در سومین سالگرد سقوط نظام جمهوری افغانستان، چهرههای مطرح سیاسی داخلی و خارجی از ادامه تعصبات قومی طالبان انتقاد کردهاند. آنان از طالبان خواستهاند که به سرکوب و خشونت علیه شهروندان افغانستان زیر نام قوم و تبار پایان دهند. این سیاستمداران همچنان هشدار دادهاند که اگر طالبان از رفتار تبعیضآمیز علیه اقوام ساکن در کشور دست برندارند، افغانستان به سمت ناامنی پنهان حرکت خواهد کرد و وقوع درگیریهای مسلحانه در این کشور به امری اجتنابناپذیر مبدل خواهد شد.
محمد محقق، رهبر حزب وحدت اسلامی مردم افغانستان، روز چهارشنبه، ۲۴ اسد، به مناسبت سومین سالروز رویکارآمدن رژیم طالبان در کشور، بر رعایت حقوق اقوام و مذاهب از سوی طالبان تأکید کرده است. رهبر این حزب سیاسی با نشر بیانیهای از طالبان خواسته که به سرکوب و خشونت علیه شهروندانی که همتبار و همباور آنان نیستند، پایان دهند و با سیاستمداران مخالف خود وارد گفتوگوهای صلحجویانه شوند. رهبر این حزب سیاسی که در بیرون از کشور به سر میبرد، هشدار داده است که اگر طالبان به خواست مردم افغانستان تمکین نکند، وقوع درگیری مسلحانه در کشور اجتنابناپذیر خواهد شد. او همچنان از جامعه جهانی خواسته که جریانهای مخالف طالبان را بهعنوان طرف اصلی مسایل افغانستان در نظر بگیرند و بالای طالبان فشار وارد کنند تا این گروه به گفتوگوهای صلح حاضر شوند.
محمدکریم خلیلی، رییس حزب وحدت اسلامی افغانستان و معاون رییس جمهور پیشین کشور، نیز از وضعیت جاری در کشور انتقاد کرده و گفته است که ادامه وضعیت کنونی برای شهروندان افغانستان قابل تحمل نیست. او روز سهشنبه، ۲۳ اسد، در بیانیهای گفته است که طالبان باید به یک حکومت منتخب، غیرمتمرکز و با مشارکت همه طرفها تن دهند. در این بیانیه به نقل از محمدکریم خلیلی آمده است: «در صورت تداوم ظلم و اجحاف حقوق مردم، کشور به سمت ناامنی پنهان که سرانجام روزی به انفجار خواهد رسید، پیش خواهد رفت.»
همچنان شورای عالی مقاومت ملی برای نجات افغانستان روز چهارشنبه، ۲۴ اسد، با نشر بیانیهای نوشته است که طالبان در دور اول (سال ۱۳۷۸ خورشیدی) با ورود به ولایتهای سمت شمال کشور مرتکب جنایات سنگین ضدبشری شدهاند که باید مجازات شوند. به باور اعضای این شورا، رفتار، عملکرد و طرز تفکر طالبان در ۲۵ سال گذشته هیچ تغییری نکرده است. در بیانیه این شورا آمده است: «قتل عام، به بند کشیدن، اسیر گرفتن زنان، آتش زدن باغها، قطع درختان و تخریب تاسیسات از اعمال جنایتکارانه این گروه در شمالی بوده که تاریخ آن را از یاد نخواهد برد.» این بیانیه میافزاید که طالبان با تسلط دوباره بر افغانستان با استفاده از شیوههای تازه، به سرکوب، کشتار، مجازات و دربند کشیدن شهروندان افغانستان اقدام کردهاند. شورای مقاومت ملی برای نجات افغانستان پس از تسلط طالبان بر کشور تشکیل شد. مارشال عبدالرشید دوستم، عطامحمد نور، محمد محقق، عبدالرب رسول سیاف و سرور دانش از اعضای برجسته این جریان سیاسی شناخته میشوند.
در کنار چهرههای سیاسی افغانستان، شماری از سیاستمداران خارجی نیز از رفتار تبعیضآمیز طالبان با اقوام غیرپشتون بهویژه شهروندان هزاره کشور، انتقاد کردهاند. دیوید آلتون، عضو مجلس سنای بریتانیا، عملکردهای طالبان بهویژه اقدامات زنستیزانه این گروه را نکوهش کرده و خواستار برداشتن گامهای عملی جامعه جهانی در برابر تعصبات قومی این گروه علیه شهروندان هزاره افغانستان شده است. این عضو مجلس سنای بریتانیا روز پنجشنبه، ۲۵ اسد، در شبکه ایکس نوشته است که تسلط طالبان بر افغانستان منجر به فروپاشی پیشرفت ۲۰ ساله جامعه جهانی در راستای حقوق بشر بهویژه حقوق زنان و حقوق اقلیتهای [قومی و مذهبی] در این کشور شده است. دیوید آلتون افزوده است: «ما باید در راستای رنج شهروندان افغانستان دستبهکار شویم و اجازه ندهیم طالبان با نقض گسترده حقوق بشر بدون مجازات باقی بمانند.»
این واکنشها درحالی مطرح میشود که طالبان در سه سال گذشته بارها از سوی شهروندان و نمایندهگان اقوام غیرپشتون به تعصبات قومی متهم شدهاند. به باور شهروندان، برکناری فرماندهان غیرپشتون از صفوف نظامی این گروه و سهم اندک اقوام تاجیکها، هزارهها، اوزبیکها و سایراقوام غیرپشتون در سطوح رهبری و کرسیهای بلند دولتی، نمونههای بارز تعصبات قومی این گروه به شمار میرود. در سه سال گذشته بارها از رفتار زشت افراد طالبان با شهروندان غیرپشتون، گزارش شده است.
ظاهراً ملا هبتالله آخوندزاده، رهبر طابان، نیز از برخوردهای تبعیضآمیز قومی افراد و مقامهای این گروه آگاه است. او بهتازهگی از مقامها و افراد طالبان خواسته که به حقوق و کرامت سایر اقوام ساکن در افغانستان احترام بگذارند. ذبیحالله مجاهد، سخنگوی طالبان روز چهارشنبه، ۲۴ اسد، یک نوار صوتی منسوب به ملا هبتالله را در صفحات مجازی خود نشر کرده و گفته که آخوندزاده این سخنان را به مناسبت سومین سالگرد «پیروزی طالبان بر افغانستان در میدان هوایی قندهار ایراد کرده است.» آخوندزاده در این سخنرانی از مقامها و افراد این گروه خواسته که از تفرقهپراکنی دست بردارند و مسایل قومی را کنار بگذارند: «دل خود را به منصب گره نزنید، در میان خود تنها برای رضای خدا دوستی و دشمنی کنید و برای خویشاوندی دوستی نکنید، شوق به قدرت و قومیت پیدا نکنید.» رهبر طالبان بهگونه غیرمستقیم تفرقهپراکنی و تعصبات قومی را ظلم خوانده و به افراد خود هشدار داده است که اِعمال ظلم بر ملت، نظام این گروه را منهدم خواهد کرد.
