شماری از شهروندان کشور میگویند که نوروز برای آنان نماد نو شدن، همدلی و امید است. آنان میافزایند که پس از تسلط طالبان، رسم و رواجهای نوروزی در میان مردم کمرنگ شده است. به گفته شهروندان، نوروز که زمانی یکی از جشنهای مهم سنتی مردم بود، اکنون به روزی عادی تبدیل شده است.
این شهروندان در گفتوگو با روزنامه ۸صبح میگویند که با وجود این شرایط، تلاش میکنند تا این رسوم را زنده نگه دارند و از فراموشی آن جلوگیری کنند. آنان اشاره میکنند که نوروز فراتر از یک جشن ساده است و به تقویت پیوندهای اجتماعی کمک میکند. به باور شهروندان، تفاوتهای فرهنگی در رسوم و آداب نوروز و گردهم آمدن مردم فرصتی برای انتقال سنتها و ارزشها و تقویت همبستهگی میان اقوام و جوامع افغانستان فراهم میکند.
حسن، یکی از باشندهگان کابل، میگوید که خانوادهاش هر ساله برای استقبال از نوروز آماده میشوند و آیینها و رسوم قدیمی خود را اجرا میکنند. او از دیدوبازدید، تفریح و تهیه هفتمیوه و سمنک بهعنوان سنتهای دیرینه مردم کابل در نوروز یاد میکند. به گفته او، هرچند در سالهای گذشته حضور طالبان برگزاری جشن نوروز را تحت تأثیر قرار داده بود، اما آنها تلاش میکنند این آیینها همچنان حفظ شوند.
حسن میافزاید: «در سال نو، ما هفتسین، سمنک و دیگر غذاها را آماده میکنیم و سال را با فال نیک جشن میگیریم. امسال که عید و سال نو با هم آمدهاند، در روز پانزدهم عید جشن سمنک برگزار میکنیم و هفتسین را نیز طبق سنت سال نو آماده میکنیم.»
نور علی، یکی دیگر از باشندهگان کابل، که شاهد برگزاری جشن نوروز در دورههای مختلف بوده است، میگوید که در گذشته نوروز به شکل گستردهتری از امروز برگزار میشد. او رفتن مردم به زیارت مولاعلی در کابل و بلخ، رفتن بر سر مزارها، رفتن به تفریح و تهیه هفتمیوه را از سنتهای دیرینه میداند که هنوز در میان مردم زنده است.
آقای علی میافزاید: «در دوران مجاهدین و حکومت پیشین نوروز با شادی و گستردهگی جشن گرفته میشد. در آن زمان مردم به زیارتها، بهویژه زیارت مولا علی در کابل و مزار شریف، میرفتند، سبزه میکاشتند، سر قبر رفتهگان شان دعا میخواندند. از همه مهمتر در هر خانه هفتمیوه بود که میخوردیم قلب را تازه میساخت. حال در دوره طالبان کسی نمیتواند آزادانه آن را جشن بگیرند.»
این باشنده کابل میگوید: «در شرایط کنونی، بیشتر جوانان بیرون میروند و به شکلی که در گذشته برگزار میشد حالا برگزار نمیشود. پارسال هم رخصتی نداند در حالی که سه روز اول سال رخصت بود و جشن دهقان نیز برگزار میشد.»
فرزانه، یکی از باشندهگان هرات، میگوید که مردم این ولایت نوروز را بادید وبازدید از اقارب شان، پختن سمنک و رفتن به پارکها جشن میگیرند. او میافزاید که پس از تسلط طالبان، شوروشوق مردم برای برگزاری نوروز کاهش یافته است.
فرزانه میافزاید: «نوروز در هرات یکی از جشنهای مهم مردم افغانستان است. در این روز مردم خانهتکانی میکنند، لباس نو میپوشند و به دیدن خویشاوندان میروند. همچنین غذاهایی مانند هفتمیوه و سمنک آماده میکنند و آمدن بهار و سال نو را جشن میگیرند. قبلاً مردم نوروز را با جشنهای بزرگ، رفتن به طبیعت و دید و بازدید پرشور برگزار میکردند، اما اکنون بهدلیل شرایط فعلی، بیشتر مردم نوروز را سادهتر و در خانه جشن میگیرند.»
میر آغا، یکی از باشندهگان ولایت غور، میگوید که در میان مردم آنان رسم است که در نوروز بازیهای محلی برگزار کنند. او میافزاید که این آیینها شامل بزکشی، کشتیگیری و دیگر سرگرمیهای سنتی بود که نهتنها مردم را گرد هم میآورد، بلکه حس همبستهگی و شادی را تقویت میکرد. او میافزاید: «ما قبلاً از نوروز با بزکشی، مسابقات پهلوانی و کشتیگیری جشن میگرفتیم، اما اکنون این مراسم بسیار کمرنگ شدهاند.»
عاقله، یکی از باشندهگان غزنی، میگوید که مردم این ولایت پیش از آغاز سال نو برای نوروز آمادهگی میگیرند و این رسم از نسلها به ارث مانده است. او یادآوری میکند که خانهتکانی، پاکیزه و منظم کردن محیط، تهیه لباس نو، پختن شیرینیهای ویژه نوروز و کاشت سمنک از مهمترین آمادهگیها برای این جشن است.
این باشنده غزنی درباره رسم این مردم در روز سال نو چنین میگوید: «صبح روز نوروز، مردم در مسجد جمع میشوند، چای میخورند و سپس به دیدار بزرگان و زیارت میروند. بر سر قبرها درخت میکارند و در شب عید، خینه بر دستان دختران، بزرگان و کودکان گذاشته میشود. قبل از عید خانهتکانی انجام میشد تا سال نو را با پاکیزهگی و نظم آغاز کنند و در صورت اختلاف، آشتی میکردند. دیگر اینکه مردم برای کودکان شان قصه میکردند فلسفه نو روز را و اگر کسی عروس میداشت برای آن عیدی میبردند. کودکان به شکل گروهی پشت دروازهها میروند و عیدی جمع آوری میکنند. از طریق تلویزیونها منتظر بالا شدن جهنده سخی بودیم که اگر راست بلند میشد سال نیکوی بود و اگر کج و به سختی بلند میشد مردم باید سال سختی را پیش رو داشتند.»
حسام، یکی از باشندهگان ننگرهار، میگوید که مردم شرق افغانستان نوروز و سال نو را با مراسم ویژهای جشن میگیرند. او میافزاید که رفتن به پارک، زیارت مهترلام بابا در لغمان، پوشیدن پکول و رنگی ساختن چشمها با چیدن گلها روی پکول یکی از عنعنات آنان در نوروز است.
این باشنده ننگرهار میافزاید: «شب سال نو مردم گردهم میآیند، گوسفند ذبح میکنند و با برگزاری یک محفل تا سپیده صبح بیدار میمانند. در روز سال نو مردم به خانه یکدیگر برای مبارک گویی نوروز میروند و برای آبادانی و بازسازی کشور آرزو میکنند. غذاهای محلی تهیه میشود و مردم باور دارند که اگر روز نوروز به خوبی سپری شود، کل سال خوب خواهد بود. در ولسوالی دره نور ننگرهار، مردم گلهای تازه میچیدند، چشمهای خود را رنگ میکنند و بازیهایی مانند کریکت و دیگر بازیهای محلی برگزار میکنند.»
سکندر، یکی از باشندهگان پنجشیر، میگوید که کودکان پیش از سال نو و در آخرین روزهای درسی، ترانههایی مینویسند و در روز سال نو پشت در خانهها میخوانند. او میافزاید که مردم محل در بدل این ترانهها به کودکان به عنوان عیدی فرآوردههای کشاورزی شان را میدهند. به گفته سکندر، مردم غذاهای محلی خود را میپزند و در مکانهای عمومی جمع میشده تا آنها را بهصورت مشترک مصرف میکنند.
این باشنده پنجشیر میافزاید: «کودکانی که نزد ملا در مسجد درس میخواندند، در آخرین روزهای درسی خود ترانههایی مینوشتند و آن را پشت در خانهها میخواندند. مردم به آنها حبوبات و مواد خوراکی میدادند که حتا گاهی به اندازه یک کیسه میشد و بعد در بازار به فروش میرسید. کودکان با پول آن هرچه میخواستند میخریدند. این رسم مختص کودکان بود و بزرگسالان در آن شرکت نمیکردند. بزرگسالان غذاهای بومی میپختند و همه اهالی قریه جمع میشدند و آنها را در کنار هم صرف میکردند.»
شفیقه، یکی از باشندهگان بلخ، میگوید که شب سال نو یکی از شبهای زیبا و پرشور برای مردم بلخ است. او میافزاید که جوانان در این شب با ترقهها فضای آسمان را زیبا میسازند که نهتنها خوش باشندهگان محل بلکه خوش مهمانان که برای زیارت به روضه حضرت علی میآیند نیز میآید.
این باشنده بلخ میافزاید: «در شب سال نو، مردم از نقاط مختلف به روضه حضرت علی میآمدند و صبح، جهنده این زیارت بلند میشد. برای تماشای این مراسم هزاران نفر گرد هم میآمدند و این ژنده تا ۴۰ روز باقی میماند؛ به گفته مردم محل، جشنها و آیینهای نوروز تا ۴۰ روز ادامه داشت. در این مدت، هفتمیوه، سمنک و دیگر غذاهای محلی تهیه میشد و مردم به تفریح و گردش میرفتند. برگزاری میلهها و جشنها، به ویژه میله گل سرخ، تأثیر زیادی بر نسل جوان داشت و باعث شکلگیری دوستیها و سرگرمیهای گروهی میشد.» او تأکید میکند که این مراسم اکنون بهدلیل شرایط موجود بسیار کمرنگ شده است.
مردم افغانستان در سراسر کشور نوروز را با دید و بازدید، رفتن به زیارت، میله گل سرخ، پهن کردن سبزه، تهیه غذاهای محلی و برگزاری بازیهای سنتی مانند بزکشی، پهلوانی، تخمجنگی و کاغذپران بازی جشن میگیرند. دادن عیدی نیز از رسوم مشترک این جشن است.
یکی از مهمترین آیینهای نوروز، بلند کردن جهنده در زیارت سخی در کابل و بلخ بود که اکنون بهدلیل تسلط طالبان با محدودیت مواجه شده است. طالبان در بند ۲۱ ماده ۲۲ قانون امر به معروف و نهی از منکر خود، تجلیل از نوروز، شب یلدا و سایر جشنهای فرهنگی را خلاف ارزشهای اسلامی دانسته و گرامیداشت آنها را ممنوع اعلام کردند.
