کشک.تیرپل لایحهسی؛ خلیلزادنینگ طالبانگه ساوغهسی
اگر زلمی خلیلزاد واقعه جاییده بۉلمهگنیده، طالبان و «دلتا انترنشنال» کمپنیسی اۉرتهسیدهگی شرطنامهنینگ امضالنیشی هم بونچهلیک شاو-شووگه سبب بۉلمس اېدی. او نهفقط تامانلر اۉرتهسیده واسطهچیلیک قیلدی، بلکه شرطنامه امضالنهیاتگن پیتده هم اشتراک اېتدی؛ گۉیا برچه ایشنی باشقرووچی یاکه بیتیمنینگ بیر تامانی کبی. خلیلزاد اۉتگن ییلی هم کابلده طالبان رسمیلری دلتا انترنشنال رهبرلری بیلن قۉشمه اوچرهشوو اۉتکزگن اېدی، اونینگ نتیجهسی اېندی عیان بۉلدی.
حقیقت شو که خلیلزاد حقیده آدملر آنگیده یاقیمسیز و خنک تصور شکللنگن. بونگه اونینگ دوحهده طالبان بیلن مذاکره آلیب بارگنی و جمهوریت حکومتینی جریان چېتیده قالدیریش عوضیگه بۉلسه-ده، بو گروه بیلن کېلیشوو امضالهگنی سبب بۉلگن. خلیلزاد اۉشه لوازمیده شو قدَر یامان ایش آلیب بارگن که کۉپچیلیک اونی جمهوریتنینگ قولهشیده «بیرینچی درجهلی عیبدار» دېب اتهیدی. سۉنگگی بېش ییلدن آرتیق وقت دوامیده هم او طالباننی «اصلاح قیلیش»گه اوندهش اۉرنیگه، دنیانی بو گروه بیلن ملاقات قیلیشگه اوندهب کېلماقده. بوندن هم یامانی، طالبانگه قرشی کوچلرنی هم کنایه و پیچیقلر بیلن افغانستانگه قَیتیشگه چقیرگن. شو باعث خلیلزاد کابلده پیدا بۉلسه، خواطر کوچهیهدی؛ اینیقسه، کېچهلرنی طالبان کېتیشینی آرزو قیلیب تانگ آتتیرهیاتگن خلق عامهسی و ضیالیلر آرهسیده.
خلیلزادنینگ اشتراکی امریکا هم کشک–تیرپل لایحهسینینگ شېریگی دېگنی اېمس. چونکه بوندهی مضموندهگی شرطنامهلر و دلتا انترنشنال کبی کمپنیلر امریکا اوچون اونچهلیک اهمیتلی اېمس. اَیریملر واشنگتن و سعودی عربستان ایران اسلام جمهوریتینی آلدینی آلیش اوچون تیل بیریکتیرگن، بو وظیفه اېسه خلیلزادگه تاپشیریلگن، دېب حسابلهیدی. اولر اۉز فکرلرینی اساسلش اوچون طالبان تشقی ایشلر وزیری امیرخان متقینینگ امریکانینگ کانچیلیک ساحهسیگه سرمایه کیریتیشی ضرورلیگی حقیدهگی بیاناتلرینی دلیل صفتیده کېلتیرهدی. شونینگدېک، دونالد ترمپنینگ باشقه مملکتلرنینگ یېر آستی بایلیکلریدن فایده آلیشگه بۉلگن کتّه قیزیقیشینی هم مثال قیلهدی. اما اولر امریکا اوچون ایران اېمس، چیننی آلدینی آلیش کۉپراق مقصد اېکنینی اونوتگن. چونکه طالبان بیلن شبههلی و معمالی شرطنامهلر امضالب، کانلرنی حددن تشقری قزیب آلهیاتگن تامان تهران اېمس، چین دیر. ایران اسلام جمهوریتی افغانستاننینگ مینیرال ذخیرهلرینی ایزلش و قزیب آلیش ساحهسیده فعال اېمس، تهراننینگ بو بارهدهگی قیزیقیشلری اېسه طالباننینگ بېفرقلیگیگه دوچ کېلگن.
خلیلزاد طالبان بیلن همکار بۉلگنیدېک، کتّه احتمال بیلن دلتا انترنشنال رهبرلری بیلن هم علاقهده. او طالباننینگ تیلینی، شونینگدېک، خارجی کمپنیلر تیلینی هم یخشی بیلهدی. شو سببلی بعضاً عادی واسطهچیدن هم کۉره کۉپراق رۉل اۉیناشی ممکن. بوندن تشقری، طالبان، هېچ بۉلمهگنده تشقی کۉرینیشده، افغانستانگه سرمایه کیریتیلیشینی آلقیشلب، خارجی و محلی حکومتلر همده کمپنیلرنی سرمایه کېریتیشگه تکلیف قیلماقده. طالباننینگ مقصدی دنیا کۉزگوسیده اۉز رژیمینینگ ینگی قیافهسینی نمایش اېتیش دیر؛ یعنی آلدین حاکمیتگه کېلیش اوچون ویران قیلگن گروه اېندی مملکتنی آباد قیلیشگه بېل باغلهگنینی دنیا انگلشی کېرهک. طالباننینگ سقلنیب قالیشی خلیلزاد اوچون مهم بۉلگنی سببلی، او بو غایهنی ترغیب قیلیشده یخشی ایش آلیب باریشی ممکن.
خلیلزادنینگ اشتراکی بیلن بیر قطارده، ایکّی قۉشنی دولت پاکستان و ایراننینگ یاندهشووینی توشونیش هم مهم. ایران مسألهسیده شونی اَیتیش کېرهک که سعودی عربستان اونگه قرشی باسیمنی کوچهیتیریشگه اورینهیاتگنی یۉق. اگر ریاض افغانستانده ایراننی بۉغیشگه اینتیلگنیده، منطقن طالبان حکومتینی تن آلگن و افغانستان مسألهسینی حل قیلیش اوچون مخصوص تشبثلرنی ایلگری سورگن بۉلردی. عکسینچه، منه شو بېش ییل و بیر نېچه هفته دوامیده افغانستانده سعودی عربستان بیلن مناسبتلری یخشی بۉلمهگن دولتلر قطر و ایران فعالراق بۉلدی. بوندن تشقری، ینگی شرطنامه «ایچکی» بۉلگنی سببلی تهران اوچون خواطرلی اېمس؛ یعنی لایحه نتیجهلری مملکت تشقریسیگه چیقیب کېتهدیگن لایحه اېمس. هېچ بۉلمهگنده حاضرچه محصولاتلرنی صادر قیلیش اونینگ کون ترتیبیده یۉق. شوندهی اېکن، ایران اسلام جمهوریتی هم بو لایحهنی کۉپراق اقتصادی، کمراق سیاسی لایحه صفتیده بهالهیدی.
ایران مسألهسیدهگی مهم جهت گاز قووورینینگ قوریلیشی دیر. مذکور قووور هراتنینگ گذره تومنیدن قندهارنینگ سپین بولدک تومنیگچه ۱۰ میلیارد دالر قیمتیده قوریلیشی رېجهلشتیریلگن. البته، قووور قوریلگنیدن کېین چېگرهدن اۉتیش قوّتی بهالنهدی. انه شو نقطهده تهران خواطرگه توشهدی. چونکه ایران کۉپ ییللر اوّل اسلامآباد بیلن گاز یېتکزیب بېریش بۉییچه شرطنامه امضالهگن: آیپی یاکه تینچلیک گاز قوووری. ایران تامانی اۉز حدودیده قووورنی قوریش بۉییچه مجبوریتینی بجرگن، بیراق پاکستان بونی عملگه آشیرمهگن. کۉرینیشیدن، امریکا چېکلاولریگه دوچ کېلیشدن قۉرقیش پاکستانگه تۉسقینلیک قیلگن. حاضرگچه بو بارهدهگی سستکهشلیک اوچون اسلامآبادگه میلیاردلب دالر مقداریده جریمه یوکلنگن. ایران تامانی ایشنی یکونلشنی یاکه اونینگ تۉختهتیلیشی عاقبتیدهگی ضررنی قاپلشنی طلب قیلماقده؛ پاکستان اېسه بو ایکّی ایشنینگ هېچ بیرینی عملگه آشیرمهگن.
بوندن تشقری، ایران اسلام جمهوریتی تاپی لایحهسینی هم آیپی لایحهسینینگ رقیبی دېب بیلهدی. چونکه تاپی تورکمنستان گازینی اوشبو مملکتنینگ دولتآباد کانیدن هرات، فراه، هلمند و قندهار آرقهلی، سۉنگره پاکستانگه یېتکزهدی. شو اساسده، اگر کشک.تیرپل لایحهسی سپین بولدک آرقهلی اۉتسه، بو ایران اوچون خواطرگه سبب بۉلهدی، عکس حالده یۉق.
پاکستان مسألهسیده اېسه بو مملکت حاضرگچه انیق یاندهشوو بیلدیرمهگن، بیراق کتّه احتمال بیلن سکوت سقلهیدی یاکه لایحهنی آلقیشلهیدی. چونکه بیتیم تامانلریدن بیری سعودی کمپنیسی، ریاض اېسه اسلامآبادنینگ اساسی اتفاقچیلریدن بیریدیر. بوندن هم مهمی، اگر کشک.تیرپل لایحهسی گاز تشیش کوریدوریگه ایلنسه، بو پاکستان اوچون آیپی و تاپی بیلن سالیشتیرگنده فایدهلیراق بۉلهدی. یوقاریده اَیتیلگنیدېک، امریکا چېکلاولری سببلی آیپی عملگه آشیریلیشی کوتیلمهیپتی، فقط تهران و واشنگتن کۉپلب مسألهلرده یرهشسه، بو ممکن بۉلهدی، اما حاضرگی شرایطده بونینگ امکانی یۉقدېک کۉرینهدی. تاپی لایحهسینینگ تقدیری هم ناانیق و اونینگ افغانستان همده پاکستان حدودیدهگی قِسملری یقین آرهده و آسانلیک بیلن یکونلنمهیدی. شوندهی اېکن، سپین بولدک پاکستان اوچون گاز صادراتی منبعیگه ایلنسه، بوندن یخشی بۉلردی. اما بو کشک.تیرپل حدودیده آلیب باریلهدیگن قیدیروولردن کېین انیقلنهدیگن ذخیرهلر حجمیگه باغلیق.
