شماری از شهروندان اوزبیکتبار کشور میگویند تعصبات قومی طالبان سبب شده است که آنان از قدرت سیاسی دور رانده شوند و در تصمیمگیریهای بزرگ و کوچک ملی نقش خاصی نداشته باشند. به گفته آنان، رژیم تکقومی طالبان برای اوزبیکها پذیرفتنی نیست؛ زیرا طالبان در سه سال گذشته هیچ خدمت خاصی برای آنان انجام نداده و بزرگان و نمایندهگان باصلاحیت اوزبیکها را با زور و تهدید از کشور دور راندهاند. آنان توضیح میدهند که حتا افراد معدودی از قوم اوزبیک که با طالبان همفکر هستند و سالها بهعنوان سرلشکر یا جنگجو در صفوف این گروه علیه نظام جمهوری و نیروهای نظامی خارجی جنگیدند، اکنون فاقد صلاحیت تصمیمگیری در امور سیاسی، اقتصادی و اجتماعی هستند و در صفوف این گروه تنها نقش سمبلیک دارند. در همین حال، معاون پیشین فرستاده اتحادیه اروپا در امور افغانستان گفته است که عملکردهای طالبان سبب شده تا چهرههای بانفوذ اوزبیکتبار به دنبال فرصتی برای تشکیل نیروی مستقل علیه طالبان باشند.
تمکین، ۴۳ ساله، اوزبیکتبار و باشنده ولایت بلخ، در صحبت با روزنامه ۸صبح از برخوردهای دوگانه طالبان با سایر اقوام ساکن در افغانستان سخن میگوید. به گفته او، طالبان از لحاظ قومی به اوزبیکها هیچ سهمی در قدرت سیاسی ندادهاند. او میگوید: «رفتار و کردار طالبان ذهنیتها را طوری آماده ساخته که وقتی از [رژیم طالبان] نام برده میشود، بحث تنها از قوم پشتون پیش چشم آدم مجسم میشود. کرسیهای بلند دولت، از اداره وزارتخانهها تا ریاستها و مدیریتهای خرد و ریز، همه توسط پشتونها قبضه شدهاند. به اوزبیکها نه از لحاظ قومی و نه از لحاظ استعداد و شایستهگی جوانان و بزرگان قومی سهمی در نظر گرفته شده است.»
با نو تمکین میافزاید: «طالبان باید دور قبلی حاکمیت خود بر کشور را به درستی مطالعه میکردند، اشتباهات گذشتهشان را تکرار نمیکردند و حکومتی تشکیل میدادند که ملت افغانستان نمایندهگان باصلاحیت خود را در رأس قدرت میدیدند و از تشکیل یک حکومت اسلامی حمایت میکردند.» به گفته او، شهروندان کشور حالا گواه تسلط یک رژیم تکقومی بر امور سیاسی، اقتصادی و اجتماعی کشور هستند و سایر اقوام ساکن در افغانستان از این رژیم حمایت نمیکنند.
محمد روزی، اوزبیکتبار و باشنده ولایت سمنگان، میگوید که طالبان در سه سال گذشته هیچ اقدامی برای رشد و رفاه اوزبیکتباران روی دست نگرفتهاند: «طالبان هیچ خدمتی به مردم اوزبیک نکردهاند. بزرگان قومی را تهدید کردند و از کشور فرار دادند، در عرصه معارف و تحصیلات عالی یک کار مثبت انجام ندادهاند و اوزبیکهایی که سالها در یک سنگر با طالبان علیه نظام جمهوری و علیه نیروهای خارجی جنگ کرده بودند، حالا فاقد صلاحیت هستند و خود را زیر پرچم طالبان بیگانه میدانند.» او علاوه میکند: «این نوع حکومت هیچ رسمیت ندارد و همهشمول گفته نمیشود. کشور ما به یک حکومت همهشمول واقعی نیاز دارد که همه اقوام در تصمیمگیریهای کوچک و بزرگ ملی سهم داشته باشند و کشور را به سمت ترقی و شکوفایی ببرند.»
شهروندان اوزبیکتبار کشور در حالی نارضایتی خود از رژیم طالبان را ابراز میکنند که طالبان در سه سال حاکمیت بر کشور مسایل قومی را دامن زده و با تشکیل حکومت تکقومی سایر اقوام ساکن در افغانستان را از بدنه قدرت سیاسی، تصمیمگیریهای ملی و سهیم بودن در رشد و تعالی کشور، دور نگه داشتهاند. نمایندهگان بانفوذ اوزبیکتبار در حال حاضر خارج از افغانستان و بیشتر در خفا زندهگی میکنند.
همچنان شمار معدودی از اوزبیکتبارانی که براساس گزارش «انستیتوت تحقیقاتی خاور میانه» کمتر از ۳ درصد از مقامهای طالبان را شکل میدهند، نیز فاقد صلاحیت در تصمیمگیریهای این گروه هستند و در بدنه نظام طالبان تنها نقش نمادین دارند.
مایکل سمپل، معاون پیشین فرستاده اتحادیه اروپا در امور افغانستان، روز دوشنبه، ۳ میزان، در صحبت با رسانهها گفته است که طالبان از اوزبیکها در افغانستان بهعنوان «ابزار جنگ و مواد سوخت» استفاده میکنند. به سخن او، طالبان از چهرههای اوزبیک که تنها نقش سبمولیک در بدنه رژیم این گروه دارند، بهعنوان مهر تایید بر ادعای «همهشمول» بودن نظام خود استفاده میکنند: «طالبان به اوزبیکها نه امتیاز میدهند، نه سهمی در قدرت میدهند و نه به آنان اهمیت قایلند. حضور اوزبیکها در پستهای بلند دولتی به مرور زمان ضعیفتر شده است.» او همچنان خاطرنشان ساخته است که شماری از چهرههای بانفوذ اوزبیک که منتقد طالبان هستند، به دنبال فرصتی هستند تا نیروی مستقل بر ضد طالبان تشکیل دهند.
این اظهارات معاون پیشین فرستاده اتحادیه اروپا در امور افغانستان در حالی مطرح شده است که صلاحالدین ایوبی، فرمانده اوزبیکتبار طالبان بهتازهگی از صفوف طالبان جدا شده است. او در سال ۱۴۰۱ براساس حکم هبتالله آخوندزاده، رهبر طالبان، بهعنوان فرمانده امنیه این گروه در زابل گماشته شده بود.
صلاحالدین ایوبی در سقوط ولایتهای شمال به دست طالبان نقش بارزی داشت. او همچنین از نخستین افرادی بود که پس از سقوط نظام جمهوری، وارد کابل شد و ارگ ریاست جمهوری افغانستان را تصرف کرد. تا کنون طالبان درباره کنارهگیری او از صفوف این گروه، ابراز نظری نکردهاند.
از سوی دیگر، مارشال عبدالرشید دوستم، رهبر حزب جنبش ملی افغانستان که در ترکیه به سر میبرد، بهتازهگی خواستار تشکیل حکومت موازی در برابر طالبان شده است. او از احزاب سیاسی افغانستان که در تبعید به سر میبرند خواسته تا در این زمینه متحد شوند و افغانستان را از آنچه او «اشغال طالبان» میخواند، نجات دهند.
