یادداشت: فاطمه سخیزاده یکی از دختران محروم از آموزش است که موفق به دریافت پذیرش از چهار دانشگاه معتبر جهان شده است. او پس از تلاشهای خستهگیناپذیر و مبارزهای دشوار توانسته است از دانشگاه الفارابی در قزاقستان، البخاری در مالیزیا، دانشگاه کلگری در کانادا و دانشگاه نیوهاوین امریکا پذیرش بگیرد. او اکنون دانشجوی مقطع لیسانس در رشته ترکیبی کمپیوتر ساینس و مدیریت بازرگانی در دانشگاه البخاری مالیزیا است. او با تلاشهای خستهگیناپذیر، مقاومت و برنامهریزی دقیق توانسته است محدودیتهای آموزشی را دور بزند و در این مسیر به موفقیت دست یابد.
فاطمه در این گفتوگو چگونهگی پذیرش از این دانشگاهها، شرایط پذیرش، اسناد مورد نیاز، نکات قوت و اشتباههای رایج در این پروسه و مراحل ثبت درخواست را گامبهگام توضیح داده است. او همچنان از چگونهگی اخذ سند صنف دوازده، یادگیری زبان انگلیسی و دشواریهای این مسیر نیز روایت کرده است.
این روایت چراغ راه و الهامبخش دختران بازمانده از آموزش در افغانستان است که در پی ادامه تحصیل در دانشگاههای معتبر جهاناند.
۸صبح: در ابتدا خودتان را معرفی کنید و از چگونهگی پذیرش در چهار دانشگاه جهان بگویید؟
فاطمه: فاطمه سخیزاده استم، از ولایت زیبای بامیان و ۱۹ ساله. در تعریف دیگری از خود میتوانم بگویم دختری با اراده قوی و نترس هستم که با وجود محدودیتها، ترس از بازداشت، تحقیر و توهین، مسیر رسیدن به هدفش را پیمود و موفق شد.
من از دانشگاههای نیوهاوین امریکا، دانشگاه کلگری کانادا، دانشگاه الفارابی قزاقستان و دانشگاه البخاری مالیزیا نامه قبولی دریافت کردم. البته پذیرش دانشگاه نیوهاوین امریکا از همه زودتر آمد، اما متاسفانه افغانها مشمول ممنوعیت سفر شدند و نتوانستم برای رفتن به آنجا اقدام کنم. سپس قبولی دانشگاه البخاری مالیزیا آمد و بهخاطر اینکه شرایط در افغانستان غیرقابل پیشبینی بود و ممکن بود هر اتفاقی رخ دهد، برای سفر به مالیزیا اقدام کردم. پس از آن، بهترتیب قبولی دانشگاه کلگری کانادا و الفارابی قزاقستان نیز رسید، اما در آن زمان سفر و ثبتنامم در دانشگاه البخاری مالیزیا نهایی شده بود.
۸صبح: سوال مهمی که بسیاری از دختران بازمانده از مکتب در پی پاسخ آن هستند، این است که چگونه با وجود بسته بودن مکتبها به روی دختران موفق به گرفتن سند صنف دوازده شدید؟
فاطمه: در سال ۲۰۲۱، زمانی که کابل به دست طالبان سقوط کرد، در صنف نهم بودم و پس از آن نتوانستم به درسهایم ادامه بدهم. به دلیل مشکلات، محدودیتها و بازماندن از مکتب، همراه با فامیل به کویته پاکستان مهاجر شدیم. در آنجا در یکی از مکتبهای مربوط به مهاجران، به نام «تجربوی گوهرشاد» یا «مکتب شمامه»، شامل شدم. صنف نهم را در همان مکتب ادامه دادم و در سال ۲۰۲۱ آن را به پایان رساندم. در سال ۲۰۲۲ وارد صنف دهم شدم و در زمستان همان سال امتحان سویه صنف یازدهم را سپری کردم. سپس وارد صنف دوازده شدم و در سال ۲۰۲۳ سند صنف دوازده را گرفتم.
در کنار مکتب، زبان انگلیسی نیز میخواندم، اما هنوز بهگونه جدی آغاز نکرده بودم تا اینکه فامیلام تصمیم گرفت پس از ختم مکتب دوباره به افغانستان برگردیم.
۸صبح: بازگشت به افغانستان چگونه بود؟ آیا این تصمیم درستی برای ادامه مسیرتان بود؟
فاطمه: بلی، مسیری درست، اما بسیار پرچالش و پرخطر بود. در اواخر سال ۲۰۲۳ به وطن بازگشتیم و با آمدن به کشور متوجه شدم که متاسفانه بسیاری چیزها تغییر کرده و محدودیتها چند برابر شده است؛ اما من باید مسیرم را به هر نحوی طی میکردم.
بهمحض جابهجایی، در یکی از مرکزهای آموزشی زبان انگلیسی ثبتنام کردم و آموختن زبان را بهگونه جدی آغاز نمودم. سرانجام پس از بیش از یک سال تلاش، موفق به سپری کردن آزمون تافل شدم.
۸صبح: با توجه به محدودیتهای آموزشی برای دختران در افغانستان، چگونه یادگیری زبان انگلیسی را آغاز کردید و چه مراحلی را برای موفقیت در آزمون تافل پشت سر گذاشتید؟ چالشها و موانع این مسیر چه بودند؟
فاطمه: در ابتدا آموختن زبان انگلیسی را بهگونه فشرده و عمومی آغاز کردم و در دیپارتمنت زبان انگلیسی دانشگاه کاتب یک دوره ششماهه گذراندم. یادگیری زبان نیز با چالشهای زیادی همراه بود. سه ماه آن دوره را حضوری و سه ماه باقیمانده را بهخاطر بسته شدن مرکزهای آموزشی به روی دختران از سوی طالبان، بهگونه آنلاین خواندم.
روزی که مرکزهای آموزشی به روی دختران بسته شد، به دانشگاه رفتم تا از نزدیک ببینم که آیا این خبر حقیقت دارد یا نه. وقتی نزدیک دروازه دانشگاه رسیدم، موترهای طالبان را دیدم. یکی از افراد این گروه از من پرسید: «کجا میروی؟» گفتم اینجا انگلیسی میخوانم. در پاسخ گفت: «برو به خانه تا سرنوشت شما را ما معلوم کنیم!»
آن حرف طالب هیچگاه از یادم نمیرود. سخن او تاثیر بسیار منفی بر من گذاشت و سخت ناراحت شدم. مدام با خود تکرار میکردم که چگونه ممکن است سرنوشت ما به دست شما افتاده باشد؟ آن روز تمام مسیر را گریه کردم؛ دردی داشتم که هیچکس جز خودم آن را احساس نمیکرد.
اما این پایان مسیر نبود. پس از سه ماه آموزش آنلاین، این بار در صنف فشرده مهارت گفتوگو شرکت کردم. در طول آن دو ماه نیز بارها کورسها به روی دختران بسته میشد. زمانی که به کورس نزدیک میشدیم، پسران اجازه ورود به صنفها را داشتند، اما به دختران گفته میشد که طالبان به شما اجازه ندادهاند. این موضوع بسیار دردناک و ناامیدکننده بود.
دردناکتر از همه، بازداشت دختران به بهانه حجاب از کورسها و خیابانها بود. به همین دلیل بسیاری از همصنفیهایم بیانگیزه شدند و دیگر در صنفها حضور نیافتند. با وجود همه این ظلمها و محدودیتها، هیچگاه تسلیم نشدم و نترسیدم.
در کنار صنف مهارت گفتوگو، در صنف فشرده گرامر نیز شرکت کردم و هر دو دوره را با وجود اینکه در هفته تنها دو روز اجازه حضور در صنفها را داشتیم، به پایان رساندم.
پس از ختم این دوره، در صنف آمادهگی آزمون دولینگو شرکت کردم و موفق شدم در این آزمون ۱۲۰ نمره به دست آورم. سپس در صنف آمادهگی تافل ثبتنام کردم. در این مدت نیز متاسفانه ماموران امر به معروف طالبان صنفها را بررسی میکردند و ما دختران نمیتوانستیم بهگونه متوالی و دوامدار در درسها حضور داشته باشیم.
یکی از خاطرات بسیار تلخی که هیچگاه فراموش نمیکنم و لازم میدانم آن را بیان کنم، مربوط به روزهایی است که موج بازداشت دختران به اوج رسیده بود. در همان روزها در صنف آمادهگی تافل شرکت میکردم. با وجود اینکه تقریباً هیچ دختری در کوچه و بازار دیده نمیشد و همهجا را ترس فرا گرفته بود، باز هم به صنف میرفتم. از میان حدود سی دانشجو، تنها من و دو دختر دیگر در صنف حاضر میشدیم.
باور کنید از خانه تا کورس و از کورس تا خانه، مدام پشت سر خود را نگاه میکردیم و با ترس و گریه رفتوآمد داشتیم. گویا شهر را زامبیها فرا گرفته بودند و هر لحظه ممکن بود به دام بیفتیم.
سرانجام، با وجود تمام ترسها، دشواریها و بدبختیهایی که پشت سر گذاشتم، آزمون تافل را که کلید اصلی راهیابی به بورسیههای تحصیلی بود، با موفقیت سپری کردم.
۸صبح: از آنجایی که نسبت به دو سال گذشته شرایط برای دختران تنگتر شده و دروازههای مرکزهای آموزشی به روی اکثریت دختران بسته است، چه راهکارهایی برای یادگیری زبان انگلیسی پیشنهاد میکنید؟
فاطمه: زبان انگلیسی را میتوان بهگونه آنلاین و رایگان در خانه آموخت و منابع متعددی برای یادگیری آن در سایتهای مختلف وجود دارد.
منابع کاملاً رایگانی که خودم از آنها استفاده کردهام عبارتاند از: BBC Learning English در bbclearningenglish.com که واقعاً یکی از بهترینها است. British Council در learnenglish.britishcouncil.org نیز دورههای کامل و رایگان ارایه میکند. Khan Academy در khanacademy.org برای تقویت مهارت نوشتن بسیار مفید است. کانال EngVid در یوتیوب برای یادگیری گرامر و مکالمه بسیار خوب است. Duolingo در duolingo.com برای آغاز یادگیری مناسب است. تماشای فیلم با زیرنویس انگلیسی نیز یکی از سادهترین و موثرترین روشها است. همچنان برای دسترسی به نمونه سوالهای رایگان آزمون تافل میتوان از سایت ETS استفاده کرد.
۸صبح: از چه زمانی برای گرفتن پذیرش از دانشگاهها اقدام کردید؟ از کجا شروع کردید و از چه منابعی برای پیدا کردن بورسیه استفاده نمودید؟
فاطمه: در آغاز سال ۲۰۲۵، همزمان با سپری کردن آزمون تافل، جستوجوی بورسیههای تحصیلی را بهگونه جدی آغاز کردم. در ابتدا سایتهای معتبری را که بورسیههای کشورهای مختلف را اعلام میکنند، جستوجو کردم و سپس با دانشجویانی که پیشتر این مسیر را پیموده بودند، گفتوگو نمودم.
در گام بعدی، جمعآوری مدارک، ترجمه اسناد و نوشتن انگیزهنامه تحصیلی را آغاز کردم. برای پیدا کردن بورسیه از کانالهای تلگرامی مانند «فرصتهای تحصیلی افغانستان» استفاده کردم. همچنان از منابعی چون Scholars4Dev، Opportunity Desk و برنامههای بورسیه UNHCR بهره بردم.
چیزی که در این مسیر آموختم این است که باید زود آغاز کنید. جمعآوری اسناد، ترجمه مدارک، نوشتن انگیزهنامه تحصیلی و آمادهسازی سایر سندها بیشتر از آنچه تصور میکنید، زمان میگیرد.
۸صبح: چگونه دانشگاهها و رشتههای مناسب را پیدا کردید؟
فاطمه: نخست رشتهای را که دوست داشتم در آن تحصیل کنم، مشخص کردم. سپس فهرستی از پنج تا ده دانشگاهی را که در آن رشته بورسیه تحصیلی ارایه میکردند، تهیه نمودم. بعد به سراغ دانشگاههایی رفتم که برای دانشجویان بینالمللی بورسیه دارند و توجه ویژهای به کشورهای در حال توسعه مانند افغانستان و دختران افغانستانی نشان میدهند.
در کنار آن، به دنبال گزینههایی بودم که هزینه زندهگی در آنها معقول باشد و محیطی امن و مناسب برای تحصیل فراهم کنند.
۸صبح: برای درخواست پذیرش چه مدارکی لازم بود و آیا نیاز به ترجمه رسمی داشتید؟
فاطمه: مدارک اصلی مورد نیاز عبارت بودند از: تصدیق تحصیلی همراه با ترجمه رسمی به زبان انگلیسی، ترانسکریپت نمرات، پاسپورت معتبر، توصیهنامه از یکی از استادان، رزومه قوی، نتیجه آزمون تافل یا آیلتس و انگیزهنامه تحصیلی.
بلی، ترجمه رسمی اسناد الزامی بود.
۸صبح: چه چیزی درخواست شما را قویتر کرد؟ اشتباههایی که ممکن است هر دانشجویی ناآگاهانه مرتکب آن شود، چیست؟
فاطمه: چند نکته بسیار مهم و ضروری است. نخست اینکه انگیزهنامهای که مینویسید باید واقعی و تاثیرگذار باشد. من روایت خودم را ساده و صادقانه نوشتم. دوم، سابقه فعالیتهای داوطلبانه بسیار تاثیرگذار است. سوم، توصیهنامههای مشخص و شخصی، نه عمومی و تکراری. البته نمرات خوب تحصیلی نیز اهمیت زیادی دارند.
اشتباههایی که باید از آنها دوری کرد اینها هستند: دیر آغاز نکنید؛ هرچه زودتر بهتر، دستکم ۱۲ ماه پیش از موعد اقدام کنید. تنها به یک دانشگاه درخواست ندهید؛ همزمان چندین دانشگاه از کشورهای مختلف را بررسی و برای آنها درخواست ارسال کنید. منتظر نمانید که فرد دیگری کارهایتان را پیش ببرد؛ خودتان پیشقدم شوید. و از همه مهمتر، انگیزهنامه خود را ضعیف و کلیشهای ننویسید.
۸صبح: به دخترانی که توانایی مالی محدودی دارند چه توصیهای دارید؟
فاطمه: محدودیت مالی پایان راه نیست. به دنبال بورسیههای کاملاً رایگان باشید. کشورهایی مانند مالیزیا، ترکیه و اردن هزینه زندهگی بسیار کمتری نسبت به اروپا و امریکا دارند و گرفتن پذیرش در آنها نیز آسانتر است. با دانشجویان سالهای بالاتر ارتباط برقرار کنید، زیرا آنان معمولاً راههای کمهزینهتر را بهتر میشناسند.
۸صبح: وقتی خبر پذیرش از چهار دانشگاه را دریافت کردید، چه احساسی داشتید؟
فاطمه: وقتی ایمیل پذیرش را دیدم، برای لحظهای همهچیز متوقف شد. عمیقاً خوشحال بودم؛ از آن نوع خوشحالی که هیچ واژهای برای توصیف آن وجود ندارد. احساس کردم تمام آن ماهها تلاش، بیخوابی، ترس و تردید نسبت به خودم ارزش داشته است. گویا دری بزرگ در برابر من گشوده شد و برای نخستین بار توانستم با اطمینان به آینده نگاه کنم.
۸صبح: در پایان، اگر بخواهید مسیر دریافت پذیرش و بورسیه را گامبهگام توضیح دهید، این مراحل را به چه ترتیبی بیان میکنید؟
فاطمه: نخست زبان انگلیسی را جدی بگیرید و هرچه زودتر برای آزمون تافل آماده شوید. دوم، رشته و کشورهای هدف خود را مشخص کنید. سوم، مدارکتان را جمعآوری و ترجمه رسمی آنها را تهیه کنید. چهارم، بورسیههای مناسب را پیدا کنید و مهلت نهایی هر یک را یادداشت نمایید. پنجم، انگیزهنامه خود را با دقت و صداقت بنویسید. ششم، توصیهنامههای خود را از افراد مناسب دریافت کنید. و در پایان، درخواستهایتان را بهموقع ثبت و پیگیری نمایید.
۸صبح: پیام شما برای دختران افغانستان چیست؟
فاطمه: میدانم که شرایط سخت است. میدانم که گاهی این رویا بسیار دور از دسترس به نظر میرسد. اما جهان شما را میبیند و فرصتها وجود دارند؛ فقط باید بدانید کجا به دنبال آنها باشید. تحصیل حق شما است. اگر من توانستم، شما نیز میتوانید. استقامت و مقاومت داشته باشید و حتا برای یک لحظه به ناامیدی یا عقبنشینی فکر نکنید. ناامیدی بهایی سنگین دارد و میتواند یک عمر از شما قربانی بگیرد.
