میزبانی طالبان از گروههای تروریستی و مخالفان مسلح کشورهای همسایه افغانستان و منطقه، خشم متحدان منطقهای این گروه را نیز برانگیخته است. چین و پاکستان، دو متحد اصلی طالبان در منطقه، از حضور گروههای تروریستی در افغانستان تحت حاکمیت طالبان ابراز نگرانی کرده و نسبت به تهدیداتی که این گروهها متوجه امنیت چین و پاکستان میسازند، هشدار دادهاند. نماینده ویژه چین اخیراً گفته است که بیش از ۲۰ گروه تروریستی در خاک افغانستان فعالیت میکنند. همزمان رسانههای پاکستانی گزارش دادهاند که این کشور شواهد خود را از حضور گروههای تروریستی، از جمله تحریک طالبان پاکستانی، با نماینده ویژه چین شریک ساخته است. با این حال، کارشناسان میگویند که طالبان بهعنوان بخشی از حوزه نفوذ ایالات متحده شناخته میشوند و این گروه در بیش از سه سال گذشته تلاش کرده بازیهای چندجانبه انجام دهد، اما ظرفیت مدیریت چنین امری را ندارد. به گفته آنها، طالبان با رفتارهای خود کشورهای همسایه و متحدان کلیدیاش را سرخورده و ناامید کردهاند و اکنون، پس از پیروزی ترمپ، این کشورها نمیخواهند خود را در مساله افغانستان با ایالات متحده درگیر کنند. آنان میگویند که طالبان همکار و متحد مطمینی برای هیچ کشوری نیستند و باید به جای مماشات با تروریسم، سیاستهای روشن ضد تروریسم اتخاذ شود.
طالبان پس از تسلط بر افغانستان بارها ادعا کردهاند که روابط خود را با سایر گروههای تروریستی قطع کردهاند. با این حال، در عمل، این گروه بهطور گسترده از گروههای تروریستی، از جمله القاعده، در افغانستان میزبانی کرده و بسیاری از جنگجویان گروههای تروریستی منطقهای هم اکنون در صفوف طالبان حضور دارند. براساس گزارشهای شورای امنیت سازمان ملل، برخی از اعضای القاعده در پستهای کلیدی، از جمله ولایت، وزارت و ردههای استخباراتی طالبان، مشغول به کار هستند.
یو شاویونگ، نماینده ویژه چین برای افغانستان، با ابراز نگرانی از حضور و فعالیت «بیش از ۲۰ گروه تروریستی» در افغانستان، هشدار داده است که این وضعیت تهدیدی جدی برای امنیت چین و دیگر کشورهای منطقه به شمار میآید. او در گفتوگو با مرکز گفتوگوهای بینالمللی بیجینگ اظهار کرده است که پیش از حضور ایالات متحده در افغانستان، تنها یک یا دو گروه تروریستی در این کشور فعال بودند، اما اکنون بیش از ۲۰ گروه تروریستی در افغانستان فعالیت دارند.
این مقام چینی بهطور مشخص از هیچ گروه تروریستی فعال در افغانستان نام نبرده است، اما چین همواره نگران ارتباط جنبش ترکستان شرقی و مسلمانان جداییطلب اویغور در سینکیانگ با طالبان بوده است. گزارشهای متعددی، از جمله گزارشهای روزنامه ۸صبح، حاکی از آن است که فرماندهان مشهور جنبش اسلامی ترکستان شرقی، به شمول عبدالحق ترکستانی، رهبر این جنبش و عضو ارشد القاعده، در افغانستان حضور دارند. همچنین، حاجی فرقان (اویغوری)، فرمانده عمومی جبهههای نظامی جنبش اسلامی ترکستان شرقی، در حال حاضر مهمان ویژه سراجالدین حقانی، وزیر داخله طالبان، است. او پیشتر در شهر فیضآباد، مرکز ولایت بدخشان و شهر پلخمری، مرکز ولایت بغلان، زندهگی میکرد.
آقای یو شاویونگ افزوده است که چین قصد نفوذ یا کنترل در افغانستان را ندارد و بر لزوم داشتن یک افغانستان صلحآمیز، باثبات و تحت حاکمیت «معتدل و همهشمول» تاکید میکند. این در حالی است که در بیش از سه سال گذشته، شماری از مقامات ایالات متحده از افزایش نفوذ چین در افغانستان ابراز نگرانی کردهاند. در این میان، دونالد ترمپ، رییس جمهور منتخب امریکا، بارها گفته است که پایگاه هوایی بگرام در افغانستان، که در ۲۰ سال گذشته مقر فرماندهی نیروهای امریکایی بود، اکنون در اختیار چین قرار دارد.
در همین حال، دکتر ذاکرحسین ارشاد، استاد دانشگاه بخارست رومانیا و رییس حزب شهروندان افغانستان، میگوید که سخنان چین در مورد حضور گروههای تروریستی در افغانستان، چندجانبه و چندمنظوره است. به گفته او، کشورهایی که از متحدان استراتژیک طالبان به شمار میآمدند، اکنون از موضعگیریها و عملکردهای طالبان سرخورده شدهاند. او تصریح میکند که بازیهای چندگانه طالبان باعث شده است تا متحدان این گروه موضع خود را نسبت به طالبان تغییر دهند.
آقای ارشاد تاکید میکند که طالبان نه همکار و نه متحد مطمینی برای هیچ کشوری هستند. هر چند این گروه علاقهمند بازیهای چندجانبه است، اما ظرفیت همزمان مدیریت این بازیها را ندارد. به همین دلیل، متحدان استراتژیک این گروه با نگاهی نو و سیاستهای جدید، نسبت به طالبان موضعگیری خواهند کرد. او تصریح میکند که طالبان ماندگار نخواهند بود، زیرا علاوه بر نادیده گرفتن اراده مردم، حمایت کشورهای خارجی و قدرتهای تاثیرگذار از این گروه نیز کاهش یافته است.
در همین حال، پاکستان، متحد دیرینه طالبان، بارها از حضور تحریک طالبان پاکستانی (تیتیپی) و استفاده از خاک افغانستان برای تهدید این کشور شکایت کرده است. پاکستان همچنین از حضور گروههای تروریستی در افغانستان ابراز نگرانی کرده و به طالبان هشدار داده است که در مبارزه با تیتیپی، هشدار اسلامآباد را جدی بگیرد و صبر پاکستان را بیش از این به آزمایش نگذارد.
اکسپرس تریبون، یک رسانه پاکستانی، گزارش داده است که پاکستان شواهد خود را در سفر روز دوشنبه هفته جاری نماینده ویژه چین در امور افغانستان به اسلامآباد، با وی در میان گذاشته است. این رسانه به نقل از منابع خود اعلام کرده است که پاکستان به نماینده ویژه چین در مورد وضعیت کنونی افغانستان و چگونهگی استفاده گروههای تروریستی، از جمله تحریک طالبان پاکستان، از قلمرو افغانستان علیه کشورهای همسایه توضیح داده است. طبق این گزارش، به این مقام چینی گفته شده است که طالبان افغانستان، به رغم درخواستهای مکرر پاکستان و جامعه بینالمللی، به اندازه کافی برای مهار فعالیت این گروهها تلاش نمیکنند.
مقامهای پاکستانی همچنین به نماینده چین گفتهاند که زمان آن فرارسیده است که در برابر طالبان افغانستان موضعی جمعی اتخاذ شود تا آنها را متقاعد کنند که به وعدههای خود به جامعه جهانی عمل کنند. این در حالی است که طبق گزارش رسانههای پاکستانی، چین در گذشته تلاش کرده است تا میان پاکستان و رژیم طالبان در مورد تیتیپی میانجیگری کند، اما این تلاشها بینتیجه بوده است.
این رسانه پاکستانی افزوده است که اسلامآباد در ابتدا از سلطه طالبان در افغانستان خوشحال بود، زیرا فکر میکرد آنها اجازه نخواهند داد که از خاک افغانستان علیه پاکستان استفاده شود؛ اما خلاف این انتظارات، تحریک طالبان پاکستان و سایر گروههای تروریستی تحت حاکمیت طالبان جسورتر شدهاند.
با این حال، افراسیاب ختک، فعال سیاسی پاکستانی و کارشناس امور منطقهای، در گفتوگو با روزنامه ۸صبح درباره تعامل طالبان با کشورهای منطقه، میگوید که هدف توافقنامه دوحه بین ایالات متحده و طالبان و سرنگونی جمهوری اسلامی افغانستان، تبدیل این کشور به «مرکز تروریستی» برای بیثبات کردن منطقه بوده است و این هدف اکنون در حال تحقق است.
آقای ختک در مورد نگرانی کشورهای منطقه از رشد تروریسم در افغانستان میگوید: «آیا کشورهای منطقه واقعاً از گسترش سرطانی تروریسم پس از طالبانیزه شدن افغانستان شگفتزده شدهاند؟ آیا آنها از پیامدهای قدرتگیری طالبان آگاه نبودند؟ این سوالات بهویژه در مورد وضعیت امنیتی پاکستان که طالبان را پرورش داده و مدتهاست که بخشی از این بازی شوم مرگ و ویرانی بوده است، مطرح میشود.» او تاکید میکند که به جای صحبت کردن به شیوه «آلیس در سرزمین عجایب»، کشورهای جنوب آسیا باید به جای مماشات با تروریسم، سیاستهای روشن ضد تروریسم و برنامههایی برای مقابله با بیثباتی در منطقه داشته باشند.
از سوی دیگر، سردارمحمد رحیمی، کارشناس مسایل منطقهای، میگوید که کشورهای همسایه افغانستان هیچگاه نگاه استراتژیک به طالبان نداشتهاند، اما جبر همسایهگی، از جمله ایران، چین و کشورهای آسیای میانه، آنها را مجبور به برقراری روابط با این گروه کرده است. به گفته او، تجربه همکاری با طالبان به کشورهای همسایه نشان داده است که این کشورها نمیتوانند به طالبان در سطح داخلی و منطقهای اعتماد کنند.
آقای رحیمی میافزاید که طالبان کماکان بخشی از حوزه نفوذ ایالات متحده امریکا باقی ماندهاند. به گفته او، کمکهای هفتهوار امریکا به افغانستان معنای مشخصی برای کشورهای همسایه داشته است که این اقدام در راستای اهداف و نفوذ ژیوپولیتیکی امریکا در منطقه جنوب آسیا قرار دارد. او تاکید میکند که اگر این تحلیل درست پنداشته شود، نگرانی چین از طالبان هر روز بیشتر خواهد شد. آقای رحیمی ادامه میدهد: «آنچه در افغانستان میگذرد، بخشی از یک پروژه کلان است و افغانستان در حال انتظار است تا زمانی که توسعه گروههای تروریستی فرصتی فراهم کند که بهطور مستقیم کشورهای چین، ایران، پاکستان و آسیای میانه را درگیر کند.»
این کارشناس مسایل منطقهای همچنین میافزاید که با پیروزی دونالد ترمپ به عنوان رییس جمهور منتخب ایالات متحده امریکا و استراتژی مستقیم او در مسایل منطقهای، چین، ایران و سایر کشورها تمایلی ندارند که خود را در موضوع افغانستان با امریکا درگیر کنند. به گفته او، این موضوع باعث میشود که کشورهای همسایه به تدریج از مساله افغانستان کنار بکشند و تعاملات همسایهگی را با احتیاط بیشتری دنبال کنند. او تصریح میکند که مساله افغانستان با به قدرت رسیدن ترمپ وارد مرحله جدیدی خواهد شد که هم فرصتهایی برای اپوزیسیون فراهم میآورد و هم فشارها بر طالبان برای پیگیری اهداف منطقهای بیشتر خواهد شد و چین نارضایتیهای خود را افزایش خواهد داد.
طالبان به رغم وعدههایی که در زمان گفتوگوهای صلح با ایالات متحده و پس از آن به این کشور مبنی بر قطع رابطه با القاعده داده بودند، ایمن الظواهری، رهبر پیشین این شبکه، را به کابل بازگرداندند که سرانجام توسط یک حمله هوایی امریکا در کابل کشته شد. این اقدام نشان میدهد که طالبان هیچ تعهدی در زمینه قطع رابطه با گروههای تروریستی منطقهای و جهانی که در بیش از ۲۰ سال گذشته در جنگ علیه دولت پیشین افغانستان و نیروهای خارجی با آنها همکاری داشتهاند، ندارند.
