شماری از زنان نانوا در کابل میگویند که طالبان در روزهای پسین بدون هشدار قبلی، نانواییهایشان را بسته و مانع فعالیتشان شدهاند. آنان میافزایند که فعالیتشان از سوی طالبان به اتهام حضور همکار مرد، رعایت نشدن حجاب از سوی برخی مشتریان و مراجعه مردان بسته شده است. این زنان تاکید دارند که آنان با قرض و تحمل چالشهای زیاد موفق به راهاندازی نانوایی شده بودند، اما اکنون این منبع درآمد خود را از دست داده و با چالشهای اقتصادی شدید دستوپنجه نرم میکنند.
برخی از این زنان، بستهشدن نانواییهایشان را در شرایطی که فقر و بیکاری در کشور بیداد میکند، «ناعادلانه» خوانده و از طالبان خواستهاند در این تصمیم خود تجدید نظر کنند. به باور آنان، در صورت ادامه این وضعیت، معیشت و حتا جان اعضای خانوادههایشان با تهدید جدی مواجه خواهد شد.
نازگل و الیاس (نامهای مستعار)، زوجیاند که از ۱۰ سال پیش در گوشهای از حویلیشان تنور نصب کرده و با پختن نان برای مردم، هزینههای زندهگی خانواده پنجنفریشان را تامین میکردند. به گفته این زوج، طالبان با وضع چنین محدودیتهایی، زندهگی را برای مردم بیش از پیش دشوار ساختهاند.
الیاس که یک پایش را در جریان کار ساختمانی از دست داده در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگوید: «طالبان بدون پرسوجو وارد نانوایی ما شدند و گفتند دیگر حق کار کردن را ندارید. برخی مردم که حضور داشتند در نانوایی ترسیده بودند. حال ما را زیر نظر دارند اگر کار کنیم چه کنیم؟ اگر نکنیم چه کنیم؟»
نازگل همسر او نیز با چشمان اشکآلود میگوید که به تنهایی از عهده این کار برنمیآید. او میافزاید: «او طالب! ما اینجا شرافتمندانه کار میکردیم، چرا نانوایی ما را بسته کردی؟ پنج تا طفل دارم، کلشان خٌرد [کوچک] هستند. چیکنم؟ دامن کی را بگیرم؟ که یک لقمه نان بدهد به ما همینجا هم به سختی زندهگی میگذراندیم.»
در چند قدمی خانه نازگل و الیاس، فاطمه و محمد- مادر و پسر- نیز نانوایی کوچکی داشتند که تنها منبع درآمدشان بهشمار میرفت، اما اکنون بسته شده است. آنان میگویند که بستهشدن این نانوایی، مانند بسته شدن تمام درهای زندهگی بهرویشان بوده و آنان را در شرایط دشواری قرار داده است.
فاطمه که سرپرستی یک خانواده هشتنفری را بر عهده دارد، میگوید: «بچیم تازه ۱۵ ساله شده، همرای خود آوردمش سر کار تا هم پیش چشمم باشد و هم دستم را بگیرد. حالا از خاطر اینکه تازه پشت لبش سیاه شده [بروت کشیده] طالب ما را به کار نمیماند از قدیم گفتند هرچه سنگ است در پای لنگ است.»
محمد که وضع این محدودیتها را بهانه از سوی طالبان برای محدود ساختن زنان میداند، میگوید: «من کنار مادرم بودم چون تنها بود. ما برای حدود ۳۰۰ خانواده نان میپختیم؛ هم خرچ خانه تامین میشد و هم مصارف درسم. حالا همین نانوایی هم بسته شد. خیلی جگرخون هستم.»
شماری از باشندهگان محل نیز از بستهشدن نانواییهایی که توسط زنان اداره میشد، ابراز نگرانی کردهاند. آنان میگویند که توان خرید نان آماده از نانواییهای بزرگ را ندارند و تاکید میکنند که این نانواییهای محلی برایشان گزینه اقتصادی، در دسترس و مناسب بود.
سیما، یکی از مشتریان قدیمی این نانواییها، بر بازگشایی فوری آنها تاکید دارد. او میگوید: «نمیفهمم طالبان با نانواییها چی کار دارند. به لحاظ خدا، شرایط را خیلی سخت کردهاند. همینجا با دل جمع خمیر خود را میآوردم، نانکهایم را میپختند، میبردم برای اولادهایم. حالا چی کار کنم؟ شوهرم بیکار است و قیمت گاز هم خیلی بالا رفته است.»
صبور، یکی دیگر از مشتریان این نانواییها، بستهشدن آنها را به ضرر مردم میداند. او میگوید: «مردم از نظر اقتصادی در وضعیت بدی قرار دارند و توان خرید نان ۱۰ افغانی را ندارند. قیمت گاز هم بالا رفته و بستهشدن نانواییهای زنانه واقعاً به زیان مردم تمام شده است.»
عیسا، یکی دیگر از مشتریان، میگوید که کارمند دولت [رژیم طالبان] است و از دو ماه پیش تا کنون معاش نگرفته است. او تاکید میکند که بستهشدن این نانواییها نان را از سفرهاش نیز گرفته است. او میگوید: «بهخدا کار خوبی نکردند. ما غریب مردم در قرض هم نان پخته میکردیم باز معاشم که میآمد پرداخت میکردیم حال حیران به دربار خدا هستم که چیکنیم دوماه است معاش نگرفتیم.»
بیبیگل که امروز با تغاره خمیر خود آمده و بیخبر از بستهشدن نانواییهاست، به شدت از این اقدام طالبان انتقاد میکند. او میگوید که بستهشدن نانواییها مردم را با مشکلات و چالشهای فراوانی روبهرو میکند. او میگوید: «یک همین نانواییها مانده بود که طالبان بسته کنند. خیلی بر مشکل میخوریم همینجا برای ما خوب بود.»
در بسیاری از شهرهای افغانستان، زنان نانواییهای کوچکی را مدیریت میکنند که در آن مردم خمیر را برای پخت میسپارند و در ازای پختن هر قرص نان، زنان بین پنج تا هفت افغانی دریافت میکنند.
این اقدام در حالی انجام شده است که به گفته اوچا، تا کنون نزدیک به ۳۰ سازمان تحت رهبری زنان در افغانستان بهدلیل کاهش بودجه، فعالیتهای خود را متوقف کردهاند.
برنامه جهانی غذا در گزارشی هشدار داده است که وضعیت بشردوستانه در سال آینده در افغانستان بسیار وخیم خواهد بود. این سازمان اعلام کرده که در تابستان پیشرو، حدود ۳ میلیون تن به کمکهای غذایی اضطراری نیاز دارند، اما بهدلیل کمبود بودجه، تنها قادر است به یک میلیون تن از آنها کمک کند تا از گرسنهگی نجات یابند.
طالبان در نزدیک به چهار سال گذشته زنان را از همه عرصههای زندهگی اجتماعی کنار زدهاند. اکنون دختران بالاتر از صنف ششم و زنان از تحصیل در مکتبها و دانشگاهها محروماند. همچنین به دستور طالبان، زنان حق سفر، تفریح، ورزش، مشارکت در قدرت و سیاست، و حضور در اجتماع را ندارند.







