ایران ویزهسیگه چېکلاولر؛ ویزهلر قاره بازارده ۱ مینگ ۷۵۰ دالرگچه ساتیلماقده
آدرینا بهزاد
ایران ویزهلرینی بېریش چېکلنگن بیر پیتده، افغانستانده ویزهلرنی قاره بازارده ساتیش اوج آلگن و طلبگارلر ویزه آلیش اوچون کتّه مقدارده خرجت قیلیشلری کېرهکلیگینی اَیتماقده. بیر قطار سیاحلیک کمپنیلرینینگ معلوماتلریگه کۉره، «شاشیلینچ» دېب اتلهدیگن ویزه تخمیناً ۱ مینگ ۷۵۰ دالر، ویزهنینگ اَیریم باشقه تورلری اېسه ۱ مینگ ۳۸۰ دالردن ۱ مینگ ۵۰۰ دالرگچه ساتیلماقده؛ طلبگارلرنینگ اَیتیشیچه، اَیریم حاللرده عایلهوی ویزه اوچون هم ۷ مینگ دالرگچه پول سۉرهلگن. اولرنینگ اَیتیشیچه، ویزهلر بېریلیشینینگ چېکلنیشی، اینیقسه ایرانگه قَیتیش، مال-ملکینی تعقیب قیلیش یاکه قیزلرینینگ تعلیمینی دوام اېتتیریش اوچون ویزهگه محتاج عایلهلر اوچون جدّی معمالرنی یوزهگه کېلتیرگن و واسطهچیلرنینگ سوءاستعمالی همده قاره بازار فعالیتینینگ کوچهییشیگه شرایط یرهتگن.
رضا (مستعار)، ایران ویزهسی طلبگاری، افغانستانده ویزهلرنینگ قاره بازارده ساتیلهیاتگنیدن شکایت قیلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، طلبگارلر اوچون ایران ویزهسینی قانونی آلیش جریانی چېکلنگن بۉلسه-ده، اَیریم شخصلر هنوز ویزه آلیب بېریشماقده، بیراق بونینگ عوضیگه کتّه مقدارده پول طلب قیلیشماقده. ایران ویزهسی طلبگاری بو اېرکک بېش کیشیلیک عایلهسی اوچون سیاحلیک ویزهسینی آلیشگه ۷ مینگ دالر سۉرهلگنینی اَیتهدی.
بو اېرکک شوندهی دېیدی:«بیز عایلهنینگ بېش اعضاسی اوچون ۷ مینگ دالر بېردیک و آلتی آی بۉلدی کوتیهپمیز، اما هلی هم ایشلریمیز بیتیریلگنی یۉق. طالبان کېلیشیدن آلدین ۳ مینگ افغانی بیلن اېرانگه بارگن اېدیک. بیزنی ایراندن چیقریب یوباریشدی و ساتیب آلگن اوییمیزنینگ اېشیگی قفللیگیچه قالگن.»
رضا قۉشیمچه قیلهدی:«پولیم ایش بېرووچیمنینگ قۉلیده قالگن، او بېرمهیپتی. اوچ ته ایسّیقخانهم بار اېدی، اونینگ برچه مال-ملکی قالیب کېتدی و بوزیلیب کېتدی. اونگه بیر لک (۱۰۰ مینگ) افغانی صرفلهگن اېدیم. مېن قانونی یۉل بیلن بارماقچیمن، اما بونینگ خرجتی جوده کتّه.»
گلمحمد (مستعار)، ایران ویزهسینی طلب قیلهیاتگن ینه بیر کیشی، ویزه آلیش اوچون کتّه خرجت طلب قیلینهیاتگنیدن خواطر بیلدیرهدی و ایران مسؤوللریدن ویزه بېریش جریانینی قَیته باشلشنی سۉرهیدی. او ناقانونی یۉل بیلن ویزه آلهدیگن شخصلر جوده یوقاری نرخلر طلب قیلهیاتگنینی اَیتهدی.
ایران ویزهسی طلبگاری شوندهی دېیدی: «بو خرجت بیلن هېچ قچان بارمهگن بۉلردیم، چونکه اونی تۉلهشگه امکانیم یۉق؛ اما حاضر قیزلریمنینگ تعلیمی و اۉقیشی سببلی باریشگه مجبورمن. اوّل هم ایرانده بۉلگنمن، مېنی چیقریب یوباریشگنیگه بیر ییل بۉلدی. اوی گروده تورگن بیر پیتده پولیم اوی اېگهسینینگ قۉلیده قالگن، ایش بېرووچیم هم پولیمنی بېرمهگن.»
بو ایران ویزهسی طلبگاری قۉشیمچه قیلهدی: «قیزلریم ۶- و ۷-صنفلرده اۉقیشردی. اېندی افغانستانده تقدیرلری نامعلوم حالده قالگنلریگه بیر ییل بۉلدی. اۉزیم هم ایش تاپه آلمهدیم و ایشسیزمن. قرضگه آلینگن پول بیلن کېچه-کوندوز کون کېچیریهپمیز.»
مملکتنینگ سابق حربیلریدن بیری و اېران ویزهسی طلبگاری صبور (مستعار)، افغانستانگه چیقریب یوباریلگنیگه بیر ییلدن آشگنینی و شو وقت دوامیده طالبان اونی تنیب قالمسلیگی اوچون یشیرینچه یشهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، عایلهسینینگ یرمی ایرانده، اۉزی اېسه اۉغیللریدن بیری بیلن افغانستانده نامعلوم وضعیتده یشهب کېلماقده. او ویزه آلیش خرجتی اۉزی اوچون جوده آغیر اېکنینی اَیتهدی.
بو سابق حربی شوندهی دېیدی: «مېن سابق حربیمن. اۉزیم و فرزندلریمدن بیری افغانستانده قالگنیمیزگه بیر ییلدن آشدی. خاتینیم، بیر قیزیم و بیر اۉغلیم ایرانده. قانونی ویزه یاپیق، اما اۉزیم و اۉغلیم اوچون سیاحلیک ویزهسیگه عریضه بېردیک. هر بیر کیشی اوچون ۱ مینگ ۵۰۰ دالر سۉرهشدی، بونی تۉلهش بیز اوچون جوده قیین. بیز اۉلیم بیلن حیات اۉرتهسیده قالگنمیز؛ عایلهم او یېرده تقدیری نامعلوم حالده قالگن، بو یېرده اېسه حیاتیم خوف آستیده.»
عینی پیتده قسیم (مستعار)، سیاحلیک کمپنیلری مسؤوللریدن بیری، ایران ویزهلرینی بېریشدهگی چېکلاو سوءاستعمال اوچون زمینی یرهتگنینی و بو جریان اوستیدن هېچ قندهی نظارت یۉقلیگینی اَیتهدی. او شوندهی دېیدی: «افسوس که ویزهلر ا یران اسلام جمهوریتی وکالتخانهسیدن طبی و تجارت کمپنیلری آرقهلی آلینیب، عادی آدملر اختیاریگه بېریلماقده. بو جریان اوستیدن هېچ قندهی نظارت یۉق و بو حالت سوءاستعمال اوچون زمینه یرهتگن.»
بو حالت ۸صباح گزېتهسی ۴-سرطان کونی بیر قطار سیاحلیک کمپنیلری بیلن صحبتلشیب، ایران ویزهلری قاره بازارده تورلی نرخلرده ساتیلهیاتگنینی انیقلهگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
صحبتلشیلگن منبعلرنینگ اَیتیشیچه، «شاشیلینچ» دېب اتلهدیگن ویزه ۷ کون ایچیده آلینیشی شرطی بیلن تخمیناً ۱ مینگ ۷۵۰ دالر تورهدی، ویزهنینگ اَیریم باشقه تورلری اېسه ۷ کوندن ۱۰ کونگچه کوتیش مدتی بیلن ۱ مینگ ۵۰۰ و ۱ مینگ ۳۸۰ دالرگه ساتیلهدی. اولر پاکستان ویزهسی هم نارسمی بازارده ۳ مینگ دالردن آرتیق نرخده ساتیلهیاتگنینی قۉشیمچه قیلگن اېدی. اوشبو منبعلرگه کۉره، نرخلر ویزه توری، بېریلیش مدتی و واسطهچیلرگه قرهب فرق قیلهدی همده اَیریم حاللرده رسمی تریفلردن انچه یوقاری بۉلهدی.
