همایش بین‌المللی «مولانا؛ صدای جهانی برای صلح» به مناسبت هشت‌صدونزدهمین سالگرد مولانا جلال‌الدین محمد بلخی، روز جمعه، ۱۰ میزان ۱۴۰۵، از سوی خانه مولانا و دانشگاه جورج واشنگتن در ایالات متحده برگزار شد. برگزارکننده‌گان می‌گویند که این برنامه‌ها را به‌صورت سالانه برگزار خواهند کرد. معرفی و راه‌اندازی «نشان مولانا»، برگزاری سومین دوره «جایزه ادبی جهانی مولانا» و نصب تندیس مولانا در واشنگتن دی‌سی از اهداف اعلام‌شده برای تداوم نشست‌های مولانا در امریکا عنوان شده است.
در این همایش شماری از پژوهشگران و استادان دانشگاه، علاقه‌مندان امریکایی مولانا، دیپلمات‌ها، برخی از مقام‌های ارشد حکومت پیشین و چهره‌های فرهنگی و هنری افغانستان حضور داشتند. برنامه با نواختن رباب و اجرای ملودی «بشنو از نی» توسط بصیر احمد وجوهات آغاز شده و پس از آن، فلم کوتاهی درباره اندیشه مولانا در زمینه انسان، تفاوت، همدلی و صلح به نمایش درآمده است.
طارق اقتداری، هدف از برگزاری این برنامه را تنها بزرگداشت چهره تاریخی و ادبی مولانا ندانسته و گفته است که این همایش فرصتی برای بازخوانی اندیشه مولانا در پیوند با پرسش‌های انسان و جهان معاصر است. او با اشاره به جنگ‌ها، خشونت، افراط‌گرایی و گسترش شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی گفته است که انتخاب موضوع «مولانا؛ صدای جهانی برای صلح» تلاشی برای بررسی ظرفیت میراث فکری، ادبی و معنوی مولانا در زمینه صلح، هم‌زیستی، مدارا و کرامت انسانی است.
میرویس بلخی، رییس خانه مولانا، درباره ریشه‌های منازعه و پیوند آن با وضعیت درونی انسان صحبت کرده و گفته است که صلح تنها به معنای نبود جنگ یا پایان یک منازعه بیرونی نیست و بخشی از منازعات بیرونی ریشه در کشمکش‌های حل‌نشده درونی انسان دارد. او افزوده است که خشم، خودمحوری و ناآگاهی می‌تواند زمینه تقابل انسان با دیگری را فراهم کند و رسیدن به صلح بیرونی بدون توجه به این عوامل دشوار است.
آقای بلخی، مولانا را «فرزند راستین بلخ، صدای افغانستان، میراث تمدنی مشترک و یک شهروند جهانی» خوانده و گفته است که پیام مولانا پس از هشت قرن همچنان می‌تواند درد و شادی انسان امروز را بازتاب دهد. به گفته او، معرفت مولانایی انسان را نخست به شناخت خویشتن و سپس به فهم دیگری می‌رساند و صلح نیز از تغییر در درون انسان آغاز می‌شود.
نصیر احمد فایق، سرپرست نماینده‌گی دایمی افغانستان در سازمان ملل متحد، نیز بر جهان‌شمولی پیام مولانا و نقش دانش و معرفت در رهایی انسان تاکید کرده است. به گفته او، مولانا میراثی محدود به یک جغرافیا، قوم، زبان یا فرهنگ نیست و «مولانا هدیه‌ای برای همه انسان‌هاست.» فایق دانش و امید را از مفاهیمی دانسته است که در اندیشه مولانا می‌تواند انسان را از جهل و تاریکی به سوی شناخت و رهایی هدایت کند.
فرهاد دریا، هنرمند و آوازخوان مشهور افغانستان، نیز در این همایش درباره پیوند موسیقی، شعر، معرفت و دوستی در اندیشه مولانا سخن گفته است. او گفته است که شعر مولانا را نمی‌توان تنها مجموعه‌ای از واژه‌ها دانست؛ زیرا موسیقی در ساختار شعر او حضور دارد و لفظ، آهنگ و معنا در آثارش با یکدیگر پیوند خورده‌اند.
آقای دریا همچنین بر تلاش مولانا برای عبور از قالب‌ها و مرزهایی که میان انسان‌ها فاصله ایجاد می‌کنند، تاکید کرده و گفته است که شعر و موسیقی می‌توانند پیش از آن‌که تفاوت‌های زبانی، جغرافیایی و فرهنگی انسان‌ها را از یکدیگر جدا کنند، زمینه‌ای برای تجربه مشترک و همدلی فراهم کنند.
نشست تخصصی درباره صلح در اندیشه مولانا
در بخش دوم برنامه، مصطفی آکیول، نویسنده، پژوهشگر و استاد دانشگاه در امریکا، درباره صلح در اندیشه مولانا، راه‌ها و سازوکارهای رسیدن به آن از منظر مولانا و کارکرد دیدگاه او درباره صلح در جهان امروز صحبت کرده است.
همچنین محمد فغفوری، پژوهشگر ایرانی در ایالات متحده، در این نشست گفته است که برای شناخت دیدگاه مولانا درباره صلح نمی‌توان تنها به واژه‌ها و نقل‌قول‌های مشهور بسنده کرد، بلکه باید به ساختار و عمق اندیشه او توجه داشت. او تفاوت را یکی از واقعیت‌های زنده‌گی انسان دانسته و گفته است که وجود انسان‌هایی با باورها، دیدگاه‌ها و تجربه‌های متفاوت به‌خودی‌خود باعث منازعه نمی‌شود، بلکه زمانی مشکل آغاز می‌شود که انسان نتواند تفاوت دیگری را درک کند و آن را به خصومت تبدیل کند.
به باور فغفوری، راه رسیدن به صلح حذف تفاوت‌ها یا یکسان‌سازی انسان‌ها نیست، بلکه فهم و پذیرفتن این تفاوت‌هاست. از این منظر، انسان‌ها می‌توانند متفاوت بیندیشند و در عین حال در کنار یکدیگر زنده‌گی کنند.
سید حسن اخلاق، پژوهشگر، مولاناشناس و استاد دانشگاه در امریکا، نیز بر ضرورت عبور از برداشت‌های سطحی و صرفاً رمانتیک از مولانا تاکید کرده است. او خودشناسی، پذیرش خویشتن و پذیرش تنوع را از محورهای مهم اندیشه مولانا دانسته و گفته است که رابطه انسان با دیگری با چگونگی شناخت او از خودش پیوند دارد. به گفته او، پذیرش دیگری تنها تحمل فرد متفاوت نیست، بلکه به‌رسمیت‌شناختن تنوع انسانی و یافتن امکان هم‌زیستی در میان تفاوت‌هاست.
پس از پایان نشست تخصصی، همایون سدوزی، ترانه‌ساز و آوازخوان افغانستان، و میلاد یوسفی، نوازنده و هنرمند، به اجرای موسیقی پرداختند. این بخش با خوانش غزلیات مولانا همراه بود.
اعلام برنامه‌های آینده خانه مولانا
در بخش پایانی همایش، رضا حسینی، نویسنده و استاد دانشگاه، اعلام کرده است که بزرگداشت مولانا از این پس به‌صورت سالانه و با رویکرد پژوهشی برگزار خواهد شد و هر سال یک موضوع مشخص از اندیشه و آثار مولانا محور اصلی گفت‌وگو و پژوهش قرار خواهد گرفت.
همچنین، خانه مولانا از راه‌اندازی «نشان مولانا» خبر داده است. به گفته خانه مولانان، این نشان یک جایزه بین‌المللی خواهد بود که موضوع آن هر سال متناسب با محور اصلی برنامه تعیین می‌شود. با توجه به موضوع امسال، نخستین دوره این نشان به حوزه صلح اختصاص یافته و قرار است نخستین برنده آن پس از طی مراحل نامزدی، بررسی و داوری، در برنامه سال آینده معرفی شود.
خانه مولانا می‌گوید که برای این نشان ساختاری مستقل در نظر گرفته شده و معیارهای نامزدی و ارزیابی، شیوه گزینش، دبیرخانه و هیات داوران آن مشخص خواهد شد. قرار است شخصیت‌های معتبر و صاحب‌صلاحیت از کشورهای مختلف در هیات داوران حضور داشته باشند.
در بخش دیگری از برنامه، خانه مولانا از تلاش برای نصب تندیس مولانا در شهر واشنگتن دی‌سی خبر داده است. قرار است درخواست مربوط به این طرح به مقام‌های دولتی و شهری واشنگتن ارایه شود و طوماری نیز برای جلب حمایت علاقه‌مندان از این طرح در دسترس قرار گیرد.
نمایشگاه آثار هنری و خوش‌نویسی
بخش دیگری از همایش به نمایشگاه آثار هنری و خوش‌نویسی اختصاص داشته است. سلیمان هدایت با خوش‌نویسی اشعار مولانا، بخشی از میراث ادبی او را از طریق هنر خط به نمایش گذاشته است.
همچنین، در نمایشگاه هنری این برنامه، آثاری با الهام از شعر، اندیشه و جهان معنوی مولانا که از سوی نهاد هنرسالار فراهم شده بود، در معرض دید شرکت‌کننده‌گان قرار گرفت.
برگزارکننده‌گان این همایش می‌گویند که هدف از تداوم چنین برنامه‌هایی، بازخوانی اندیشه مولانا و بررسی ظرفیت آن برای پاسخ‌گویی به چالش‌های جهان معاصر، به‌ویژه در زمینه صلح، هم‌زیستی، پذیرش تفاوت‌ها و کرامت انسانی است.
