قندهار؛ آرتیب بارهیاتگن خلق احتیاجلری سایهسیده مسجدلر قوریش اوچون رقابت
۸صبح، قندهار
قندهار افغانستان جَنوبیده جایلشگن بۉلیب، طالبان رژیمینینگ حکمرانلیک پایتختی دیر. هبتالله سۉنگگی بېش ییل دوامیده برچه بویروقلرینی عیناً شو یېردن بېرگن. شهرنینگ قیافهسی هم کېسکین اۉزگرگن، اونده خوفسیزلیک چارهلری کوچهیتیریلگن و عیاللر، یاشلر همده یېتکرمهگه نسبتاً چېکلاولر باشقه هر قندهی جایگه قرهگنده قتّیقراق بۉلگن. بو شهردهگی عادی اهالی طالبانگه اۉخشش کۉرینیشگه اېگه بۉلیشگه مجبور اېکنینی تصدیقلهیدی. شو بیلن بیرگه، سۉنگگی بېش ییل دوامیده بو ولایتده طالبان قوماندانلری اۉرتهسیده مسجد قوریش بارهسیدهگی رقابت هم مثلی کۉریلمهگن درجهده بۉلگن. شهر و ولایتنینگ تورلی حدودلریده اۉنلب مسجدلر قوریلگن و اولرنینگ اکثریتینی قوریش خرجتلری سوداگرلر همده خلق تامانیدن قاپلنگن.
قندههارنینگ اَیریم اهالیسی شهر و اونینگ اطرافیدهگی حدودلرده مسجدلر سانی شو قدَر کۉپهیگن که اَیریم جایلرده بیر مسجد یانیده ینه باشقه مسجد هم قوریلگنینی اَیتماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، مسجد خلقنینگ دینی حیاتیده مهم اۉرین توتهدی و عبادتخانهلر قوریلیشینینگ اۉزیده معما یۉق؛ بیراق اولر بو ایش خلقنینگ ینهده اساسی احتیاجلرینی اعتباردن چېتده قالدیریشگه سبب بۉلمهسلیگی کېرهکلیگینی تأکیدلهماقده.
قندهار اهالیسی یاشلرنینگ کېلهجگیدن هم خواطرده و اولر اوچون فقط دینی تعلیم یېترلی اېمسلیگینی اَیتماقده؛ عکسینچه، یاشلر کامپیوتر، اخبارات تکنالوژیلری، تیللر، کسب-هنرلر و ایش بازاری بیلن باغلیق کۉنیکمهلر بۉییچه هم تعلیمگه محتاج.
قندهارنینگ بیرینچی حدودیده یشاوچی حضرت بلالنینگ اَیتیشیچه، اولرنینگ قیشلاغیده سۉنگگی بېش ییل دوامیده تۉرت ته ینگی مسجد قوریلگن و ایلگری بیرته مسجدده نماز اۉقیگن قیشلاق اهالیسی حاضر اوشبو تۉرت ته مسجد اۉرتهسیده تقسیملنگن.
اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اوّلگی دور بیلن تققاسلهگنده، مسجدلر سانی دېیرلی بوتون ولایت بۉیلب کۉپهییب بارماقده و طالبان باشقه برچه نرسهلردن کۉره مسجدلر قوریلیشینی استوار وظیفه قیلیب آلگن.
قندهار شهری شهیدان تۉرت یۉللیگی اهالیسیدن بیری محمد افضل هم شونگه اۉخشش فکر بیلدیرهدی و حاضرده قندهار ولایتی مرکزی و تومنلریده مسجدلر قوریلیشی آرتیب بارهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اگر مسجدلر بیلن بیر قطارده تعلیم و کسب-هنر اۉرگهتیش مرکزلری هم قوریلسه، یاش اولاد دینی قدریتلرینی سقلب قالیش بیلن بیرگه، زمانوی دنیا علمی و تکنالوژیلریگه هم ماسلشه آلهدی.
محمد افضلنینگ اَیتیشیچه، طالبان فقط مسجدلر قوریشگه کیریشگن و بو مسجدلرنی قوریش همده ترمیملش اوچون بیتالمال بودجهسیدن میلیونلب افغانی صرفلنماقده. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حاضرگی شرایطده مسجدلردن تشقری، طالبان استوار اهمیت بېریشی کېرهک بۉلگن باشقه اساسی احتیاجلر هم موجود.
شو بیلن بیرگه، ایشانچلی منبع طالبان فقط اۉتگن بیر ییلنینگ اۉزیده اوشبو ولایتده ۲۷۰ ته اېسکی مسجدنی ترمیملهگنی و مرکز، شهر همده تومنلرده ۳۵۰ ته ینگی مسجد قورگنینی اَیتهدی. منبعلرگه کۉره، بو مسجدلر طالبان بودجېتی حسابیدن قوریلگن. بوندن تشقری، تورلی حدودلرده سوداگرلر و عادی اهالی تامانیدن هم اۉنلب مسجدلر قوریلگن.
قندهاردهگی فقرالیک فعالی، اسمی حساباتده آشکار قیلینیشینی ایستهمهگن حالده، سان-سناقسیز مسجدلر قوریلیشی خلق احتیاجلریگه ماس اېمسلیگینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، مسجدلر یېترلی، بیراق طالبان گۉیا مسجد قوریشده بیر-بیری بیلن رقابتلشماقده. اونینگ فکریچه، حاضرگی شرایطده سوو تأمیناتی ترماقلرینی یرهتیش، تعلیم و کسب-هنر مرکزلرینی قوریش، کامپیوتېر و تکنالوژیلر بۉییچه تعلیم مرکزلرینی تشکیل اېتیش همده یاشلر اوچون ایش و تعلیم آلیش امکانیتلرینی یرهتیش جمعیتنینگ اېنگ مهم احتیاجلریدن دیر.
دینی علمالرنینگ فکری
قندهاردهگی اَیریم دینی علمالر هم مسجدلر سانینی حددن تشقری کۉپهیتیریش اۉرنیگه، آدملرنی باشقه ساحهلرده هم اجتماعی خدمتلر کۉرسهتیشگه رغبتلنتیریش کېرهکلیگینی اَیتماقده.
قندارلیک دینی علمالردن بیری مفتی عبدالرازق صحت، مسجد قوریش ثوابلی و یخشی ایش اېکنینی، بیراق فقط مسجد قوریش مهم اېمسلیگینی؛ اوندن هم مهمی، آدملر اوندن نماز اۉقیش و عبادت قیلیش اوچون فایدهلنیشلری اېکنینی اَیتهدی.
بو دین عالِمی قۉشیمچه قیلهدی: «آدملر آیاق کییمینی اۉغیرلش اوچون کیرهدیگن بوندهی مسجد نیمهگه کېرهک؟ شهرده جنایت صادر اېتهدیگن کیشی اوّلا قارنینی تۉلدیریش اوچون جنایتگه قۉل اورهدی و کېین طالبان قورگن مسجدده نماز اۉقیدی. طالبان اوّلا جنایتچیلیک و ایشسیزلیک سببلرینی انیقلشی و آدملرنینگ آچ قارنینی تۉیدیریشی کېرهک، شونده آدملر آچ قارین بیلن عبادتگه بارمهیدی و خاطرجمع محیطده نماز اۉقی آلهدی. چونکه ایستهلگن جایده عبادت قیلیش ممکن، اما آدملر اوچون ایش و نان تاپیش امکانیتینی یرهتیش قیین.»
طالباننینگ حج و وقف وزیرلیگی، اوشبو گروهنینگ امر باالمعروف و نهی عن المنکر وزیرلیگی، جماعت ایشلری وزیرلیگی همده طالباننینگ شهرسازلیک و اوی-جای وزیرلیگی سۉنگگی بېش ییل دوامیده افغانستاننینگ تورلی حدودلریده مسجد و جامع مسجدلر قوریش اوچون میلیونلب افغانی صرفلهگن.
