکر طالبان در تخار پیش از این نیز دستور منع عکاسی و تصویربرداری نشستهای مسوولان محلی این گروه و منع مصاحبههای تصویری آنها با رسانهها را صادر کرده بود. او به مسوولان محلی طالبان و کارکنان دولتی تحت کنترل این گروه گفته بود که گزارشهای کاری خود را بهصورت نوشتاری یا صوتی ارایه کنند.
همچنین طالبان در ولایت میدانوردک خبرنگاران را از عکاسی و فلمبرداری در نشستهای این گروه منع کردهاند. منابع روز یکشنبه، ۲۲ میزان، به روزنامه ۸صبح تایید کردند که این تصمیم از سوی ریاست اطلاعات و فرهنگ طالبان در این ولایت به خبرنگاران ابلاغ شده است. به گفته منابع، این اقدام توسط کمیته تطبیق «قانون امر به معروف و نهی از منکر» طالبان در این ولایت اتخاذ شده است.
این اقدام در حالی صورت میگیرد که مقامهای بلندپایه طالبان در بیش از سه سال گذشته از شبکههای اجتماعی استفاده کرده، عکس و فلم منتشر میکنند و در رسانههای تصویری نیز حضور دارند. آنها در بحثهای مرتبط با این گروه در رسانههای بینالمللی بهشکل تصویری مصاحبه میکنند. از جمله مقامات این گروه، وزیر امر به معروف و نهی از منکر طالبان است که پیوسته در برابر دوربین رسانهها در مورد ممنوعیت تصاویر زندهجانها صحبت میکند، در حالی که تصاویر خودش عملا منتشر میشود.
در همین حال، برخی از خبرنگاران در افغانستان میگویند که این اقدام طالبان کشور را به یک سرزمین بیصدا و بیتصویر تبدیل میکند و دیگر هیچکس حتا جرئت نخواهد کرد که تصاویر شخصی خود را در تلفنهای همراه نگهداری کنند. به گفته آنان، این اقدام طالبان در راستای سرکوب سیستماتیک و نهادینه شدن تفکر این گروه صورت میگیرد و تلاش میشود که هیچ تصویر و صدایی از افغانستان در بیرون منتشر نشود.
یکی از خبرنگاران که نمیخواهد نامش در گزارش ذکر شود، میگوید که در بیش از سه سال گذشته، با وجود محدودیتها و ممنوعیتهای دستوپاگیر طالبان، رسانههای محلی به فعالیت خود ادامه داده و تصاویری از وضعیت را منعکس میکردند که به نحوی از انحا بازتابدهنده وضعیت نابهسامان کشور بود. اما اکنون این وضعیت تغییر کرده و مردم دیگر هیچ حقی برای گرفتن تصاویر و فلمبرداری ندارند. در تازهترین مورد، محتسبان این گروه در ولایت بدخشان به یک مراسم عروسی به دلیل پخش موسیقی و تصویربرداری هجوم برده و یک دختر و یک مرد کهنسال را زخمی کرده و داماد را حدود ۳۰ هزار افغانی جریمه کردهاند.
این در حالی است که برخی از افرادی که اطلاعات را با رسانهها شریک کردهاند، نیز بازداشت شدهاند. برخی از خبرنگاران که نمیخواهند نامشان در گزارش ذکر شود، در صحبت با روزنامه ۸صبح میگویند که در محیطهای کاری خود با تبعیض، ستم و برخوردهای غیرانسانی روبهرو میشوند، اما از ترس انتقامجویی و شکنجه طالبان نمیتوانند این مسایل را رسانهای کنند. یکی از منابع میگوید که در تازهترین مورد، طالبان یک تن را به اتهام شریک ساختن اطلاعات در یکی از ولایتها بازداشت کردهاند.
با این حال، مرکز خبرنگاران افغانستان با ابراز نگرانی شدید از طالبان خواسته است تا در مورد این «تصمیم بهشدت عقبگرایانه» بازنگری کنند. این نهاد مدافع رسانهها افزوده است که بخش ولایتی تلویزیون ملی در تخار پس از ابلاغ دستور رییس امر به معروف و نهی از منکر طالبان تعطیل شده و رسانههای خصوصی نیز تصمیم به توقف نشرات تصویری گرفتهاند. این سازمان پیش از این نیز گفته است که طالبان در جریان سه سال گذشته دستکم ۱۷ دستورالعمل صادر کردهاند که آزادی رسانهها و خبرنگاران بهویژه زنان را خیلی محدود کرده است.
سازمان حمایت از خبرنگاران افغانستان نیز از منع عکاسی و فلمبرداری در ولایتهای تخار و میدانوردک ابراز نگرانی کرده و این اقدام طالبان را محکوم کرده است. این سازمان تاکید کرده که منع عکاسی و فلمبرداری نقض آشکار آزادی بیان و محدود کردن دسترسی آزاد مردم به اطلاعات است و پیش از این، دستورهای شفاهی مشابهی در ولایتهای دیگر نیز صادر شده است. این سازمان از جامعه جهانی، سازمانهای حقوق بشری و نهادهای حامی خبرنگاران خواسته که با جدیت بیشتری به حمایت از خبرنگاران افغانستان بپردازند و در برابر محدودیتهای طالبان از طریق دیپلماسی و فشارهای بینالمللی واکنش نشان دهند.
همزمان فدراسیون بینالمللی خبرنگاران با انتشار بیانیهای از بازداشت دو خبرنگار توسط استخبارات طالبان و منع عکاسی و تصویربرداری از سوی این گروه، ابراز نگرانی کرده و گفته است که خبرنگاران در افغانستان همچنان با بازداشتهای خودسرانه مواجه هستند. این نهاد تاکید کرده است که همبستهگی خود را با خبرنگاران و کارمندان رسانهای افغانستان ادامه میدهد و از جامعه بینالمللی خواسته است که حمایت خود را از خبرنگاران و رسانهها در افغانستان افزایش دهند.
در همین حال، خبرگزاری فرانسه در گزارشی به نقل از سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان اعلام کرده است که این گروه از انتشار تصاویر زندهجانها در رسانهها جلوگیری میکند. این خبرگزاری روز دوشنبه، ۲۳ میزان، گزارش داده که طالبان روند اجرای «قانون امر به معروف و نهی از منکر» خود را آغاز کرده و رسانهها را از انتشار تصاویر زندهجانها منع کردهاند. طالبان تاکید کردهاند که این سیاست بهتدریج در تمامی کشور به اجرا در خواهد آمد.
سیفالسلام خیبر، سخنگوی وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان، در گفتوگو با خبرگزاری فرانسه گفته است: «این قانون در تمام افغانستان اعمال میشود و بهتدریج اجرا خواهد شد.» در این گزارش به نقل از این سخنگوی طالبان آمده است که انتشار تصاویر زندهجانها «خلاف شریعت» است. او همچنین ادعا کرده است: «اجباری در اجرای این قانون وجود ندارد؛ این فقط یک نصیحت است و متقاعد کردن مردم به این موضوع واقعاً خلاف شرع است و باید از آن پرهیز کرد.»
خیبر گفته است: «تا کنون در رابطه با مواد قانونی مربوط به رسانهها، در بسیاری از ولایات تلاشها برای اجرای آن ادامه دارد، اما در همه ولایات هنوز آغاز نشده است.» او همچنین تایید کرده که اجرای این قانون در قندهار، هلمند و تخار آغاز شده است.
یک خبرنگار محلی در ولایت غزنی به خبرگزاری فرانسه گفته که به خبرنگاران رسانههای تصویری در غزنی توصیه شده است تا تصاویر را از فاصله دور بگیرند و رویدادهای کمتری را فلمبرداری کنند تا این کار به روال عادی تبدیل شود.
قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان به رسانهها توصیه کرده است که از انتشار تصاویر زندهجانها پرهیز کنند و همچنین هیچگونه تمسخر یا تحقیری که مغایر با قوانین اسلامی باشد، نداشته باشند. در این قانون، طالبان به شهروندان دستور دادهاند که تصاویر موجودات زنده را روی تلفنها و سایر دستگاهها نگیرند و به آنها نگاه نکنند. همچنین در ماده هفدهم این قانون طالبان دستور داده شده است که محتسبان این گروه مانع نشر مطالبی شوند که عکسهای ذیروح در آن باشد.
با این حال، از سال ۲۰۲۱، طالبان صاحبان مشاغل را مجبور به خط زدن روی صورت مردان و زنان در تبلیغات، پوشاندن سر مانکنهای مغازه با کیسههای پلاستیکی و تار کردن چشم ماهیها در «منوی رستورانها» کردهاند.
براساس گزارش خبرگزاری فرانسه، هنگامی که در اسد ۱۴۰۰ طالبان بر افغانستان مسلط شدند، هشت هزار و ۴۰۰ کارمند رسانهای در این کشور فعال بودند. طبق گزارش، این رقم اکنون به پنج هزار و ۱۰۰ تن کاهش یافته است.
طالبان در دوره نخست حاکمیت خود از سال ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۰ گرفتن عکس و فلم و دیدن تلویزیون را ممنوع کرده بودند. این گروه نقاشی موجودات زنده و موسیقی را هم غیرشرعی و ممنوع اعلام کرده بود و در حال حاضر نیز نقاشان از رسامی چهرهها زندهجانها منع شدهاند.







