منبع: Putin squeezes Armenia as Russia seeks to retain global clout | Reuters
ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه، با ارمنستان، متحد دیرینه خود، اتمام حجت کرده و هشدار شدیدی به این کشور داده است: اگر بر تمایل خود برای پیوستن به اتحادیه اروپا اصرار کنید، باید با نفت و گاز ارزان‌قیمت روسیه خداحافظی کنید.
رهبر روسیه این هشدار را پیش از انتخابات پارلمانی روز یک‌شنبه در ارمنستان صادر کرد؛ انتخاباتی که نظرسنجی‌ها نشان می‌دهند حزب نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر متمایل به غرب، در آن پیروز خواهد شد.
این یک تهدید میان‌تهی نیست. ارمنستان، کشوری محصور به خشکه با جمعیت سه میلیون نفر و پیوندهای چند صد ساله با روسیه، به‌شدت به مسکو وابسته است؛ مسکویی که پیش از این رای‌گیری، ممنوعیت‌های موقتی را بر صادرات مهم ارمنستان اعمال کرده است. اما سخنان پوتین بازتاب‌دهنده یک واقعیت تلخ برای مسکو نیز هست. روسیه با به راه انداختن جنگ در اوکراین، که پس از بیش از چهار سال نبرد هنوز پایانی برای آن متصور نیست، در حال سازمان‌دهی یک اقدام تدافعیِ رو به تشدید و به‌طور فزاینده پیچیده در سراسر جهان است تا نفوذ ژئوپلیتیکی خود را حفظ کند.
در حالی که مسکو منابع خود را بر جنگ در اوکراین متمرکز کرده است، اتحادیه اروپا و ایالات متحده در حال جلب نظر و تحت فشار قرار دادن متحدان و منافع سنتی روسیه هستند؛ هم در مناطقی که مسکو حیاط خلوت خود می‌داند و هم در مناطق دوردست‌تر. از هاوانا و کاراکاس گرفته تا بلگراد و دشت‌های آسیای مرکزی، و حتا در غرب افریقا، جایی که نیروهای مسکو به مبارزه با شبه‌نظامیان اسلام‌گرا کمک می‌کنند، نفوذ روسیه تحت فشار قرار دارد.
نگرانی مسکو
ارمنستان که از دیرباز دریافت‌کننده کمک‌های بی‌دریغ روسیه بوده و یک پایگاه نظامی روسیه را در خود جای داده است، ماه گذشته یک توافق‌نامه مشارکت با ایالات متحده امضا کرد و پاشینیان مورد حمایت کامل و همه‌جانبه دونالد ترمپ، رییس‌جمهور امریکا، قرار گرفت.
ارمنستان که زمانی بخشی از اتحاد جماهیر شوروی بود، سال گذشته نیز قانونی را تصویب کرد که بستر قانونی لازم را برای پیوستن این کشور به اتحادیه اروپا فراهم می‌کند.
ماریا زاخارووا، سخن‌گوی وزارت امور خارجه روسیه، به خبرنگاران گفت: «البته ما عمیقاً نگران سیاست مقامات ارمنستان برای نزدیکی به جامعه یورو-آتلانتیک هستیم؛ جامعه‌ای که سیاست اصلی آن علیه مسکو هدایت می‌شود. آنگلوساکسون‌ها آشکارا به قول خودشان به “جدا کردن” ارمنستان از آغوش خرس “روسیه اقتدارگرا” افتخار می‌کنند.»
وبلاگ‌نویسان و تحلیل‌گران جنگی روس می‌گویند که روسیه همانند سایر مناطق جهان، با تلاشی هماهنگ و عمدتاً غربی برای بیرون راندن این کشور از منطقه وسیع‌تر قفقاز جنوبی مواجه است؛ منطقه‌ای که ارمنستان نیز بخشی از آن است.
کانال تحلیلی تلگرام روسی «دیوان‌خانه سری» که بیش از ۴۰۰ هزار دنبال‌کننده دارد، نوشته است: «در چنین شرایطی، موضوع انطباق استراتژی روسیه (برای بهره‌گیری از قدرت نرم و اهرم‌های اقتصادی) کلیدی می‌شود.»
یک منبع نزدیک به دولت روسیه اظهار داشت که مسکو به‌وضوح می‌بیند کشورهایی مانند ارمنستان «همه‌گی منتظر اند تا ببینند جنگ در اوکراین چگونه به پایان می‌رسد» و برخی از آن‌ها، در حالی که توجه مسکو تا حد زیادی مصروف جاهای دیگر است، از قبل در حال ایجاد روابط جدید هستند.
برای مسکو، میزبانی ارمنستان از نشست رهبران اروپایی، از جمله ولودیمیر زلنسکی، رییس‌جمهور اوکراین، در ماه گذشته، پیمانه صبر روسیه را لبریز کرد. از آن زمان، روسیه اقدامات تلافی‌جویانه زیر را روی دست گرفته است:
- ممنوعیت‌های تجاری: ممنوعیت موقت واردات بسیاری از کالاهای ارمنی.
- هشدار انرژی و منابع: هشدار در مورد احتمال قطع صادرات نفت، گاز ارزان‌قیمت و الماس خام.
- اهرم‌های منطقه‌ای: اشاره به احتمال اخراج ارمنستان از اتحادیه اقتصادی اوراسیا (بلوک تجاری تحت رهبری روسیه).
- اقدامات دیپلماتیک: فراخواندن سفیر خود از ارمنستان برای رای‌زنی.
دمیتری مدودف، معاون صریح‌اللهجه شورای امنیت قدرتمند روسیه، نیز اشاره کرد که نخست‌وزیر ارمنستان، اگر مراقب نباشد، ممکن است به سرنوشت لیون تروتسکی، انقلابی بلشویک، دچار شود که جوزف استالین او را با یک یخ‌شکن به قتل رساند.
روسیه تحت فشار
در همین حال، ترمپ که مسکو امیدوار بود تاکنون اوکراین را برای درخواست صلح تحت فشار شدید قرار داده باشد، در عوض سه کشور سنتیِ دوست با روسیه، یعنی ایران، ونزویلا و کوبا را هدف قرار داده است.
اقدامات او باعث افزایش قیمت نفت شده و تا حدی به اقتصاد جنگ‌زده روسیه فرصت نفس کشیدن داده است، اما ناتوانی مسکو را در کمک موثر به دوستان قدیمی‌اش نیز آشکار کرده است؛ به‌گونه‌ای که هاوانا تاکنون تنها یک محموله نفت از روسیه دریافت کرده است.
در اروپا، مسکو شکایت دارد که با قاره‌ای به‌طور فزاینده خصمانه روبه‌رو است؛ قاره‌ای که در حال تسلیح مجدد خود است و در عین حال، چشم‌انداز عضویت در اتحادیه اروپا را به کشورهایی ارایه می‌دهد که روسیه زمانی بر آن‌ها تسلط داشت.
ویکتور اوربان، متحد پوتین، در ماه اپریل قدرت را در مجارستان از دست داد که این امر منجر به آزادسازی میلیاردها یورو بودجه اتحادیه اروپا برای بوداپست شد. الکساندر ووچیچ، رییس‌جمهور صربستان و دیگر متحد روسیه، تحت فشار است و در حالی که بلگراد به دنبال عضویت در اتحادیه اروپا است، اقداماتی برای لغو ورود بدون ویزه برای شهروندان روسیه در جریان است.
روسیه همچنان فشار را در ترانس‌نیستریا حس می‌کند؛ منطقه جداشده تحت نظارت پادگان‌های نظامی روسیه که از نظر بین‌المللی به‌عنوان بخشی از کشور مولداوی شناخته می‌شود؛ کشوری که رهبری سیاسی کنونی آن خواهان پیوستن به اتحادیه اروپا است.
روسیه همچنین نگران آن چیزی است که نفوذ تدریجی و رو به گسترش غرب در آسیای مرکزی می‌نامد، در حالی که در قفقاز جنوبی، پوتین در تلاش است تا از یک دوره پرتلاطم در روابط با آذربایجانِ تولیدکننده نفت، که در سال‌های اخیر روابط خود را با غرب تقویت کرده است، عبور کند.
