مصافهدن هم نریده: کۉرینمس رشته
مریم بیضا قاسم
۱۹۸۷-ییل اېدی و او اۉزی بیلن آغیر، اَیتیب بۉلمس ساووقنی آلیب کېلگندی؛ بو آغیرلیک فقط هوا و فصلدن اېمس، بلکه اوروش النگهسیده پرچهلنیب کېتگن مملکتدن کېلهیاتگن اېدی. اکهم چکسلواکیاده بېش اوزاق ییلنی اۉتکزگن اېدی. او بوتون بارلیغینی مهندسلیکنی اۉرگنیشگه بغیشلهگن، مملکتیمیز و عایلهمیز اوچون یخشیراق کېلهجک قوریش آرزوسیده یشهگن اېدی. اما کابل قۉنلغهسی حدودیگه قدم قۉییشی بیلناق، اونینگ برچه آرزولری تارتیب آلیندی. رسمیلر اونینگ دیپلومینی اۉشه یېرنینگ اۉزیده آلیب قۉییشدی و اونی مجبوری حربی خدمتگه یوباریشدی. اونگه اتیگی یېتّی کون، بار-یۉغی بیر قیسقه هفته، اوی و عایله ایلیقلیگینی ینه بیر بار حس قیلیش اوچون امکان بېریشدی؛ شوندن سۉنگ حربی کییم کییب، خدمتگه کېتیشی کېرهک اېدی.
اۉشه پیتدهگی خدمت قاعدهلریگه کۉره، او هر ایکّی آیده بیر مرته، فقط بیر دَم آلیش کونیگه اویگه قَیتیشگه رخصت آلردی. بیز انه شو قیسقه لحظهلر اوچون یشردیک و بوتون وقت دوامیده خواطر بیلن، نفسیمیزنی ایچیمیزگه یوتگن حالده کوتردیک. اۉشه کونلرده افغانستان بوگونگی دنیانینگ کۉپلب امکانیتلریدن محروم اېدی و اکثریت کابللیکلر کبی بیزده حتا تېلفون هم یۉق اېدی. بو مصافهلرنی تۉلدیریش اوچون تېلفون اېسه عموماً موجود اېمسدی. اکهم اوی اېشیگیدن چیقیب کېتیشی بیلن نامعلوم ظلمت تامان یۉل آلردی و کېینگی اوچرهشووگچه اونینگ ساغ-سلامت قَیتیشینی سۉرهب دعا قیلیب اۉتیرردیک.
بیر کونی اېرته تانگده، قویاش چیقیشیدن انچه آلدین، آنهمنینگ اوی ایچیده سېکین حرکتلنهیاتگن آوازیدن اویغاندیم. او سېکینگینه اویدن چیقیب، حویلیمیزگه باردی. خیره تانگ یاروغیده قۉلیده سوو تۉله آفتابه بار اېدی و تانگ سحرده آقهیاتگن سووگه نیمهنی دیر پیچیرلردی. تخمیناً اۉن دقیقه اۉتدی، نهایت او ینه خانهگه کیردی و یوزیده خواطر کۉرینیب تورردی.
او یانیمگه اۉتیریب، تیتراق آوازده کۉرگن توشینی اَیتیب بېردی. توشیده اکهمنی کۉریبدی و اونینگ اۉنگ کۉزی تگیده قاره داغ بار اېکن.
آنهجانیمنینگ قنچهلیک تشویشگه توشگنینی کۉریب، اونینگ خواطرینی کمهیتیریشگه حرکت قیلدیم و بالهلیکدن کېلهدیگن هر قندهی سۉز بیلن اونگه تسلی بېردیم. دېدیم: «تشویش قیلمنگ، آنهجان، توش شونچهکه توش. انشاالله، اکهم اویگه ساغ-سلامت کېلهدی. مېن اونینگ اېسان-امان اویگه کېلیشینی سۉرهب دعا قیلهمن.»
اما آنهمنینگ قرهشی آغیر اېدی. او اویغانیشی بیلناق آفتابهنی تازه و تینیق سوو بیلن تۉلدیریب، تشقریگه چیققنینی و توشینی اوّل آقهیاتگن سووگه اَیتگنینی اَیتدی. افغانستان خلقینینگ اعتقادی و عرف-عادتلریگه کۉره، اگر یامان توش انساننینگ روحینی بېزاوته قیلسه، اوّلا اۉشه توشنی آقهیاتگن سووگه اَیتیش کېرهک؛ انسان قولاغی اېشیتیشیدن آلدین، مصفا سوو آقیمی توشدهگی یامانلیک و یامان علامتنی اۉزی بیلن آلیب کېتیشیگه امکان بېریش کېرهک.
اۉشه ساووق تانگده آنهم اۉزینینگ اېنگ چوقور قۉرقووینی سووگه اَیتیش و خدادن سوو اۉغلیدن خوفنی اوزاقلشتیریشینی سۉرهب دعا قیلیش اوچون تشقریگه چیققن اېدی.
دَم آلیش کونی کېلگنیده، یورهگیم قووانچدن تېز اوره باشلهدی. اکهم اېشیکدن کیریب کېلدی. اما بیر غلطی نرسه بار اېدی: اونینگ کۉزیده قاره راملی عینک بار اېدی؛ مېن ایلگری اونینگ کۉزیده بوندهی کۉزعینکنی کۉرمهگن اېدیم. او مهمانخانهگه کیریب، دېوارگه سویهب قۉییلگن عنعنوی افغانچه تۉشک و یاستیقلر اوستیگه اۉتیردی. هلی تۉغری اۉتیریشگه اولگورمسیدن، آنهم شاشیلیب اونینگ آلدیگه باردی و کۉزینی یوزیدن اوزمهدی. قۉرقوو ارهلش آوازده سۉرهدی: «نېگه قاره کۉزعینک تقیب آلدینگیز، بالهم؟»
اکهم جیلمهییب، اۉزینی عادی توتیشگه حرکت قیلدی؛ گۉیا آنهمنی خواطردن خلاص قیلماقچی اېدی. او: «هېچ نرسه اېمس، آنهجان. بو کونلرده قاره کۉزعینک تقیش عرف بۉلگن»، دېدی. آنهم ینه: «کۉز عینگینگنی یېچ، بالهم، کۉزلرینگنی کۉرهی»،دېدی.
او قرشیلیک کۉرسهتیشگه حرکت قیلدی و بیرآز بېزاوته بۉلیب جایینی اۉزگرتیردی، اما آنهم توریب آلدی. آنهلیک سېزگیسی اونینگ گپلریگه ایشانیشگه یۉل قۉیمسدی. نهایت اکهم: «تشویش قیلمنگ، آنهجان، حربی موترگه آغیر یوکلرنی آرتهیاتگنیمده آیاغیم سِرپهنیب کېتدی و موترنینگ آرقه تامانیدن کتّه تاش اوستیگه ییقیلدیم. فقط کیچکینه جراحت آلدیم، اما بوتونلهی ساغهیدیم. کۉزیمگه هېچ قندهی ضرر یېتمهگن»، دېدی.
او استه-سېکین قاره کۉزعینکنی یوزیدن آلدی. نفسیم ایچیمگه توشیب کېتدی. اونینگ اۉنگ کۉزی تگیده آنهم بیر نېچه کون اوّل توشیده کۉرگن و مېنگه تصویرلب بېرگن اۉشه قاره داغ تورردی؛ عیناً اۉشه جایده، خودّی اۉشه شکلده و شو قدَر تفصیلاتلری بیلن اېدی که اونینگ توشینی غلطی بیر حقیقتگه ایلنتیرگندېک اېدی.
مېن لال و حیرتده اۉتیرردیم، بوتون وجودیم لرزهگه کېلگن اېدی. اگر اۉشه تانگده آنهم توشینی آقهیاتگن سووگه اَیتیش اوچون تشقریگه چیقمهگنیده، اگر اکهم اویگه قدم قۉییشیدن آلدین توشینینگ برچه تفصیلاتلرینی مېنگه اَیتیب بېرمهگنیده، بلکه مېن بونی شونچهکه تصادف دېب اَیتگن بۉلردیم. اما اۉشه یېرده، کابلدهگی اوییمیز مهمانخانهسینینگ سکوتیده، مېن اوچون معجزهدن باشقه نرسه بۉلمهگن حادثهنینگ گواهی بۉلدیم.
۱۹۸۷-ییلنینگ اۉشه تانگیدن بویان اۉنلب ییللر اۉتدی. بوگون آنهم آلمانده یشهیدی؛ مېن یشهیدیگن جایدن یېتّی مینگ کیلومتردن هم اوزاقراقده. اما مصافه بیزنی بیر-بیریمیزگه باغلب تورهدیگن اۉشه کۉرینمس و اوزیلمس رشته اوچون هېچ قندهی معناگه اېگه اېمس.
حتا بوگون هم، اگر بیرآز کسل بۉلسم یاکه کۉنگلیمده آغیرلیک سېزسم، اېرته تانگده تېلفونیم جیرینگلهیدی. هر دایم او بۉلهدی؛ اۉشه مهربان آنهم. او مېن حقیمده خواطرلی توش کۉرگنینی اَیتهدی؛ گۉیا مېنینگ تشویشیمنی مینگلب کیلومتر نریدن، حتا بیرار سۉز اَیتیشیمدن آلدین هم سېزگندېک.
مېن آنه و فرزندنی باغلب تورهدیگن قندهی کۉرینمس رشته اېکنینی بیلمیمن. اونینگ روحینی قطعهلر و اوزاق مصافهلر آشه اۉتکزیب، فرزندیگه یېتکزهدیگن قندهی کۉرینمس آقیم اېکنینی بیلمیمن. فقط شونی بیلهمن که بو رشته مادّی دنیانینگ برچه قانونلریدن اوستون دیر. بو سۉزدن هم چوقورراق، زماندن هم قدیمیراق بیر تویغو. و مېن اونینگ موجودلیگینی بیلهمن، چونکه اونی اۉز کۉزلریم بیلن کۉرگنمن.
