این روزها در گوشه‌وکنار شهر کابل، تابلوهای تبلیغاتی نوشیدنی‌های انرژی‌زا به تصویری آشنا برای شهروندان تبدیل شده است. با این حال، شماری از پزشکان نسبت به مصرف مداوم این نوشیدنی‌ها هشدار می‌دهند و تأکید می‌کنند که استفاده از آن‌ها سلامت شهروندان را تهدید میکند و نباید به یک عادت رایج تبدیل شود. به گفته این پزشکان، مصرف دوامدار نوشیدنی‌های انرژی‌زا به‌گونه مستقیم خطر سکته قلبی را افزایش می‌دهد و به‌گونه غیرمستقیم می‌تواند سبب سکته مغزی و بروز برخی بیماری‌های دیگر شود.
پزشکان در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح می‌گویند که میزان بالای کافیین در نوشیدنی‌های انرژی‌زا موجب تحریک سیستم عصبی می‌شود و در صورت مصرف مداوم، فرد به آن وابسته خواهد شد. به باور این پزشکان، راه‌اندازی برنامه‌های آگاهی‌دهی عمومی توسط رسانه‌ها درباره خطرات احتمالی نوشیدنی‌های انرژی‌زا می‌تواند در کاهش مصرف آن موثر باشد.
پزشکان همچنین توصیه می‌کنند که افرادی که به‌طور معمول نوشیدنی‌های انرژی‌زا مصرف می‌کنند، به‌تدریج میزان و دفعات مصرف خود را کاهش دهند و از جایگزین‌های طبیعی‌تر مانند آب، آب لیمو و چای سبز استفاده کنند.
بسم‌الله غفاری، یکی از پزشکان، می‌گوید که مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا در کوتاه‌مدت ممکن است باعث افزایش انرژی شود، اما در درازمدت تأثیرات منفی جدی بر روح و جسم انسان دارد. به گفته او، این نوشیدنی‌ها می‌توانند اضطراب، سردردهای مزمن، کاهش تمرکز، بی‌خوابی، اختلال در خواب و تأخیر در آغاز خواب را ایجاد کنند.
غفاری می‌افزاید: «نوشیدنی‌های انرژی‌زا حاوی کافئین، قند، جنسینگ، گوارانا، ویتامین‌های گروه بی، کارنیتین، رنگ‌ها، طعم‌دهنده‌ها و گاز کربن‌دی‌اکساید هستند. با وجود اثرات ظاهراً مثبت مانند رفع خسته‌گی جسمی و ذهنی، این نوشیدنی‌ها برای بدن، به‌ویژه قلب و سیستم عصبی، اثرات مخربی دارند.»
این پزشک می‌گوید: «ترکیب کافئین و گوارانا باعث تحریک بیش از حد سیستم عصبی سمپاتیک می‌شود و ترشح هورمون‌هایی مانند آدرنالین و نورآدرنالین را افزایش می‌دهد. این امر بر قلب و عروق تأثیر می‌گذارد و می‌تواند باعث افزایش فشار خون، تپش قلب، بی‌نظمی‌های قلبی، درد قفسه سینه، تشدید نارسایی‌های قلبی و حتا ایست قلبی شود.»
براساس بررسی‌ها، نوشیدنی‌های انرژی‌زا بیش از ۱۵۰ میلی‌گرم کافئین در هر لیتر دارند و معمولاً حاوی مقدار زیادی قند و ترکیبات شیمیایی مختلف هستند. این نوشیدنی‌ها علاوه بر کافئین آشکار، دارای کافئین پنهان نیز هستند؛ به‌عنوان نمونه، گوارانا که یکی از مواد تشکیل‌دهنده آن‌هاست، دو برابر دانه قهوه کافئین دارد.
در سال‌های اخیر، مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا در افغانستان به‌طور گسترده رواج یافته و افراد در همه سنین، از جمله کودکان نوپا و مادران باردار، بدون توجه جدی به خطرات احتمالی آن برای سلامتی، از این نوشیدنی‌های شیرین و پرکافئین استفاده می‌کنند. این نوشیدنی‌ها به‌راحتی در بیرون از مکاتب، شفاخانه‌ها، کنار خیابان‌ها و تقریباً در همه سوپرمارکت‌ها به فروش می‌رسند. همچنین، در مراسم عروسی و نشست‌های رسمی مقام‌های طالبان نیز برای پذیرایی استفاده می‌شوند و تبلیغات تلویزیونی و تابلوهای خیابانی، جذابیت و کیفیت آن‌ها را ترویج می‌کنند.
در همین حال، شماری از باشنده‌گان کابل می‌گویند که برای رفع تشنه‌گی و کاهش خسته‌گی روزمره به مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا روی آورده‌اند.
امرالله، یکی از کارمندان شرکت‌های خصوصی که شب‌کار است، می‌گوید از سه سال پیش برای کنترل خواب خود از نوشیدنی‌های انرژی‌زا استفاده میکند و این نوشیدنی‌ها به او کمک می‌کنند شبانه کار کند. او می‌گوید: «در سه سال اخیر، مصرفم از نوشابه‌های انرژی‌زا بسیار افزایش یافته است. این نوشیدنی‌ها برای چند لحظه انرژی می‌دهند و احساس خسته‌گی را کاهش می‌دهند. با این‌که می‌دانم می‌توانند مشکلات خواب و بیماری‌های قلبی ایجاد کنند، اما باز هم از آن‌ها استفاده میکند.»
حلال، یکی از استادان کمپیوتر در یکی از مکتب‌های خصوصی، می‌گوید که او نیز علاقه زیادی به استفاده از نوشیدنی‌های انرژی‌زا دارد و مصرف آن‌ها خسته‌گی‌اش را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.
این باشنده کابل می‌گوید: «در فصل تابستان زیاد از این نوشیدنی‌ها استفاده می‌کردم و تقریباً هر روز آن‌ها را می‌نوشیدم. بعداً دوستانم به من توصیه کردند مصرفم را کاهش دهم، چون ممکن است باعث اضافه‌وزن شود. هرچند تغییراتی در وزنم ایجاد شد، اما نمی‌توانم بگویم عامل مستقیم آن نوشیدنی‌ها بوده است. اکنون با سرد شدن هوا و تعطیلی مکتب‌ها، هر وقت بیرون می‌روم، معمولاً یکی از این نوشیدنی‌ها را می‌نوشم، چون احساس می‌کنم خسته‌گی‌ام را به‌خوبی رفع میکند.»
در افغانستان، بهای نوشیدنی‌های انرژی‌زا بین ۴۰ تا ۱۵۰ افغانی و حتا بالاتر است. محبوب‌ترین برندها شامل ریدبال، ستینک، الکوزی، مانستر، کماندو، اتک و هپی هستند. تبلیغات این نوشیدنی‌ها در تلویزیون، بیلبوردها و حتا در ادارات دولتی تحت کنترل طالبان نیز دیده می‌شود.
سمیر، یکی از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا در افغانستان رو به افزایش است، در حالی که حتا برخی تولیدکننده‌گان این نوشیدنی‌ها خودشان از آن استفاده نمی‌کنند. او می‌گوید: «برخی از دوستان ما شرکت‌های تولید نوشابه‌های انرژی‌زا دارند، اما خودشان آن را نمی‌نوشند. آن‌ها معتقدند اگر مردم بدانند این نوشابه‌ها از چه موادی ساخته شده‌اند، هرگز از آن‌ها استفاده نخواهند کرد.»
بی‌بی زیور، یکی دیگر از باشنده‌گان کابل، می‌گوید که قبلاً مصرف زیادی از نوشیدنی‌های انرژی‌زا داشت، اما اکنون از مضرات آن آگاه است و کم‌تر از آن استفاده میکند. او می‌افزاید: «قبلاً زیاد این نوشیدنی‌ها را مصرف می‌کردم، اما حالا که می‌دانم می‌تواند باعث پوکی استخوان شود، تنها وقتی فشارم پایین است یا برای تنظیم قند خونم از آن استفاده می‌کنم. در غیر این صورت بیشتر آب و چای می‌نوشم.»
استفاده از نوشیدنی‌های انرژی‌زا در افغانستان در حال افزایش است، در حالی که پژوهش تازه‌ای در مجله پزشکی امریکایی «نورولوژی» نشان می‌دهد افرادی که نوشابه‌های گازدار، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و دسرهای کم‌کالری مصرف می‌کنند، مهارت‌های تفکر و حافظه‌شان به‌طور قابل توجهی کاهش می‌یابد. پژوهشگران می‌گویند مصرف این شیرین‌کننده‌ها می‌تواند مغز را تا ۱.۶ سال پیرتر کند.
پیش از این، پزشکان بریتانیایی پس از مشاهده مورد یک مرد سالم که پس از نوشیدن روزانه هشت نوشیدنی انرژی‌زا دچار سکته مغزی شد، هشدار داده بودند که این نوشیدنی‌های محبوب می‌توانند خطرات قلبی و عروقی را افزایش دهند. پزشکان توصیه می‌کنند هر فرد نباید بیش از ۴۰۰ میلی‌گرم کافئین در روز مصرف کند تا از بروز عوارض ناشی از مصرف بیش از حد جلوگیری شود.
