غورده کانلرنی قزیب آلیش؛ محلی اهالی: اوندن کېله‌دیگن منفعتلردن بیزگه هېچ قنده‌ی اولوش تېگمه‌یدی
ایلیا
غور ولایتی‌نینگ تولک تومنی چهارراه حدودی اهالیسی اوشبو حدودده‌گی گچ کانینی قزیب آلیش جریانیده محلی ایشسیز یاشلر‌نینگ ایشگه جلب اېتیلمه‌یاتگنیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان اوشبو کاننی قزیب آلیش حقوقینی بېرگن کمپنی محلی یاشلر اۉرنیگه هرات ولایتیدن بیر گروه ایشچیلرنی یالله‌گن. محلی اهالی‌نینگ سۉزلریگه کۉره، کمپنی کان قزیب آلیشنی باشلشدن آلدین حدود یاشلرینی ایش بیلن تأمینلش، عمومی منفعتیگه خدمت قیلووچی لایحه‌لرگه سرمایه کیریتیش و محلی اهالی‌نینگ اَیریم احتیاجلرینی قاندیریشگه وعده بېرگن. اولر کمپنی فعالیتی باشلنگنیگه ایکّی ییل بۉلگنیگه قره‌مه‌ی، بو وعده‌لر بجریلمه‌گنینی تأکیدله‌ماقده. محلی اهالی کان قزیب آلیش جریانیگه حدودده‌گی ایشسیز یاشلرنی جلب اېتیش و شرطنامه توزیلگن کمپنی ذمّه‌سیگه آلگن مجبوریتلرنی بجریشینی طلب قیلماقده. شونینگدېک، اولر کمپنیدن محلی اهالی آلدیده‌گی وعده‌لرینی بجرمه‌گنی یوزه‌سیدن ایضاح بېریشنی سۉره‌ماقده.
غور ولایتی اهالیسیدن بیری احمد (مستعار) اوشبو ولایتده‌گی گچ کانیگه محلی یاشلر ایشگه آلینمه‌یاتگنیدن شکایت قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، شرطنامه توزیلگن کمپنی کاننی قزیب آلیشدن آلدین محلی یاشلرنی ایشگه آلیش، مسجد قوریش و حدودنی آبادانلشتیریش ایشلریگه یاردم‌لشیشگه وعده بېرگن. اونینگ سۉزلریگه کۉره، آره‌دن ایکّی ییل اۉتگن بۉلسه-ده، بو وعده‌لر بجریلمه‌گن و کمپنی کان ایشلریگه هراتدن ایشچیلر یالله‌گن.
بو کیشی شونده‌ی دېیدی: «کاننی قزیب آلیش باشلنیشیدن آلدین کمپنی محلی اهالیگه حدودده‌گی ایشسیز یاشلرنی ایشگه آلیشی، مسجد قوریشی و حدودنی آبادانلشتیریشگه یاردم‌لشیشینی وعده قیلگن اېدی. اما ایکّی ییل اۉتگن بۉلسه-ده، بو وعده‌لر‌نینگ بیرارته‌سی بجریلمه‌دی. محلی یاشلر ایشسیز بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، کان ایشلریگه هراتدن ایشچیلر آلیب کېلینگن. اوشبو کان‌نینگ خام گچ چهارراه حدودیدن هراتگه تشیله‌دی و او یېرده قَیته ایشلنه‌دی. عینی پیتده محلی اهالی اوشبو کاندن کېله‌دیگن منفعتلردن هېچ قنده‌ی اولوش آلمه‌یپتی. حتا یوک مو‌ترلری هم کېچه‌سی گچ‌نی یوکلب، تشیب کېته‌دی. بیز‌نینگ طلبیمیز ایشگه قبول قیلیشده محلی یاشلر استوارلیککه اېگه بۉلیشی، کان منفعتلریدن اهالی‌نینگ اولوشی انیق بېلگیلنیشی و کمپنی آدملرگه بېرگن وعده‌لرینی بجریشیدیر».
غور ولایتی‌نینگ ینه بیر اهالیسی حضرت (مستعار) گچ قزیب آلیش کمپنیسی ایلگری کان‌نینگ تورلی بۉلیملریگه محلی اهالی‌نینگ بیر قِسمینی ایشگه آلگنینی، بیراق حاضر بو خادملرنی ایشدن بۉشه‌تگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، حدود‌نینگ طبیعی بایلیکلری قزیب آلینه‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، محلی اهالی ایش امکانیتلری و رواجلنیش جریانیدن چېتده قالماقده. اولر فقط اطراف-محیط‌نینگ بوزیلیشی و چنگ-تۉزان‌نینگ کۉپه‌ییشی کبی عاقبتلرگه دوچ کېلماقده. حضرت‌نینگ اَیتیشیچه، حاضرده اوشبو کاندن طالبان و شرطنامه توزیلگن کمپنی منفعت کۉرماقده، محلی اهالی‌نینگ اولوشی اېسه نامعلوم.
بو ییگیت شونده‌ی دېیدی: «افغان‌ترین کمپنیسی شرطنامه‌سیده اوچ مینگ تُن گچ قزیب آلیش مجبوریتینی آلگن اېدی. اما حاضر حدوددن ۱۰۰ تُن‌دن آرتیق خام گچ قزیب آلیب، هراتگه تشیماقده و او یېرده قَیته ایشله‌ماقده. کمپنی محلی اهالی اوچون مکتب، مسجد، یۉل و کۉپریکچه قوریشگه وعده بېرگن اېدی، اما حاضرگچه بو وعده‌لرینی بجرمه‌دی. حاضر نه ایشچیلرنی، نه ملَکه‌لی خادملرنی حدود‌نینگ اۉزیدن ایشگه آلماقده، عکسینچه، ایشچی کوچینی هراتدن آلیب کېلماقده. حال‌بوکه، محلی یاشلر ایشگه محتاج».
غور ولایتی‌نینگ ینه بیر اهالیسی جهان داد (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، حدود‌نینگ طبیعی بایلیکلری قزیب آلینه‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، محلی اهالی گچ کانیدن توشه‌دیگن درآمد و ایش امکانیتلریدن اولوش آلمه‌یپتی. او طالباننی محلی اهالی‌نینگ طلبلریگه بې‌پروالیکده عیبلب، کاننی قزیب آلیش جریانیده حدود اهالیسی منفعتلری حسابگه آلینمه‌گنینی اَیته‌دی.
غور ولایتی اهالیسی وکیلی شونده‌ی دېیدی: «ایلگری قزیب آلینگن گچ‌نینگ اۉزی شو حدودده قَیته ایشلنر، ملَکه‌لی خادملر، آشپزلر و تونگی قراووللر‌نینگ بیر قِسمی محلی اهالیدن بۉلردی. اما افغان‌نترین کمپنیسی فعالیتینی باشله‌گنیدن کېین بو خادملرنی ایشدن بۉشه‌تدی. حاضر اېسه گچ‌نی یوک مو‌ترلریده، حتا تون‌نینگ کېچ وقتلریگچه هراتگه آلیب باریب، او یېرده قَیته ایشله‌ماقده. محلی اهالی اوشبو کاندن اولوش آلیشنی طلب قیلماقده، چونکه بو طبیعی بایلیکلر شو حدودگه تېگیشلی. اهالی ایشسیزلیک و اقتصادی معمالرگه دوچ کېله‌یاتگن بیر پیتده، حدود هلی هم ضرور درجه‌ده رواجلنمه‌گن».
شو بیلن بیرگه، بیر گروه اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه متخصصلر کمپنیلر طبیعی بایلیکلرنی قزیب آلیش بیلن بیر قطارده، محلی یاشلر و ایشچیلر اوچون بندلیک امکانیتلرینی یره‌تیشی همده عمومی منفعتیگه خدمت قیلووچی لایحه‌لرده هم اشتراک اېتیشی کېره‌کلیگینی اَیتماقده. اولر حدود اهالیسینی ایشگه جلب اېتیش و کان جایلشگن حدود‌نینگ اۉزیده قَیته ایشلش فابریکه‌لرینی تشکیل اېتیش خلق درآمدلری‌نینگ آشیشی همده حدود اقتصادیاتی‌نینگ رواجلنیشیگه یاردم بېریشینی تأکیدله‌ماقده.
اقتصادی مساله‌لر بۉییچه متخصصلردن بیری عبدالنصیر رشتیا، کان قزیب آلیش شرطنامه‌لریده محلی خادملرنی ایشگه آلیش و عمومی منفعتیگه خدمت قیلووچی لایحه‌لرگه سرمایه کیریتیش مسأله‌لری کۉزده توتیلیشی کېره‌کلیگینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، خام‌اشیانی بیر ولایتدن باشقه ولایتگه تشیش کان جایلشگن حدودده‌گی ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیش امکانیتلری و اقتصادی منفعتلر‌نینگ بیر قِسمینی باشقه جایگه کۉچیره‌دی. او کمپنیلر محلی ایشچی کوچینی یاللش بیلن بیرگه، یۉل، کلینیک و مکتب قوریلیشی کبی ساحه‌لرگه هم سرمایه کیریتیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌یدی. شونده محلی اهالی اۉزینی لایحه منفعتلریگه شریک دېب حس قیله‌دی.
جناب رشتیا شونده‌ی دېیدی: «کان قزیب آلیش شرطنامه‌لریده محلی خادملرنی ایشگه آلیش و کمپنیلر‌نینگ عمومی منفعتیگه خدمت قیلووچی لایحه‌لرده اشتراک اېتیشی کبی مهم مسأله‌لر کیریتیلیشی کېره‌ک. بیرار حدود‌نینگ طبیعی بایلیکلرینی قزیب آله‌دیگن کمپنیلر یۉل، کلینیک و مکتب قوریلیشی کبی ساحه‌لرگه هم سرمایه کیریتیشی شرط. چونکه بو ایش حدود‌نینگ رواجلنیشیگه یاردم بېره‌دی و اهالی‌نینگ اۉزینی اوشبو لایحه‌لر‌نینگ بیر قِسمی دېب حس قیلیشیگه سبب بۉله‌دی».
اوشبو متخصص ینه شونده‌ی دېیدی: «خام‌اشیانی بیر ولایتدن باشقه ولایتگه تشیش اۉز-اۉزیدن غیر طبیعی حالت اېمس. بعضاً قَیته ایشلش امکانیتلری موجود بۉلمه‌گنی سببلی شونده‌ی قیلینه‌دی. بیراق بونده‌ی جریان کان جایلشگن حدودده‌گی ایش امکانیتلری و اقتصادی منفعتلر‌نینگ باشقه جایگه کېتیشیگه آلیب کېلیشی ممکن. قزیب آلیشدن تارتیب قَیته ایشلشگچه بۉلگن برچه باسقیچلرنی اۉشه ولایت‌نینگ اۉزیده عملگه آشیریش مقصدگه موافق. اگر بو‌نینگ امکانی بۉلمسه، کمپنیلر محلی خادملرنی ایشگه آلیش و عمومی منفعتیگه خدمت قیلووچی لایحه‌لرگه سرمایه کیریتیش آرقه‌لی محلی اهالی‌نینگ اولوشینی تأمینلشی کېره‌ک».
اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه ینه بیر متخصص قطب‌الدین یعقوبی‌نینگ اَیتیشیچه، کانچیلیک فعالیتی‌نینگ فقط قزیب آلیش و خام‌اشیانی تشیش بیلن چېکلنیشی، قزیب آلینه‌یاتگن حدودده قَیته ایشلش آست-قوریلمه‌سی یره‌تیلمسلیگی کانلرگه بای ولایتلرده اولرگه باغلیق صناعت ترماقلری‌نینگ شکللنیشیگه تۉسقینلیک قیله‌دی. اونینگ فکریچه، غورده قَیته ایشلش فابریکه‌لرینی تشکیل اېتیش کانچیلیک صناعتیگه سرمایه کیریتیش امکانیتلرینی یره‌تیشی و اوشبو ولایتنی طبیعی بایلیکلرینی قَیته ایشلش اوچون باشقه ولایتلرگه قره‌ملیکدن خلاص قیلیشی ممکن.
بو متخصص شونده‌ی دېیدی: «خام گچ غوردن هراتگه تشیلگنیده، اونینگ قۉشیمچه قیمتی‌نینگ کتّه قِسمی، اینیقسه قَیته ایشلش و ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیش بیلن باغلیق امکانیتلر اۉشه ولایتده قالمه‌یدی. اوشبو محصولاتنی هراتگه آلیب کېتیش آرقه‌لی قَیته ایشلش صناعتینی رواجلنتیریش و ایش ا‌ۉرینلری یره‌تیش امکانیتلری هم اۉشه ولایتگه کۉچه‌دی. نتیجه‌ده غور‌نینگ اۉز طبیعی بایلیکلریدن آله‌دیگن اقتصادی اولوشی چېکلنیب قاله‌دی. غور رواجلنیش درجه‌سی و محلی درآمدلری پست بۉلگن ولایتلردن بیریدیر. شو سببلی، محلی اهالی هم قۉشیمچه قیمت و ایش امکانیتلریدن فایده‌لنیشی اوچون فایده‌لی قزیلمه‌لرنی قَیته ایشلش شرایطلرینی عیناً شو ولایت‌نینگ اۉزیده یره‌تیش مقصدگه موافق».
بو شکایتلر طالبان‌نینگ کانلر و نفت وزیرلیگی اۉتگن آی اۉزی‌نینگ ایکس صحیفه‌سیده اوشبو وزیرلیک هیاتی غور ولایتیده‌گی گچ کانی‌نینگ فعالیت جریانی بیلن تنیشگنی حقیده خبر بېرگن بیر پیتده بیلدیریلماقده. شونگه قره‌مه‌ی، محلی اهالی خام گچ‌نینگ هراتگه تشیلیشی، محلی ایشچیلر‌نینگ ایشگه آلینمه‌یاتگنی و شرطنامه توزیلگن کمپنی بېرگن وعده‌لرینی بجرمه‌یاتگنیدن همان شکایت قیلماقده. اولر کان قزیب آلیش جریانی اوستیدن نظارت اۉرنه‌تیلیشی و اوشبو طبیعی بایلیکلردن کېله‌دیگن منفعتلرده محلی اهالی‌نینگ اولوشی انیق بېلگیلنیشینی طلب قیلماقده.
