به تازهگی وزارت تحصیلات عالی طالبان یک نامه «اشد محرم و عاجل» به تمام دانشگاههای دولتی کشور فرستاده است. در این نامه گفته شده که ۱۴ فیصد تشکیل وزارت تحصیلات عالی تحت کنترل طالبان تنقیص شده است. این نامه پیش از عید فطر به دانشگاهها فرستاده شده و در آن از دانشگاهها خواسته شده که فهرست افراد تحت تنقیص را بهصورت عاجل به وزارت تحصیلات عالی این گروه ارسال کنند. براساس نامه محرم طالبان که در دسترس روزنامه ۸صبح قرار گرفته، آمده است که بست کادری و اداری تشکیل مربوط به خود را با در نظر داشتن بستهای خالی، بستهای مشابه، حجم کاری بست، با ذکر عنوان و کد بست مربوط و با تایید مهر اعضای رهبری به وزارت تحصیلات عالی این گروه ارسال کنند. با این حال، منابع آگاه در دانشگاههای دولتی کشور میگویند که اکثریت بستهای تنقیص شامل استادان زن میشود و این استادان با این دستور به صورت دستهجمعی از دانشگاهها بهطور دایمی تا زمان سلطه طالبان از استادی محروم میشوند.
وزارت تحصیلات عالی تحت کنترل طالبان در یک اقدام کمسابقه، ۱۴ درصد از تشکیل این وزارت را تنقیص کرده است. این اقدام به دستور هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، صورت گرفته است. وزارت تحصیلات عالی طالبان اعلام کرده که این تصمیم از سوی ریاست «اصلاحات، بازنگری تشکیلات و امور کاری» رژیم این گروه اتخاذ شده است. این نامه که از سوی طالبان «اشد محرم و عاجل» توصیف شده، به تمام دانشگاهها دستور داده که بهطور عاجل تشکیلات تنقیصی خود را به این وزارت ارسال کنند.
این نامه به امضای ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، به دانشگاهها تحت عنوان «در رابطه با تنقیص ۱۴ درصدی تشکیل وزارت تحصیلات عالی» فرستاده شده است. در نامه گفته شده که این نامه با شماره ۱۹۳۷۳ و مورخ ۲۵/۹/ ۱۴۴۶ هجری قمری از سوی ریاست «اصلاحات، بازنگری تشکیلات و امور کادری» طالبان صادر شده است.
براساس نامه، این اقدام بر بنیاد حکم شماره (۵۳۷۷/۷۱۷)، مورخ ۹/۲۰/ ۱۴۴۶هجری قمری، از سوی هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، در تشکیلات اعضای کادر علمی و کارکنان خدمات ملکی وزارت تحصیلات عالی، حدوداً ۱۴ درصد تنقیصات منظور گردیده است. این نامه، ریاستهای دانشگاهها را موظف ساخته که بست کادری و اداری تشکیل مربوط به خود را با در نظر داشتن بستهای خالی، بستهای مشابه، حجم کاری بست، با ذکر عنوان و کد بست مربوط و با تایید مهر اعضای رهبری تا ۱۴۰۴/۱/۹ هجری شمسی به وزارت تحصیلات عالی طالبان ارسال کنند.
همزمان، صدای یک مقام وزارت تحصیلات عالی طالبان که این نامه را به رییسهای دانشگاههای دولتی توضیح میدهد، در اختیار روزنامه ۸صبح قرار گرفته است. او میگوید که اداره امور این گروه به وزارت تحصیلات عالی طالبان پنج روز کاری فرصت داده بود تا گزارش کامل از تنقیص ۱۴ درصدی تشکیلات خود را به آن نهاد ارسال کنند.
این مقام طالبان میگوید: «همانطور که در بالای نامه مکتوب نیز نوشته شده، این مکتوب اشد محرم است. محرمیت آن باید حفظ شود. استعجالیت نیز محفوظ است. پنج روز کاری در اداره امور از ما خواسته شده است. تقریباً دو هزار و ۵۰۰ بست در سطح خود وزارت تنقیص آمده است که نُه هزار و ۵۵۰ بست تشکیل وجود دارد.»
این نوار صوتی به زبان پشتو است که در گزارش ترجمه فارسی آن آمده است. این مقام طالبان میگوید: «تشکیل جدید در سطح وزارت تنقیص شده است. اینکه دقیقاً هر دانشگاه چقدر بست تنقیص شده، از طرف منابع بشری به دانشگاهها بهصورت الکترونیکی ارسال میشود. وزیر صاحب هدایت دادهاند که تلاش شود که پیش از عید این کار نهایی شود. برای نهایی ساختن آن، مجلس اداری و شورای علمی دانشگاهها باید یکجا برگزار شود. یک رهنمود از سوی منابع بشری نیز آمده است و مشخص شده که در هر دانشگاه چند بست تنقیص شده است.»
در همین حال، منابع در دانشگاهها تایید میکنند که چنین دستور و نامهای را دریافت کردهاند و برای اجرایی آن اقدامات که طالبان تقاضا کردهاند صورت گرفته است. به گفته منابع، این تنیقص بیشتر کارمندان و استادان زن را متضرر ساخته است.
منابع در پاسخ به پرسشی مبنی بر اینکه «آیا استادان زن به شکل دستهجمعی تنقیص شدهاند؟»، میگویند که استادان زن بهطور دستهجمعی تنقیص شدهاند. با تنقیص دستهجمعی استادان زن از دانشگاههای کشور، حضور زنان بهطور کامل از دانشگاههای کشور برچیده شده و دیگر هیچ زنی در نهادهای تحصیلات عالی و دانشگاهها حتا در اسناد حضور نخواهند داشت.
در همین حال، براساس گزارش ربعوار اداره احصاییه و معلومات طالبان، تعداد دانشجویان در ربع دوم سال ۱۴۰۳ نسبت به زمان مشابه در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۸.۶ درصد کاهش یافته است. در این گزارش آمده است که در ربع دوم سال ۱۴۰۳ تعداد دانشجویان در دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی به ۱۰۴ هزار و ۲۱۹ تن رسیده است، در حالی که این رقم در ربع دوم سال ۱۴۰۲ به ۱۴۶ هزار و ۴۲ تن بوده است. این کاهش ۲۸.۶ درصدی را نشان میدهد.
مقایسه فیصدی حضور دانشجویان در دانشگاههای دولتی
| تعداد دانشجویان | ربع سال | جنسیت | مقایسه ربعها | ملاحظه |
| ۱۰۴۲۱۹ | ۱۴۰۳ | مرد | ارقام زنان صفر | |
| ۱۴۶۰۴۲ | ۱۴۰۲ | مرد | ۲۸.۶ فیصد کاهش | ارقام زنان صفر |
مقایسه فیصدی حضور دانشجویان در دانشگاههای خصوصی
| تعداد دانشجویان | ربع سال | جنسیت | مقایسه ربعها | ملاحظه |
| ۸۴۷۳۸ | ۱۴۰۳ | مرد | ارقام زنان صفر | |
| ۸۹۱۸۸ | ۱۴۰۲ | مرد | ۵.۰ فیصد کاهش | ارقام زنان صفر |
براساس این گزارش، در ربع دوم سال ۱۴۰۳ تعداد ۸۴ هزار و ۷۳۸ تن و در ربع دوم ۱۴۰۲ تعداد ۸۹ هزار و ۱۸۸ تن در دانشگاهها و موسسات تحصیلات عالی خصوصی مشغول به تحصیل بودند که در مقایسه با ربع دوم سال قبل، کاهش ۵.۰ درصدی را نشان میدهد. در این گزارش، دلیل کاهش را عدم شمولیت دانشجویان دختر عنوان کردهاند. در حالی که شماری زیادی از جوانان بهدلیل ناامیدی از آینده تحت حاکمیت طالبان، دانشگاهها را ترک کردهاند.
از سوی دیگر، تمرکز طالبان بر ایجاد مدارس دینی و ایدئولوژیک ساختن دانشگاههای کشور نیز از جمله دلایل ترک دانشجویان و استادان از دانشگاههای کشور بوده است. طالبان پس از تسلط بر افغانستان، سه نهاد جدید در وزارت تحصیلات عالی ایجاد کردهاند که مورد حمایت و اعتماد ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی این گروه قرار دارند و بهطور منظم با آنان نشست برگزار کرده و از آنها قدردانی میکند. ندیم همچنان با مشورت برخی از این نهادها، استادان دانشگاههای کشور را سبکدوش کرده و به درخواست این نهادها، ملاهای مدارس دینی را بهعنوان استاد دانشگاه استخدام میکند.
دانشگاه اسلامی بینالمللی افغان، جامعه حضرت عبدالله بن مسعود و جامعه حضرت ابراهیم نخعی از نهادهای تازه تاسیس طالبان هستند که ملاهای وابسته و فارغان مدارس دینی طالبان در آنها جابهجا شدهاند. پس از سپری کردن برنامههای کوتاهمدت در این نهادها، آنان بهعنوان استاد دانشگاه، مشاور و مفتی در نهادهای دولتی تحت کنترل طالبان منصوب میشوند.
در تازهترین مورد، ندا محمد ندیم، وزیر تحصیلات عالی طالبان، در محفل فراغت فاضلان از دورههای «تفسیر شریف» و «تطویرالمستوی العلمی» که در جامعه عبدالله بن مسعود راهاندازی شده بود، شرکت و سخنرانی کرده است. او در این نشست ملاهای این نهاد را «قاعدین» فردای کشور خوانده و تأکید کرده که تمام فرمانهای هبتالله مطابق «شریعت اسلامی» و بهخیر طالبان است. ندیم از این ملاها خواسته که از بزرگان طالبان و مسئولان این گروه اطاعت کنند.
پیش از این، روزنامه ۸صبح در یک گزارش تحقیقی دیگر نیز دریافته بود که وزارت تحصیلات عالی طالبان در ادامه تقرر ملاهای وابسته به این گروه در دانشگاههای کشور، ۲۶ تن از استادان دانشکدههای شرعیات دانشگاه کابل، دانشگاه طبی کابل، دانشگاه تعلیم و تربیه کابل و دانشگاه پولیتخنیک کابل را از بستهای علمی منفک و آنان را در بستهای اداری استخدام کرده است. این نهاد بهجای استادان دانشکدههای شرعیات این دانشگاهها، ملاهای مدارس دینی را گماشته است. وزارت تحصیلات عالی طالبان براساس پیشنهاد «جامعه عبدالله بن مسعود» در کابل که اعضای آن درخواست استادی در دانشگاه کابل را داشتهاند، استادان قبلی را منفک کرده و این ملاها را بهجای آنها مقرر کرده است.
پیش از این اقدام، ندا محمد ندیم، سرپرست وزارت تحصیلات عالی طالبان، در اظهارات خود اخذ امتحان از اعضای طالبان برای تثبیت رتبه علمی آنها را «بیاحترامی به علما» خوانده بود. او گفته بود که «درجه علمی» یک «مجاهد طالبان» باید براساس تعداد مینگذاریهایی که انجام داده محاسبه شود.
