تیل و قومی کمسیتیش؛ افغانستاندهگی ملی و خلق‌ارا تشکیلاتلرگه ایشگه قبول قیلیش جریانیده نیمه‌لر بۉلماقده؟
نیما
افغانستانده فعالیت یوریته‌یاتگن اَیریم محلی و خارجی موسسه‌لرده‌گی ایشانچلی منبعلر اوشبو تشکیلاتلرده قومی و تیلگه اساسلنگن ایشگه قبول قیلیشدن خواطر بیلدیریب، شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، بو تشکیلاتلر طالبان بیلن اۉزارا توشونیش و ملاقاتنی آسانلشتیریش همده ایش جریانلرینی تېزلشتیریش بهانه‌سیده پشتو تیلیده سۉزلشمه‌یدیگن شخصلرنی ایشگه قبول قیلیشدن واز کېچماقده. اولر‌نینگ دعواسیگه کۉره، اوشبو تشکیلاتلر مسؤوللری، اگر خادملر پشتو تیلینی یخشی بیلمسه، طالبان رسمیلری موسسه‌لر‌نینگ ایش جریانیگه تۉسقینلیک قیلیشی و اولر‌نینگ ایشلری تۉغری یوریشمسلیگینی تأکیدله‌ماقده.
اَیریم موسسه‌لر خادملری‌نینگ اَیتیشیچه، خارجی مسؤوللرگه «اگر تشکیلات خادملری تیلی پشتو بۉلمسه، اوشبو موسسه طالبان بیلن معمالرگه دوچ کېله‌دی» دېگن توشونچه‌‌نینگ سینگدیریلیشی کمسیتیش‌نینگ عملگه آشیریشگه شرایط یره‌تگن. اوشبو حسابات نتیجه‌لری شونی کۉرسه‌ته‌دی که اَیریم تشکیلاتلر‌نینگ ایشگه قبول قیلیش کمیته‌لریده طالبان اعضالری هم اشتراک اېته‌دی و اولر خادملرنی تعیینلش جریانیده رۉل اۉینه‌یدی.
اَیریم موسسه‌لرده‌گی منبعلر ایشگه قبول قیلیش شرطلریدن بیری پشتو تیلینی بیلیش اېکنینی تصدیقله‌یدی. اگر تنلاوده پشتو تیلینی بیله‌دیگن باشقه بیر نامزاد هم قتنه‌شسه، پشتون بۉلگن نامزادگه استوارلیک بېریله‌دی. اوشبو منبعلر بونده‌ی حالت‌نینگ دوام اېتیشی باشقه تیللر و اېتنیک گروهلرگه منسوب ملَکه‌لی کادرلر‌نینگ، اینیقسه خلق‌ارا تشکیلاتلرده، اشتراکینی چېکله‌گنینی اَیته‌دی. اولر، شونینگدېک، طالبان‌نینگ وزیرلیکلرده‌گی مسؤوللری هم تشکیلات خادملرینی ایشگه قبول قیلیش جریانیگه اره‌لشیب، اونده رۉل اۉینه‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی.
خارجی تشکیلاتلردن بیریده‌گی ایشانچلی منبع‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان اۉز نظارتیده‌گی دولت اداره‌لریگه آدملرنی ایشگه قبول قیلیشده اۉزی‌نینگ اَیتیشیچه، «اۉز آدمی» و «مجاهد» بۉلگن، واسطه‌چیسی بار یاکه پشتو تیلینی تۉلیق بیله‌دیگن شخصلرگه استوارلیک بېره‌دی. عکس حالده، باشقه شخصلر‌نینگ ایشگه قبول قیلینیش امکانیتی کمه‌یه‌دی.
اونینگ اَیتیشیچه، بو حالت اېندیلیکده خلق‌ارا تشکیلاتلرگه هم ترقه‌لگن و اولر طالبان نظارتیده‌گی دولت اداره‌لری بیلن باغلیق لوازملرگه تیلی پشتو بۉلگن شخصلرنی ایشگه آلیش اوچون باسیم آستیده قالگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، دولت اداره‌لری بیلن موافقلشتیریش و علاقه قیلیش ضرور بۉلگن بۉلیملرده تشکیلاتلر پشتو تیلینی تۉلیق بیلمسه، پشتون بۉلمه‌گن شخصلرنی فقط اَیریم حاللرده‌‌گینه ایشگه قبول قیله‌دی.
منبع قۉشیمچه قیله‌دی: «مسأله تشکیلات خادیمی تیلی پشتو بۉلمسه، تشکیلات فعالیتیگه عاید اَیریم اداری ایشلر معماگه دوچ کېلیشی یاکه عملگه آشمه‌ی قالیشی اَیتیلگنده ینه‌ده جدّیلشه‌دی. بونده‌ی حالتلرگه دونرلر اوچون لایحه‌لر‌نینگ عملگه آشیریلیشینی تصدیقلش، لایحه‌لرنی عملگه آشیریش جایلرینی بېلگیلش، شرطنامه‌لرینی رسمیلشتیریش، خارجی خادملر اوچون ویزه‌لرنی رسمیلشتیریش، شونینگدېک، محلی و خارجی خادملر اوچون ایشلش رخصت‌نامه‌لرینی رسمیلشتیریش جریانلرینی کیریتیش ممکن.»
تشکیلاتلرده‌گی ایشانچلی منبعلر اکثریت ولایتلرده طالبان ولایت حاکمی وکیللری، اوشبو گروه استخباراتی، ترماق اداره‌لری و طالبان اقتصادیات باشقرمه‌سی وکیللریدن تشکیل تاپگن کمیته‌لر توزیلگنینی تصدیقله‌یدی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، تشکیلاتلر حتا اۉز خادملرینی ایشگه قبول قیلیشده هم قرار قبول قیلیش وکالتی‌نینگ کتّه قِسمینی یۉقاتگن.
منبعلر لایحه‌لرنی عملگه آشیریش جریانیده هم اَیریم حاللرده بهانه و چېکلاولر یره‌تیلگنی، حتا تشکیلات خادملری اۉز وظیفه‌لرینی بجره‌یاتگن پیتده حبسگه آلینگنی یاکه قملگنینی اَیته‌دی. اولر‌نینگ تأکیدلشیچه، طالبان تامانیدن تۉسیقلر یره‌تیلگنی سببلی اکثریت خلق‌ارا تشکیلاتلر لایحه‌لرینی عملگه آشیریش جریانیده معمالر‌نینگ آلدینی آلیش اوچون پشتون شخصلرنی، اینیقسه دولت اداره‌لری بیلن باغلیق لوازملرگه، ایشگه آلیشگه اۉتگن. اوشبو منبعلر ایلگری تشکیلاتلرده ایشله‌گن و هنوز اۉز لوازملریده فعالیت یوریته‌یاتگن اَیریم خادملر هم پشتون بۉلمه‌گنی سببلی ایشدن بۉشه‌تیلگنینی قۉشیمچه قیله‌دی.
اوشبو تشکیلاتلردن بیری‌نینگ خادیمی شونده‌ی دېیدی: «بو جریان خلق‌ارا تشکیلاتلر‌نینگ ایش تمایللری و قاعده‌لریگه ضد کېله‌دی. تشکیلاتلر عادتده کمسیتمسلیک همده تیل، ملت و حدودی مسأله‌لرنی قۉزغه‌تیشدن تیییلیش تمایللریگه اورغو بېره‌دی. اما حاضر صادر بۉله‌یاتگنی شو که موجود باسیملر اکثریت تشکیلاتلرنی عملده عیناً شو تمایللرنی قۉللشده چېکلاولرگه دچار قیلماقده.»
تشکیلاتلردن بیری‌نینگ خادیمی شونده‌ی دېیدی: «ینه بیر مسأله یازمه و آغزه‌کی امتحانلر‌نینگ قنده‌ی اۉتکزیله‌یاتگنی. امتحان سواللرینی توزیشده البته بیر یاکه ایکّی سوال پشتو تیلیده بېریله‌دی. شونده‌ی بۉله‌دی که اگر نامزاد پشتون بۉلمسه، حتا جوده یوقاری نمره تۉپله‌گن تقدیرده هم، او مذکور لوازمگه تنلنمه‌یدی.»
اوشبو تشکیلات خادیمی قۉشیمچه قیله‌دی: «حاضر برچه تشکیلاتلرده شو جریان دوام اېتماقده. امتحانده پشتو تیلیده بیرته سوال بېریله‌دی؛ مثلاً، انگلیس تیلیده‌گی متن تقدیم اېتیلیب، نامزاددن اونی پشتو تیلیگه ترجمه قیلیش سۉره‌له‌دی یاکه پشتو تیلیده رسمی خط یازیش طلب قیلینه‌دی.»
او بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ اداره‌لریدن بیریده امتحان تاپشیرگنینی اېسلب، سواللردن بیری پشتو تیلیده بېریلگنینی و نامزاد اونگه پشتو تیلیده جواب بېریشی کېره‌ک بۉلگنینی اَیته‌دی. حال‌بوکه، ایلگری انگلیس تیلینی بیلیش طلبی بیلن بیر قطارده، نامزاد اۉز آنه تیلیده گپیریشی ممکن اېدی.
اوشبو تشکیلات خادیمی‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی حالت اَیریم شخصلر‌نینگ تشکیلاتلر و طالبان رژیمی اداره‌لریده‌گی لوازملریدن سوءاستعمال قیلیشیگه سبب بۉلگن. شونینگدېک، خارجلیکلر آره‌سیده «اگر بیرار کیشی پشتو تیلیده گپیرمسه، تشکیلات‌نینگ طالبان مسؤوللری بیلن علاقه‌لریده‌گی ایش جریانی معماگه دوچ کېله‌دی» دېگن تصور پیدا بۉلگن. او شو بیلن بیرگه پشتو تیلینی بیلمه‌یدیگن شخصلر طالبان اداره‌لریده شرطنامه‌لرینی رسمیلشتیریش جریانیده بیر نېچه آیگه چۉزیله‌دیگن کېچیکیشلرگه دوچ کېلیشینی، اولر‌نینگ شرطنامه‌لری هم آسانلیک بیلن یکونلنمسلیگینی تصدیقله‌یدی.
تشکیلاتلردن بیری‌نینگ کدرلر بۉلیمی مسؤولی هم بو حالتنی تصدیقلب، اوشبو تشکیلات رهبری تامانیدن تیلی فارسچه بۉلگن خادملر تورلی بهانه‌لر بیلن ایشدن بۉشه‌تیله‌یاتگنینی اَیته‌دی. او خواطر بیلن بونده‌ی آچیق کمسیتیش‌نینگ کېنگه‌ییشی و عادتی حالگه ایلنیشی برچه انسانی قدریتلر و تشکیلاتلر‌نینگ ایش تمایللریگه ضد اېکنینی، اوشبو توزیلمه‌لرده‌گی منفعتپره‌ست شخصلر موجود وضعیتدن فایده‌لنیب، بونده‌ی حرکتلرگه قۉل اوره‌یاتگنینی تأکیدله‌یدی.
اوشبو کدرلر بۉلیمی مسؤولی اۉزی ایشله‌یاتگن تشکیلاتده‌گی تجربه‌سینی شونده‌ی حکایه قیله‌دی: «خادملرنی ایشگه قبول قیلیش جریانیده مېنگه باسیم اۉتکزیشدی و پشتونلرنی ایشگه آلیشیم کېره‌کلیگینی اَیتیشدی، مېنگه آغزه‌کی طرزده آگاهلنتیریشلر هم بېریشدی. بو باسیم شو درجه‌گه یېتدیکی، ایشگه قبول قیلیش جریانی هلی باشلنمه‌گن بۉلسه-ده، خوفسیزلیک خادیمینی تیلی فارسچه بۉلگنلر آره‌سیدن، باشقه خادملرنی اېسه پشتونلر آره‌سیدن ایشگه آلیشیم کېره‌کلیگی حقیده آگاهلنتیریشدی. ۲۰۰ دن آرتیق کیشیدن ۹۹ فایزی پشتونلر ایشگه قبول قیلیندی و فقط خوفسیزلیک بۉلیمیگه بیر نفر فارسی تیلی بۉلگن تعیینلندی. ایشگه قبول قیلیش کمیته‌سیده ایکّی نفر خارجلیک هم بار اېدی، بیراق شونگه قره‌مه‌ی، مېنگه ناراضیلیک بیلدیرمسلیگیم کېره‌کلیگی حقیده باسیم اۉتکزیشدی.»
شونینگدېک، اونینگ اَیتیشیچه، ولایتلردن بیریده طالبان‌نینگ ساغلیقنی سقلش باشقرمه‌سی باشلیغی بیر اداره‌‌نینگ جهازلرینی اۉزلشتیریب آلگن. لوجستیک مسؤولی بو حالت حقیده تېگیشلی اداره‌گه حسابات بېرگنیدن سۉنگ، ایشدن بۉشه‌تیلگن.
او شونده‌ی دېیدی: «جماعت سلامتلیگی باشلیغی‌نینگ [خوفسیزلیک معمالری سببلی ولایت نامی آلیب تشلنگن] بی‌سقال بچه بار اېدی. لایحه مسؤولی هم پاکستانلیک بۉلگن و طالبان رهبریگه اونینگ بچه‌سینی تشکیلاتگه ایشگه آلیب، معاشینی تشکیلاتدن آلیشی، بیراق طالبان‌نینگ ساغلیقنی سقلش باشلیغی یانیده ایشلشی حقیده وعده بېرگن اېدی.»
۸صبح تشکیلاتلر امتحانلری جریانیده‌گی اۉز رۉلی و اوشبو امتحانلر‌نینگ قنده‌ی اۉتکزیلیشی حقیده طالبان مسؤوللری گپیرگن اَیریم سېس‌لرنی اۉرگنگن. اوشبو سېس‌لردن بیریده طالبان مسؤوللریدن بیری امتحانده قتنه‌شیشی و اوشبو گروه‌نینگ ولایت وکیلی صفتیده کمیته اعضاسی بۉلیب اشتراک اېتیشی اَیتیله‌دی.
بوندن آلدین هم ایشگه دعواگرلر اَیریم تشکیلاتلر‌نینگ کمسیتووچی مناسبتیدن بیر نېچه بار شکایت قیلیب، اولرگه نسبتاً کمسیتووچی مناسبتده بۉلینه‌یاتگنینی دعوا قیلگن اېدی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان‌نینگ تشکیلاتلرگه اۉتکزه‌یاتگن باسیمی اوشبو تشکیلاتلرنی خادملرگه نسبتاً یانده‌شووینی اۉزگرتیریشگه و طالبان تامانیدن معقوللنگن شخصلرگه استوارلیک بېریشگه مجبور قیلگن.
