شماری از باشندهگان ولایت ننگرهار از بررسیهای مکرر تلفنهای همراهشان توسط افراد طالبان انتقاد میکنند. آنان میگویند با گذشت نزدیک به پنج سال از تسلط دوباره طالبان، حریم خصوصی مردم در این ولایت دیگر مصون نیست. به گفته آنان، طالبان حتا عکسهای شخصی و خانوادهگی افراد را نیز با دقت بررسی میکنند و در صورتی که افراد از سپردن تلفنهای همراه خودداری کنند، با برخوردهای تند مواجه میشوند. باشندگان میگویند اگر با افراد طالبان بحث کنند، آنان منطق نمیفهمند؛ یا مستقیم دست بلند میکنند و یا مبایل را با خود میبرند. معین وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت پیشین میگوید طالبان از سقوط و زوال خود نگرانند و به همین دلیل در پی سرکوب مخالفان و کنترل جریان تبادل اطلاعات هستند. به گفته او، با تسلط این «رژیم عقبگرا و دهشتافگن»، مفهوم آزادی نیز از میان رفته و دیگر چیزی به نام آزادی وجود ندارد.
عبدالله (مستعار)، یکی از باشندهگان ولایت ننگرهار، از بررسی تلفنهای همراه توسط افراد طالبان شکایت دارد. او میگوید که با تسلط دوباره طالبان، حریم خصوصی مردم در این ولایت دیگر مصون نیست. او میگوید: «ننگرهار با وجود آنکه ولایتی زیبا و دوستداشتنی است، اما با آمدن طالبان بسیاری از چیزها تغییر کرده و مشکلات زیادی به وجود آمده است. یکی از این مشکلات، از بین رفتن حریم خصوصی مردم است.»
این باشنده ننگرهار میافزاید: «وقتی در جاده یا داخل شهر در حال رفتوآمد باشی و تلفن همراه در دستت باشد، افراد طالبان آن را میگیرند و وارد بخشهای شخصی میشوند و همه اطلاعات خصوصی را بررسی میکنند. این کار واقعاً نگرانکننده است. حتا گاهی مجبور میشوم تلفن همراهم را در خانه بگذارم و بدون آن بیرون بروم، چون این وضعیت تقریباً همیشه وجود دارد. و اگر رمز عبور مبایل را برای شان باز نکنیم، مبایل مان را با خود میبرند.»
رشاد (مستعار)، یکی دیگر از باشندهگان ولایت ننگرهار، میگوید که ماموران امر به معروف طالبان حتا عکسهای شخصی و خانوادهگی افراد را نیز به دقت بررسی میکنند و در صورتی که شهروندان از سپردن تلفن همراه خود خودداری کنند، آن را به زور با خود میبرند. او میگوید: «در چند ماه اخیر، تلفنهای همراه در ولایت ننگرهار هر از گاهی از سوی ماموران امر به معروف طالبان، بررسی میشود. نمیدانم هدف از این بازرسیها و دیدن اطلاعات شخصی مردم چیست. حتا عکسهای خانوادهگی را نیز یکییکی نگاه میکنند.»
این باشنده ننگرهار میافزاید: «واقعاً احساس میکنم که در افغانستان دیگر هیچ حریم خصوصی برای مردم وجود ندارد. همین وضعیت سبب شده که بسیاری از خانوادهها در ننگرهار به فکر ترک افغانستان باشند. نمیدانم هدف از دیدن عکسهای شخصی ما چیست. اگر هم به آنان پاسخ منفی بدهیم، تلفن همراه را با خود میبرند.»
آدریس (مستعار) میگوید مشخص نیست ماموران امر به معروف طالبان، گاردهای محافظ، افراد اداری این گروه، تلفنهای همراه شهروندان را بازرسی میکنند. او میگوید: «کلاشینکوف در دستشان است و همین که تلفن همراه کسی را در دستش ببینند، میگویند بیاور ببینیم چیست. اگر کسی مقاومت کند یا برخوردی به نظرشان نامناسب باشد، تلفن را به زور میگیرند و دوباره پس نمیدهند.»
این باشنده ننگرهار میافزاید: «یا خودشان آن را میفروشند یا از بین میبرند. به همین دلیل، مجبور میشویم رمز عبور تلفن را باز کنیم و آن را در اختیارشان قرار دهیم. اگر با آنها بحث کنی، افراد طالبان منطق نمیفهمند؛ یا مستقیم دست بلند میکنند یا با لحن بسیار جدی و تهدیدآمیز صحبت میکنند.»
در همین حال، عبدالمنان شیوای شرق، معین وزارت اطلاعات و فرهنگ حکومت پیشین، میگوید مداخله در حریم خصوصی شهروندان از طریق نظارت بر تلفنهای همراه توسط گروه طالبان، در قدم نخست خلاف قوانین و ارزشهای اسلامی است.
آقای شرق میافزاید: «طالبان از سقوط و زوال خود نگران هستند و از این طریق در پی سرکوب مخالفان و کنترل جریان تبادل اطلاعاتاند. به نحوی میخواهند از دادوستد اطلاعات جلوگیری کنند. این اقدام، ظلم، استبداد و دیکتاتوری طالبان را در قبال سرنوشت و حریم خصوصی شهروندان نشان میدهد؛ مردمی که در گروگان نیروهایی قرار دارند که برخلاف تمام ارزشها، دست به آبروریزی و تجاوز به حریم خصوصی دیگران میزنند.» به باور او، این نوع اقدامات، تلاشی از سوی طالبان برای جلوگیری از فروپاشی خودشان است، اما آنان از این واقعیت غافلاند که در عصر تکنالوژی و رسانههای نوین، با این نوع عقلانیت توانایی مدیریت و مهار اطلاعات را ندارند. به گفته او، مردم افغانستان دریافتهاند که اگر در راستای اطلاعرسانی و تبادل اطلاعات گام برندارند، سرنوشتشان تاریکتر از وضعیتی خواهد شد که اکنون با آن روبهرو هستند.
این مقام حکومت پیشین میافزاید: «گسترش نظارتها و محدودیتهای اجتماعی، سبب از بین رفتن تمام امیدهای مردم افغانستان میشود، نوعی افسردهگی جمعی خلق میکند و امید به آزادی را نابود میسازد؛ در حالی که با تسلط این رژیم عقبگرا و دهشتافگن، معنا و مفهوم آزادی نیز از بین رفته و دیگر چیزی به نام آزادی وجود ندارد. افزایش فشار طالبان از طریق کنترل تلفنهای هوشمند شهروندان، نمونهای از یک استبداد کمسابقه است. در هیچ کشور، فرهنگ و نظامی چنین چیزی مشروعیت ندارد. این نظارت، خلاف تمامی قوانین، کنوانسیونها و ارزشهای اسلامی و جهانی است که از سوی طالبان علیه مردم افغانستان به کار گرفته میشود. این اقدامات محکوم، قابل تقبیح و نیازمند مبارزهای جدی برای ایجاد تغییری به سوی آزادی، کرامت و برابری برای مردم افغانستان است.»
جاوید (مستعار)، روانشناس، میگوید تلفن همراه برای بسیاری از جوانان تنها یک وسیله ارتباطی نیست، بلکه بخشی از حریم خصوصی، هویت فردی و فضای امن روانی آنان به شمار میرود. او میگوید: «وقتی جوان احساس کند تلفن همراهش ممکن است بدون رضایت او بررسی شود، ذهنش وارد وضعیت «هوشیاری مداوم» میشود و همواره انتظار تهدید یا پیامدهای منفی را دارد. این وضعیت میتواند سبب اضطراب و استرس مزمن، احساس ناامنی و بیاعتمادی، اختلال در تمرکز، مشکلات خواب و کاهش احساس کنترل بر زندهگی شود. هرچه احساس امنیت روانی کاهش یابد، خطر بروز افسردهگی، اضطراب و فرسودهگی روانی نیز افزایش پیدا میکند.»
به گفته او، احساس نظارت دایمی افراد را به سمت «خودسانسوری» سوق میدهد و میتواند به افزایش اضطراب، محدود شدن بیان دیدگاهها و احساسات، کاهش اعتماد به دیگران، انزوای اجتماعی و فشارهای روانی ناشی از سرکوب هیجانات منجر شود. او میافزاید: «در درازمدت، چنین فضایی مهارتهای ارتباطی، خلاقیت و مشارکت اجتماعی جوانان را نیز تضعیف میکند.»
این روانشناس میگوید: «زندهگی طولانیمدت در فضایی که با ناامنی، نظارت مداوم و محدودیت بر حریم خصوصی همراه باشد، میتواند به کاهش اعتماد به نفس، افزایش ترس از تصمیمگیری، شکلگیری شخصیتهای محتاط، کاهش خلاقیت و تفکر انتقادی، افت مشارکت اجتماعی، افزایش مهاجرت نخبگان و بالا رفتن خطر اختلالات اضطرابی، افسردهگی و فرسودهگی روانی منجر شود. البته شدت این پیامدها در همه افراد یکسان نیست و عواملی مانند حمایت خانواده، روابط اجتماعی سالم و دسترسی به خدمات سلامت روان میتوانند آثار منفی را کاهش یا تشدید کنند. در مجموع، حفظ امنیت روانی و احترام به حریم خصوصی از عوامل اساسی رشد سالم شخصیت و شکوفایی استعدادهای نسل جوان است.»
گفتنی است که پیش از این نیز باشندهگان شماری از ولایتها، از جمله هرات، غزنی، لغمان و کابل، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح گفته بودند که نیروهای امر به معروف و نهی از منکر طالبان، تلفنهای همراه شهروندان را بررسی میکنند.
همچنین، طالبان اخیراً استفاده از تلفنهای هوشمند را در ادارات دولتی خود در شماری از ولایتها، از جمله کابل، پنجشیر، فراه و بلخ، ممنوع اعلام کردهاند.
