در شصتوسومین نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل در جنیوا، وضعیت حقوق بشر در افغانستان، بهویژه محدودیتهای گسترده طالبان علیه زنان، دختران و کودکان، محور اصلی انتقادهای نماینده افغانستان، نهادهای سازمان ملل، فعالان حقوق بشر و شماری از کشورهای منطقه و جهان قرار گرفت. سخنرانان با اشاره به محرومیت دختران از آموزش، محدودیت اشتغال و مشارکت زنان در زندهگی عمومی، تبعیض نظاممند، ازدواجهای اجباری و کودکان، نقض حقوق اقلیتها، محدودیت آزادیهای مدنی و تضعیف سازوکارهای حمایت از کودکان، خواستار تغییر این وضعیت شدند. برخی کشورها و نهادها بر پاسخگوکردن طالبان و ایجاد سازوکار مستقل تحقیقاتی تاکید کردند و شماری نیز خواستار بهرسمیتشناختن «آپارتاید جنسیتی» شدند. در این نشست همچنین بر ضرورت لغو ممنوعیت آموزش دختران، رعایت تعهدات بینالمللی افغانستان، دسترسی بدون مانع به کمکهای بشردوستانه و اقدام عملی جامعه جهانی برای بهبود وضعیت حقوق بشر در افغانستان تاکید شده است.
نصیر احمد اندیشه، نماینده دایمی افغانستان در جینوا، خواستار بهرسمیتشناختن «آپارتاید جنسیتی» بهعنوان جنایت علیه بشریت و آغاز روند گنجاندن آن در کنوانسیون آینده درباره جنایت علیه بشریت شده است. او با اشاره به محدودیتهای گسترده طالبان علیه زنان و دختران گفته که این محدودیتها از طریق فرمانها و دستورالعملها نهادینه شدهاند و زنان قربانی خشونت با موانع جدی برای دسترسی به عدالت و حمایتهای قانونی روبهرو هستند.
آقای اندیشه درباره وضعیت کودکان ابراز نگرانی کرده و گفته که برچیدهشدن سازوکارهای حمایت از کودکان و عدالت نوجوانان، مجازات بدنی و گزارشهای مربوط به استخدام و استفاده از کودکان، نگرانکننده است. به گفته او، محدودیت آزادی بیان و تجمعات مسالمتآمیز، بازداشتهای خودسرانه و نگرانیها درباره رعایت روند قانونی، فضای مدنی افغانستان را بیش از پیش محدود کرده است.
نماینده افغانستان با اشاره به افزایش خشونت علیه شیعیان، خواهان تحقیق و پاسخگویی عاملان آن شده و بر اجرای فوری سازوکار مستقل تحقیقاتی برای افغانستان تاکید کرده است. او تاکید کرده است که شورای حقوق بشر باید از ثبت و محکومیت نقض حقوق بشر فراتر رفته و براساس گزارش ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان، وارد مرحله اقدام عملی و ایجاد ضمانتهای اجرایی شود.
دیدگاه نهادهای سازمان ملل متحد
ریچارد بنت، گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان، در نشست شورای حقوق بشر گفته که طالبان با وضع قوانین و محدودیتهای تازه، سرکوب زنان، اقلیتهای قومی و مذهبی، خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر را نهادینه کرده و دامنه این محدودیتها همچنان در حال گسترش است. او از افزایش گزارشهای مربوط به خودکشی دختران، کار کودکان، فقر و گرسنهگی حدود نُه میلیون کودک ابراز نگرانی کرد و گفته در مواردی خانوادهها ناچار به فروش کودکان خود شدهاند. بنت همچنین از ادامه آموزش مخفیانه دختران و جوانان خبر داد و درباره فشار بر شیعیان، اسماعیلیهها، هزارهها، اوزبیکها، تاجیکها، افراد الجیبیتی و افراد دارای معلولیت هشدار داده است. او از بازداشت خبرنگاران و مدافعان حقوق بشر و کارمندان نهادهای بشردوستانه انتقاد کرده است. بنت از ایران، پاکستان و کشورهای اروپایی خواست از اخراج اجباری خودداری کنند و از اعضای شورای حقوق بشر خواست از عادیسازی روابط با طالبان خودداری کنند.
نماینده بخش زنان سازمان ملل با انتقاد از ممنوعیتهای گسترده طالبان گفته است که این محدودیتها زندهگی و آینده زنان و دختران افغانستان را بهشدت آسیب زده است. او با استناد به گزارشها و آمار سازمان ملل افزوده است که دو سوم مادران در افغانستان درباره آینده دخترانشان نگران هستند. او تاکید کرده است که مردم افغانستان باید بتوانند آینده کشورشان را بسازند و حمایت از آنان مسوولیت جامعه جهانی است. این مقام سازمان ملل از جامعه جهانی خواسته است افغانستان را در صدر دستور کار خود قرار داده و در کنار زنان و دختران افغان بایستد.
یونیسف گفته که سازمان ملل در سال ۲۰۲۵ بیش از هزار مورد نقض جدی حقوق کودکان را در افغانستان تایید کرده است. این نهاد هشدار داده که تغییر مقررات مربوط به خشونت خانوادهگی در حاکمیت طالبان، حمایت قانونی از کودکان در برابر خشونت را تضعیف کرده است. این نهاد همچنین پیشبینی کرده است که در سال ۲۰۲۶ نزدیک به ۲.۷ میلیون تن از کشورهای همسایه به افغانستان بازگردند که بیش از ۶۰ درصد آنان را کودکان تشکیل میدهند و نیازمند حمایت فوری خواهند بود. به گفته این نهاد، مینها، مهمات منفجرنشده و مواد انفجاری دستساز همچنان از عوامل اصلی تلفات کودکان در افغانستاناند.
یونیسف از طالبان خواسته است ممنوعیتهای آموزش دختران را لغو کنند، از اجرای مقرراتی که ازدواج کودکان و خشونت خانوادهگی را عادی میسازد، دست بردارند و دسترسی زنان و کودکان به کمکهای بشردوستانه را تضمین کنند. این نهاد همچنین خواستار رفع ممنوعیت کار زنان افغان در سازمان ملل شده و از همه طرفها خواسته است از کودکان در برابر نقض جدی حقوقشان محافظت کنند.
دیدگاه فعالان حقوق بشر افغانستان
حمیرا رضایی، فعال حقوق بشر، در نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل از جامعه جهانی خواسته است آزار و سرکوب تاریخی و جاری هزارهها در افغانستان را بهعنوان «نسلکشی هزارهها» به رسمیت بشناسد. او گفته که هزارهها همچنان با حملات هدفمند، تبعیض مذهبی، آزار، کوچ اجباری و غصب زمینهای اجدادی روبهرو هستند و این وضعیت شماری از آنان را به مهاجرت از مسیرهای خطرناک وادار کرده است.
رضایی همچنین به انفجار مکتب «شمع هدایت» در غرب کابل و زخمیشدن دستکم ۴۲ کودک و نیز بازداشت دستکم ۳۰ زن در هرات اشاره کرده و از گزارشگر ویژه سازمان ملل برای افغانستان خواسته است گزارشی ویژه درباره وضعیت هزارهها تهیه کند. او تاکید کرده است که سازوکار مستقل تحقیقاتی افغانستان باید بررسی نسلکشی و جنایتهای علیه هزارهها و پاسخگوکردن عاملان آن را در اولویت قرار دهد.
سونیتا علیزاده، رپر، در پیامی ویدیویی به نشست شورای حقوق بشر سازمان ملل گفته که سرکوب زنان و دختران از سوی طالبان در پنج سال گذشته تشدید شده است. او صدور حکم اخیر طالبان درباره ازدواج کودکان را نگرانکننده خواند و با اشاره به تجربه شخصی خود گفته که در کودکی دو بار به ازدواج اجباری واداشته شده، اما توانسته از آن فرار کند.
علیزاده تاکید کرده که سیاستهای طالبان دستاوردهای چند دهه گذشته زنان را از بین برده و یک نسل از دختران را از زندهگی برابر، کرامت انسانی و استقلال فردی محروم کرده است. به گفته او، زنان و دختران در نظام طالبان در جایگاهی فرودست قرار گرفتهاند و بدون تامین کامل حقوق آنان، برابری ممکن نیست. او از جامعه جهانی خواست طالبان را بهدلیل نقض حقوق بشر و تعهدات بینالمللی پاسخگو کند و از سازوکارهای حقوقی بینالمللی برای این هدف استفاده شود.
دیدگاه کشورهای همسایه و منطقه
نماینده پاکستان در سازمان ملل با ابراز نگرانی از وضعیت اجتماعی و اقتصادی افغانستان، از طالبان خواسته است محدودیتهای آموزشی دختران را لغو کرده و به حقوق و فرصتهای برابر برای همه شهروندان احترام بگذارند. او تاکید کرده است که طالبان باید به منشور سازمان ملل، منشور سازمان همکاری اسلامی و تعهدات بینالمللی افغانستان، بهویژه در زمینه حقوق بشر و حقوق کودکان، پایبند باشند.
نماینده پاکستان همچنین بر حمایت از نیازمندان، کودکان و سالمندان تاکید کرد گفته موضع پاکستان در حمایت از حقوق زنان، کودکان و اقلیتها را «روشن و بدون ابهام» است و تاصریح کرده که نقش طالبان در پناهدادن به گروههای تروریستی نیز باید در بحثهای مربوط به افغانستان مورد توجه قرار گیرد. او از طالبان خواست علیه همه گروههای تروریستی در افغانستان اقدام کنند و زمینه زندهگی مسالمتآمیز و باثبات افغانستان با مردم خود و کشورهای همسایه را فراهم سازند.
نماینده ایران در سازمان ملل با اشاره به پیامدهای محرومیت از آموزش در افغانستان گفته است که این وضعیت چرخه عقبماندهگی اجتماعی و توسعهای را عمیقتر کرده و پیامدهای آن میتواند سراسر منطقه را متاثر کند. او خواستار توجه شورای حقوق بشر به صدای کودکان افغانستان، بهویژه دختران، شده است.
نماینده ایران گفته که که میزبانی مهاجران فشارهای اقتصادی و اجتماعی قابلتوجهی بر ایران وارد کرده و جامعه جهانی در تقسیم این بار به اندازه کافی سهم نگرفته است. نماینده ایران در پایان خواستار افزایش کمکهای بینالمللی و تقسیم مسوولیت برای حمایت از ایران و دیگر کشورهای همسایه افغانستان شد.
نماینده ترکیه در سازمان ملل گفته است که آموزش یک حق بشری است و همه افراد باید بدون تبعیض از این حق برخوردار باشند. او تاکید کرده است که آینده افغانستان به دسترسی همه شهروندان، از جمله دختران، به آموزش بستگی دارد و توسعه این کشور بدون حضور و مشارکت زنان و برخورداری آنان از حق آموزش ممکن نیست. او از جامعه جهانی خواسته است برای بهبود وضعیت حقوق بشر در افغانستان «اقدامات عملی» روی دست گیرد.
نماینده روسیه در سازمان ملل گفته که کشورش به حقوق مردم افغانستان واقف است و از طالبان خواسته است به حقوق مردم پایبند باشند و با تروریسم و مواد مخدر مبارزه کنند. او غرب را به اتخاذ «استاندارد دوگانه» در قبال افغانستان متهم کرده و گفته که غرب از یکسو داراییهای افغانستان را محدود میکند و از سوی دیگر خواستار بهبود شرایط زندهگی مردم این کشور است.
نماینده روسیه تاکید کرده که کمکهای بشردوستانه نباید به مسائل و شروط مختلف وابسته شود. او همچنین گفته سالها حضور کشورهای غربی در افغانستان پیامدهای ناگواری بر جای گذاشته است. به گفته او، طالبان بهدلیل کمبود منابع در شرایط دشواری قرار دارد و جامعه جهانی باید در ارائه کمکهای بشردوستانه به مردم افغانستان، ملاحظات سیاسی را دخالت ندهد.
نماینده جاپان در سازمان ملل گفته که کشورش عمیقاً نگران وضعیت حقوق بشر در افغانستان، بهویژه «تبعیض نهادینهشده» علیه زنان و دختران است. به گفته او، پس از تسلط طالبان، زنان و دختران با محدودیتهای جدی در زمینه آموزش، اشتغال و مشارکت در زندهگی عمومی مواجه شدهاند. او از پیامدهای ناگوار این محدودیتها بر نسل جوان ابراز نگرانی کرده و افزوده است که دختران افغانستان با محدودیتهای فزاینده در دسترسی به فرصتها روبهرو هستند. به گفته او، این محدودیتها نهتنها زندهگی دختران امروز را تحت تاثیر قرار میدهد، بلکه آینده افغانستان را نیز به خطر میاندازد.
نماینده مالیزیا در سازمان ملل گفته که ممنوعیتهای طالبان در زمینه آموزش، اشتغال و مشارکت اجتماعی زنان، نقش آنان را در آینده افغانستان با خطر روبهرو کرده است. او از طالبان خواسته است حقوق زنان و دختران را تامین و ممنوعیتهای اعمالشده علیه آنان را لغو کنند. به گفته او، هیچ کودکی نباید در عملیات نظامی به کار گرفته شود. نماینده مالیزیا از جامعه جهانی نیز خواسته است بهگونهای سازنده با افغانستان تعامل کند و افزوده است که کشورش به حمایت از تلاشها برای ظرفیتسازی و ارایه کمکهای بشردوستانه متعهد است.
دیدگاه کشورهای اروپایی و غربی
نماینده فرانسه در سازمان ملل گفته که پنج سال پس از سلطه طالبان از راه زور، وضعیت حقوق بشر در افغانستان همچنان رو به وخامت است. به گفته او، فرانسه همراه با سازمان ملل و نهادهای جامعه مدنی، از همه ابزارهای ممکن برای بهبود وضعیت مردم افغانستان استفاده میکند. او افزوده است که زنان و دختران، بهویژه قربانی سیاست «تفکیک و تبعیض» طالبان هستند و از زندهگی عمومی، سیاسی و اقتصادی کنار گذاشته شدهاند.
نماینده فرانسه تاکید کرده است که «تبعیض جنسیتی جنایت علیه بشریت است» و با اشاره به صدور دو حکم بازداشت از سوی دیوان کیفری بینالمللی، از طالبان خواسته است همه ممنوعیتهای اعمالشده بر زنان و دختران را لغو و به تعهدات مندرج در قطعنامه ۲۵۹۳ شورای امنیت عمل کنند. او همچنین از فعالیتهای گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر افغانستان تمجید کرده و بر حمایت پاریس از ادامه ماموریت او تاکید کرده است. نماینده فرانسه اعدامها از سوی طالبان را نیز بهشدت محکوم کرده و افزوده است که کشورش در هر شرایطی با مجازات اعدام مخالف است.
نماینده اسپانیا در سازمان ملل گفته است که طالبان نقض حقوق بشر را در افغانستان «نهادینه و نظاممند» کردهاند. او تاکید کرده که اسپانیا از سازوکارهای تحقیقاتی برای پاسخگوکردن طالبان حمایت میکند و جامعه جهانی نباید سرکوب جنسیتی در افغانستان را نادیده بگیرد.
این مقام اسپانیایی از طالبان خواسته است حقوق بشر و حقوق زنان را رعایت کرده و به همه اشکال تبعیض قومی و مذهبی پایان دهند. او همچنین گفته است که کار کودکان و ازدواجهای اجباری با تعهدات افغانستان در چارچوب کنوانسیون حقوق کودک مغایرت دارد.
نماینده ایتالیا در سازمان ملل گفته است که قوانین و سیاستهای طالبان، به حاشیهراندن زنان در افغانستان را بیش از پیش تشدید میکند. او افزوده است که برچیدهشدن نظامهای حمایتی از کودکان، زنان را در معرض خشونتهای بیشتری قرار داده و آسیبپذیری آنان را افزایش میدهد. او از طالبان خواسته است به تعهدات و قوانین بینالمللی پایبند باشند و نظام «تبعیض و تعدی نظاممند» علیه زنان و دختران را لغو کنند.
نماینده اتریش در سازمان ملل گفته است که برچیدهشدن نظام حقوقی حمایت از کودکان در افغانستان، شمار زیادی از آنان را در معرض آسیب و سوءاستفاده قرار داده است. به گفته او، میلیونها دختر افغان از رفتن به مکتب و دانشگاه محرومند. او افزوده است که ابتکارهای اجتماعی و آموزش آنلاین نشان میدهد دختران افغان همچنان خواهان ادامه تحصیل هستند، اما این برنامهها نمیتوانند جای آموزش رسمی را بگیرند.
نماینده سویس در سازمان ملل گفته که وضعیت حقوق بشر در افغانستان، پنج سال پس از سلطه طالبان، همچنان رو به وخامت است و عادیسازی این وضعیت و تغییر نگرشها درباره حقوق زنان «بهشدت نگرانکننده» است. او افزوده است که تبعیض نظاممند علیه زنان در زمینه آموزش، اشتغال و مشارکت در زندهگی عمومی ادامه دارد و نهادهایی که پیش از این موارد نقض حقوق بشر را مستند میکردند، منحل شدهاند. به گفته او، ازدواجهای اجباری نیز در فضایی که عاملان آن با بازخواست روبهرو نمیشوند، افزایش یافته است.
این مقام سویسی همچنین مجازات اعدام را محکوم کرده و گفته است که ایجاد سازوکاری مستقل برای تحقیق درباره موارد نقض حقوق بشر در افغانستان، گامی مهم برای توقف این نقضها و پاسخگوکردن عاملان آن است.
نماینده بلجیم در سازمان ملل گفته که طالبان افغانستان را بر اساس دیدگاه ایدیولوژیک خود شکل دادهاند. او افزوده که حقوق و آزادیهای مردم افغانستان بهگونه فزایندهای سلب شده و وضعیت، بهویژه برای زنان و دختران، «تاریک و ناگوار» است. او تاکید کرده است که زنان و دختران با تبعیض نظاممند روبهرو هستند و طالبان با صدور فرمانها و وضع مقررات جدید، محدودیتهای بیشتری بر آنان تحمیل کردهاند. به گفته او، اصولنامه تفریق زوجین طالبان، جدایی زنان از شوهرانشان را تقریباً ناممکن میکند و در عمل به تداوم خشونت علیه زنان میانجامد.
نماینده بلغارستان در سازمان ملل گفته است که طالبان با افزایش شمار فرمانها، دستورها و رویهها، محدودیتهای ناقض حقوق و آزادیهای مردم افغانستان را نهادینه کردهاند. به گفته او، این محدودیتها بهویژه زنان، دختران، پسران و اعضای اقلیتهای قومی و مذهبی را متاثر کرده است. او افزوده است که نظام حاکم بر افغانستان با تبعیض، تفکیک و حذف زنان و دختران، آنان را از حقوق اساسی، از جمله آموزش، آزادی بیان و رفتوآمد، کار و دسترسی به عدالت محروم کرده است.
نماینده بلغارستان همچنین از تعلیق قانون حمایت از حقوق کودکان مصوب ۲۰۱۹ ابراز نگرانی کرده و گفته که این اقدام حمایتهای قانونی از کودکان و سازوکارهای محافظتی در برابر سوءاستفاده و بهرهکشی را تضعیف کرده است. او محدودیت بر آزادی بیان و فعالیت رسانهها را نیز «مایه نگرانی جدی» خوانده و از طالبان خواسته است به تعهدات بینالمللی افغانستان در زمینه حقوق بشر، حقوق زنان و حقوق کودکان پایبند باشند.
نماینده استرالیا در سازمان ملل گفته که کشورش از «سرکوب نظاممند حقوق بشر» از سوی طالبان نگران است. او افزوده است که طالبان پیوسته نشان دادهاند که برای حقوق بشر و آزادیهای اساسی ارزشی قایل نیستند و گروههای مختلف، از جمله اقلیتهای قومی و مذهبی، افراد الجیبیتی و زنان و دختران را هدف قرار دادهاند. به گفته او، طالبان با صدور صدها فرمان و دستور، کوشیدهاند زنان را از زندهگی عمومی حذف کرده و حق آموزش و اشتغال را از آنان بگیرند.
نماینده استرالیا همچنین از مداخله طالبان در روند رساندن کمکهای بشردوستانه به نیازمندترین افراد ابراز نگرانی کرده است. او گفته که کشورش طالبان را تحریم کرده و خواستار افزایش فشارهای بینالمللی برای پاسخگوکردن این گروه شده است.
نماینده کانادا در سازمان ملل نقض نظاممند حقوق بشر در افغانستان را بهشدت محکوم کرده و گفته است که زنان، کودکان و اقلیتها از قربانیان این نقضها هستند. او افزوده است که طالبان نظامی «غیرقابلقبول، تبعیضآمیز و ایدئولوژیک» ایجاد کردهاند و زنان با موانع گستردهای برای دسترسی به آموزش و مشارکت در زندهگی عمومی روبهرو هستند. به گفته او، این ممنوعیتها زمینه افزایش ازدواجهای زودهنگام و اجباری را فراهم کرده است. او تاکید کرده است که مردم افغانستان سزاوار عدالتاند و طالبان باید پاسخگو شوند. به گفته او، کانادا همراه با دیگر کشورها برای پاسخگوکردن طالبان تلاش خواهد کرد.
نماینده رومانیا در سازمان ملل گفته است که پیامدهای بلندمدت سیاست «حذف نظاممند زنان» در افغانستان بسیار ناگوار خواهد بود. به گفته او، بیش از دو میلیون دختر در افغانستان از آموزش محروم شدهاند و این وضعیت، آینده آنان و جامعه افغانستان را با پیامدهای جدی روبهرو خواهد کرد. او بر حمایت کشورش از ماموریت گزارشگر ویژه حقوق بشر سازمان ملل برای افغانستان و سازوکار مستقل تحقیقاتی تاکید کرده است.
نماینده افریقای جنوبی در سازمان ملل گفته که کودکان افغانستان در شرایطی بزرگ میشوند که «کودکی و آینده» از آنان دریغ شده است و این وضعیت بهویژه در مورد دختران صدق میکند. به گفته او، کودکان در افغانستان با خشونتهای جسمی و روانی و ناامنی مواجهاند؛ شرایطی که به باور او، نتیجه دههها جنگ و وضع احکام تبعیضآمیز است.
دیدگاه کشورهای افریقایی
نماینده افریقای جنوبی با اشاره به سخنان نلسون ماندلا گفته است که شخصیت واقعی یک جامعه زمانی آشکار میشود که مشخص شود با کودکان خود چگونه رفتار میکند. او همچنین وضعیت ایجادشده برای کودکان و بزرگسالان در افغانستان را «ناگوار» خوانده و از سازوکار مستقل تحقیقاتی درباره افغانستان حمایت کرده است.
نماینده چیلی در سازمان ملل با ابراز نگرانی از افزایش ازدواجهای اجباری و ازدواج کودکان در افغانستان گفته است که بسیاری از دختران خانهنشین شدهاند و اجازه ندارند بدون محرم از خانه بیرون شوند.
