در این نوشته به چگونگی پیوستن جمعه فاتح به طالبان پرداخته شده است. در این بررسی، تلاش شده است روندی که طی آن جمعه، فرزند طلبان، از نوازنده‌گی که روزگاری با موسیقی و تبله‌نوازی به محافل محلی در دره‌های دورافتاده نسی بدخشان شوروشوق می‌بخشید، به یکی از خون‌ریزترین فرماندهان طالبان بدل شد، مورد واکاوی قرار گیرد. او در ادامه مسیر خود تا مقام معاون والی ارتقا یافت و اکنون منابع گسترده مالی و اقتصادی را در اختیار دارد.
جمعه فاتح، مشهور به «جمعه طلبان»، باشنده روستای شاخ‌دره در ولسوالی نسی است. او در خانواده‌ای روستایی و کم‌بضاعت به دنیا آمد و سال‌های کودکی و نوجوانی خود را در شرایط دشوار اقتصادی و تنگ‌دستی سپری کرد. جمعه آموزش ابتدایی و متوسطه را در لیسه زغر و صنف‌های یازدهم و دوازدهم را در لیسه نسی به پایان رساند و همزمان با پدرش در مزرعه کار می‌کرد. همصنفی‌های سابقش او را جوانی خوش‌محفل، شوقی، ماجراجو و گاهی دردسرساز توصیف می‌کنند. به گفته آنان، جمعه کم‌تر در چارچوب‌های معمول زنده‌گی روستایی باقی می‌ماند.
در سال‌های نوجوانی، جمعه فاتح در بازار مرکز ولسوالی نسی به دکان‌داری مشغول شد. باشنده‌گان محل از آن دوره روایت‌های متفاوتی ارایه می‌کنند. برخی او را جوانی سخت‌کوش می‌دانند و برخی دیگر از او به‌عنوان فردی جنجال‌برانگیز و پرماجرا یاد می‌کنند. با این حال، در یک نکته میان بسیاری از روایت‌ها اختلاف اندکی دیده می‌شود: علاقه شدید او به موسیقی و آوازخوانی.
جمعه فاتح در محافل محلی آواز می‌خواند و گاهی همراه با ذاکر، آوازخوان محلی از روستای رادوج، در محافل مردمی یک‌جا حضور می‌یافت. در آن روزها کم‌تر کسی تصور می‌کرد که مسیر زنده‌گی او روزی به فعالیت‌های شورشی کشیده شود و او به یکی از چهره‌های فعال طالبان در دروازها بدل گردد. او در انتخابات شوراهای قریه نیز اشتراک کرده بود و برای یک دوره به‌عنوان رییس شورای قریه‌های شاخ‌دره انتخاب شده بود.
پس از فراغت از مکتب، جمعه فاتح به موسسه ماین‌پاکی «هلو ترست» پیوست و میان سال‌های ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۳ در این بخش کار کرد.
دزدی، قتل و پیوستن به طالبان
جمعه فاتح پس از فعالیت در موسسه ماین‌پاکی، حمله‌ای را علیه رییس این موسسه طراحی و اجرا کرد. او تلاش کرد رییس موسسه ماین‌پاکی را در منطقه جامرچ نسی به قتل برساند، اما در این کار موفق نشد. پس از آن، از ساحه فرار کرد و به روستایی به نام «خوی» پناه برد.
مدتی بعد، جمعه فاتح به همراه شماری از همراهانش بخشی از معاش معلمان را در روستای اوبغن به سرقت برد. پس از آن، در سال ۲۰۱۴ و همزمان با افزایش تحرکات طالبان در بدخشان، او به همراه داداخدا متوکل، فرمانده کنونی طالبان در نسی، و چند تن دیگر از باشنده‌گان شاخ‌دره، روستاهای خود را ترک کرده و به مناطق دوردست و کوهستانی‌تر رفتند.
در آن زمان نام او در محافل امنیتی و سیاسی دروازها مطرح شد. او در آن زمان با فردی به نام اسلام‌الدین، از روستای خودش، به ولسوالی راغستان به طالبان پیوستند و برای آموزش‌های نظامی به ولسوالی وردوج رفتند. پس از کشته‌شدن اسلام‌الدین هنگام ساخت ماین‌های دست‌ساز، جمعه فاتح جانشین او در ولسوالی‌های درواز شد. به گفته منابع محلی، برخی فرماندهان مشهور طالبان بدخشانی، از جمله مولوی قهار، فرمانده فرقه نظامی طالبان در دهه ۹۰ خورشیدی و معاون کنونی لجستیک وزارت داخله طالبان، که از بستگان جمعه فاتح دانسته می‌شود، در رشد او به‌عنوان مسوول طالبان در دروازها نقش داشتند.
بر بنیاد روایت منابع محلی، جمعه فاتح به‌تدریج از یک چهره ناشناخته به فردی اثرگذار در میان طالبان محلی بدل شد. مطرح شدن او در میان طالبان هنوز برای باشنده‌گان نسی پرسش‌برانگیز است و بسیاری این پرسش را مطرح می‌کنند که چگونه کسی که در محافل شادی تبله می‌نواخت و آواز می‌خواند، سر از گروه طالبان درآورد و در آن‌جا به چهره‌ای مطرح تبدیل شد.
در سال‌های ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۸، جمعه فاتح سه بار همراه با پنج تن از افرادش از سوی پولیس حکومت پیشین در این ولسوالی بازداشت شد؛ اما هر بار، به گفته منابع محلی، با میانجی‌گری مردم دوباره آزاد شد. گفته می‌شود که او در آن زمان با شماری از افراد در ریاست امنیت ملی وقت نیز روابطی برقرار کرده بود و برخی از افراد این نهاد در آزادی او نقش داشتند.
در سال ۲۰۲۰، جمعه فاتح در چندین حمله بر ولسوالی‌های نسی و مایمی نقش داشت. در حملاتی که او طراحی و اجرا کرد، شمار زیادی از باشنده‌گان و نیروهای محلی کشته شدند. تنها در ولسوالی مایمی، در ماه نوامبر ۲۰۲۰، بیش از ۲۷ جوان با همکاری گروه‌های تروریستی تاجیکستان کشته شدند و این ولسوالی برای دو روز در تصرف این گروه قرار گرفت.
جمعه فاتح چندین بار از حملات هوایی نیز جان سالم به در برده است. در یکی از این حملات، او به شدت زخمی شد. به گفته منابع محلی، این زخم سبب فلج شدن یکی از دست‌های او شد و یکی از چشم‌هایش نیز آسیب دید.
سرگذشت جمعه بازتاب‌دهنده بخشی از واقعیت‌های پیچیده سال‌های جنگ در افغانستان است. مروری بر زنده‌گی این چهره طالبان نشان می‌دهد که چگونه فقر، ناامنی و ضعف نهادهای دولتی، سرنوشت جوانان را به مسیرهای غیرمنتظره می‌کشاند.
جمعه فاتح امروز
جمعه فاتح اکنون هرچند در ساختار رسمی طالبان به‌عنوان معاون والی این گروه در زابل معرفی شده، اما نفوذ اصلی او همچنان به بدخشان، به‌ویژه ولسوالی نسی و حوزه درواز، گره خورده است. گزارش‌های اخیر نشان می‌دهد که او هنوز بر بخشی از شبکه‌های مسلح محلی در نسی اثرگذاری دارد و نامش در تنش‌های تازه بر سر معادن طلا بار دیگر برجسته شده است. منابع محلی گفته‌اند که نیروها و افراد وابسته به او در منازعات اخیر بر سر استخراج طلا نقش داشته‌اند و همین موضوع سبب شد که مقام‌های ارشد نظامی طالبان برای مهار تنش‌ها به نسی بروند.
در تازه‌ترین اظهارات منسوب به جمعه فاتح، او مدعی شده است که تنها در ولسوالی نسی بدخشان، دو هزار و ۵۰۰ «مجاهد مسلح»/جنگ‌جو با تجهیزات سبک و سنگین در اختیار دارد. همچنان گزارش شده است که او در مدرسه «الفتح» حدود ۱۵۰ جنگ‌جوی مسلح طالبان و صدها طالب و باشنده محل را گرد آورد و آنان را به اعتراض در برابر دستور والی طالبان در بدخشان برای توقف استخراج طلا فراخواند. این اظهارات و تحرکات نشان می‌دهد که جمعه فاتح، با وجود انتقال رسمی به زابل، هنوز خود را بازیگر اثرگذار در معادلات قدرت، منابع و شبکه‌های مسلح محلی در بدخشان می‌داند.
