بدخشان کتاب ساتووچیلری: کتاب بازاری دېیرلی یۉق بۉلیب کېتگن
آدرینا بهزاد
بدخشاندهگی اَیریم کتاب ساتووچیلر بو ولایتده کتاب سوداسینینگ کېسکین کمهیگنی و نشریات بازاری تورغونلشگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، حاضر مزاجلر فقط مکتب و بیلیم یورتی کتابلرینی ساتیب آلماقده. کتاب ساتووچیلرینینگ اَیتیشیچه، بوندن بېش ییل اوّل بدخشانده هر کونی یوزلب کتابلر آلدی-ساتدی قیلینر اېدی، اما حاضر کتاب دوکانلریدهگی کۉپلب کتابلر آیلردن بېری خریدارسیز قالیب کېتگن. اولرنینگ فکریچه، اقتصادی معمالر، ایشسیزلیکنینگ آرتیشی و یاشلرنینگ کتاب اۉقیشگه قیزیقیشینینگ کمهییشی بو ولایتده کتاب بازارینینگ تورغونلشیشیگه سبب بۉلگن اېنگ مهم عامللردن دیر.
بدخشان ولایتیدهگی کتاب ساتووچیلردن بیری نعمت (مستعار)، بو ولایتده کتاب سوداسینینگ کېسکین کمهیگنی و کتاب اۉقیش مدنیتینینگ سۉنگهنیدن خواطر بیلدیرماقده. اونینگ اَیتیشیچه، سۉنگگی بېش ییل دوامیده بدخشان مرکزی فیضآباددهگی کتاب دوکانلریده کتاب سوداسی کېسکین کمهییب، دېیرلی صفرگه توشگن.
نعمت شوندهی دېیدی: «اېندی هېچ کیم کتاب ساتیب آلیش و اۉقیشگه قیزیقمهیدی. آدملر، اینیقسه بدخشان یاشلری و اۉسمیرلری آرهسیده کتاب اۉقیش مدنیتی دېیرلی یۉق بۉلیب کېتگن و بو حالت حقیقتاً هم تشویشلی.»
بو کتاب ساتووچیسی قۉشیمچه قیلهدی: «بېش ییل اوّل بو ولایتده هر کونی یوزلب کتابلر آلدی-ساتدی قیلینر، کتاب کۉرگزمهلری هم کېنگ مقیاسده اۉتکزیلر اېدی؛ اما حاضر کتاب دوکانلریده تورگن کۉپلب کتابلر انچهدن بېری خرید قیلینمسدن، قۉل تېگمهگن حالده قالیب کېتگن.»
بلال (مستعار)، ینه بیر کتاب ساتووچیسی، شو کونلرده آدملر کۉپراق بیلیم یورتی و مکتب کتابلرینی ساتیب آلهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کتاب دوکانلریده حتا تۉرت ییلدن آرتیق وقت دوامیده قۉل تېگمسدن تورگن کتابلر هم بار.
بو کتاب ساتووچیسی شوندهی دېیدی: «بېش ییلدن بېری بدخشانده کتابنینگ بازاری یۉق. کتاب ساتووچیلرنینگ اکثریتی ایشلرینینگ یوریشی بۉلمهگنی اوچون بو کسبنی تشلب، باشقه ایشلرگه اۉتیشدی. اگر بو حالت شو طرزده دوام اېتسه، بیز کتاب ساتووچیلر هم بو ایشنی تشلهیمیز؛ چونکه بیزنینگ هم عایلهمیز و تورموش خرجتلریمیز بار.»
فیاز (تخلص)، بدخشاندهگی ینه بیر کتاب ساتووچیسی، حاضر بو ولایتده کتاب سوداسی بازاری ییلیگه فقط بیر-ایکّی آی، یعنی اۉقوو و تعلیم ییلینینگ باشلنیشی بیلن بیر وقتده جانلنیشینی اَیتهدی.
او شوندهی دېیدی: «بیز مکتب و بیلیم یورتی کتابلرینی باشقه کتابلردن اجرهتگنمیز. ادبی کتابلر، رومانلر، تاریخی کتابلر و شاعرلرنینگ اثرلرینی هم باشقه بۉلیمگه قۉیگنمیز؛ اما بو کتابلرنینگ کۉپچیلیگی آیلردن بېری قۉل تېگمسدن توریبدی.»
بو کتاب ساتووچیسی کتاب بازارینینگ پسهییشیده تورلی عامللر رۉل اۉینهیاتگنینی قۉشیمچه قیلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اقتصادی معمالر، ایشسیزلیکنینگ آرتیشی و یاشلرنینگ کتاب اۉقیشگه قیزیقیشینینگ کمهییشی کتاب بازارینینگ سستلشیشیگه سبب بۉلهیاتگن اېنگ مهم عامللردن دیر. او شوندهی دېیدی: «اقتصادی معمالر و افغانستاندهگی تشویشلی وضعیت آدملرنینگ کتاب ساتیب آلیش حقیده کمراق اۉیلشیگه سبب بۉلدی. ایشسیزلیک اوجیگه چیقدی و بو حالت، اینیقسه، یاشلرنی کتاب اۉقیش و مطالعهگه بېفرق قیلیب قۉیدی.»
شو بیلن بیرگه، اۉزی طلبه بۉلگن یاشلردن بیری جمال (مستعار)، بوگون اقتصادی معمالر و علم اهلی موقعینینگ پسهییشی سببلی کۉپلب عالی معلوماتلی یاشلر بیر آغیز نان تاپیش اوچون کانلرگه یۉل آلیب، باشقه ایشچیلر قطاریده تیریکچیلیک اوچون محنت قیلهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېنگ اچینرلیسی، «شونچه ییل اۉقیدینگ، نیمه تاپدینگ؟» کبی کنایهلرنی اېشیتیش دیر؛ بوندهی گپلر یاشلرنینگ تعلیم آلیش و کتاب اۉقیشگه بۉلگن اشتیاقینی کمهیتیرهدی.
بو طلبه شوندهی دېیدی: «بوندهی شرایطده کتاب ساتووچیلرنینگ کتابلر ساتیلمهیاتگنیدن خواطری فقط اقتصادی تشویش اېمس؛ بو بدخشاندهگی مدنیت و بیلیم کېلهجگی اوچون آگاهلنتیرووچی قۉنغیراق دیر. کتاب سوداسینینگ کمهییشی مطالعهنینگ پسهییشی، بیلیمگه قیزیقیشنینگ سوسهییشی و جمعیتنینگ یازمه مدنیت بیلن علاقهسینینگ ضعیفلشهیاتگنیدن درَک بېریشی ممکن.»
بو یاشنینگ فکریچه، کتاب اۉقیلمهیدیگن جمعیت استه-سېکین تحلیل قیلیش، سوال بېریش و آنگلی روشده قرار قبول قیلیش قابلیتینی یۉقاتهدی.
جمال قۉشیمچه قیلهدی: «بوگون عالی معلوماتلی یاشلرنینگ بیر آغیز نان اوچون تاغلر آستیگه کیریب کېتهیاتگنیگه گواه بۉلماقدهمیز؛ جملهدن، تعلیم درجهسی ماسترلیک باسقیچیگچه یېتگن نوحالله ناجی بیگزاد هم شوندهی. بوندهی شرایطده نهفقط آدملرنینگ علم، مطالعه و تعلیمگه اعتباری سوسهیگن، بلکه طالباننینگ بیلیم یورتیلردهگی تاباره کوچهییب بارهیاتگن تۉسیقلری هم یاشلرنینگ تعلیم آلیش، تحصیل و کتاب اۉقیشگه بۉلگن قیزیقیشینی ینهده یۉق قیلیشی ممکن.»
بو حالت شوندهی بیر پیتگه تۉغری کېلماقده که بوندن بیر نېچه وقت اوّل اَیریم اهالی سۉنگگی بېش ییل دوامیده مدنی و اقتصادی چېکلاولر مملکتده کتاب اۉقیش مدنیتینی سوسهیتیرگنینی اَیتگن اېدی. اولر طالبان تامانیدن اَیریم کتابلرنینگ ییغیب آلینیشی، اَیریم مطالعه منبعلریدن فایدهلنیش امکانیتینینگ چېکلنیشی همده کتابخانهلر و مدنیت مرکزلری فعالیتینینگ کمهییشی اۉقیش محیطینی اوّلگی ییللرگه قرهگنده ینهده چېکلب قۉیگنینی قۉشیمچه قیلگن اېدی.
