کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهنده‌گان در گزارشی گفته است که ساختار مراقبت‌های صحی در افغانستان «شکننده و فاقد منابع» است. در این گزارش از نرخ بالای سوءتغذیه کودکان، افزایش مرگ‌ومیر مادران و نوزادان، و افزایش سایر بیماری‌ها ابراز نگرانی شده است. یافته‌های این گزارش نشان می‌دهد که ۱۳.۲ میلیون تن در ۳۴ ولایت در مناطقی زنده‌گی می‌کنند که خدمات مراقبت‌های صحی اولیه در فاصله یک ساعت پیاده‌روی در دسترس آن‌ها قرار ندارد. این در حالی است که طالبان در بیش از سه سال گذشته با اعمال محدودیت‌های دست‌وپاگیر علیه زنان، نظام صحی افغانستان را با چالش‌های گسترده‌ای مواجه ساخته‌اند. ممنوعیت‌های آموزشی و تحصیلی در رشته‌های طبی، منع ورود زنان به برنامه‌های تخصصی طبی، استخدام ملاها به‌جای داکتران در نظام صحی و مدیریت خدمات صحی، عدم مراجعه همزمان زنان و مردان به شفاخانه‌ها در برخی از ولایت‌ها، و منع داکتران و کارکنان صحی زن بدون محرم در مراکز صحی، بحران صحی در کشور را تشدید کرده است. برخی از داکتران آینده نظام صحی در کشور را «تاریک و اسفبار» توصیف می‌کنند و می‌گویند که این وضعیت برخاسته از فرار کادرهای متخصص، منع فعالیت زنان متخصص و جوان در بخش صحت، بی‌علاقه‌گی کارکنان صحی به ادامه کار و مداخله طالبان در امور تخصصی است.
بخش صحت کمیساریای عالی سازمان ملل متحد در امور پناهنده‌گان در گزارشی اعلام کرده است که ۱۷.۹ میلیون تن در افغانستان به کمک‌های صحی نیاز دارند. این گزارش می‌افزاید که ساختار مراقبت‌های صحی در کشور «شکننده و فاقد منابع» است. طبق گزارش، دسترسی برابر به خدمات صحی در افغانستان وجود ندارد و وضعیت صحت و سلامت مادران و کودکان با چالش‌های جدی روبه‌رو است. گزارش همچنین تصریح می‌کند که نرخ بالای سوءتغذیه و مرگ‌ومیر همچنان قابل توجه بوده و شیوع بیماری‌های حاد، بخش صحت افغانستان را با چالش‌های بیش‌تری مواجه کرده است. به گفته این سازمان، بیماری‌هایی چون سرخکان، اسهال حاد، تب دنگی، سیاه‌سرفه، تب خونریزی‌دهنده، کانگو و مالاریا بخش صحت را به شدت تحت فشار قرار داده است.
در این گزارش آمده است که به‌رغم تلاش‌ها برای بهبود زیرساخت‌های مراقبت‌های صحی کشور، افغانستان همچنان با مشکلات سیستمی دست‌وپنجه نرم می‌کند که مانع از ارایه موثر مراقبت‌های صحی می‌شود. گزارش تصریح می‌کند که تجزیه و تحلیل مناطق با دسترسی کم‌تر به خدمات صحی نشان می‌دهد که ۱۳.۲ میلیون تن در ۳۴ ولایت در مناطقی زنده‌گی می‌کنند که خدمات مراقبت‌های صحی اولیه در فاصله یک ساعت پیاده‌روی در دسترس آن‌ها قرار ندارد.
کمیساریای عالی سازمان ملل در امور پناهنده‌گان با استناد به گزارش صندوق حمایت از کودکان این سازمان (یونیسف) اعلام کرده است که افغانستان یکی از بالاترین نرخ‌های مرگ‌ومیر مادران در جهان را دارد و در هر ۱۰۰ هزار تولد، ۶۳۸ مادر در این کشور جان خود را از دست می‌دهند. براساس گزارش، کمبود شدید پرستاران واجد شرایط در بخش صحت افغانستان یکی از عمده‌ترین دلایل افزایش مرگ‌ومیر مادران شناخته شده است. به گفته این سازمان، منابع محدود و زیرساخت‌های ضعیف به‌طور نامتناسبی جوامع روستایی و مناطق کم‌خدمات را تحت تاثیر قرار داده و با مشکلات جدی مواجه کرده است.
سازمان جهانی صحت پیش از این گزارش داده است که روزانه ۲۴ مادر و ۱۶۷ نوزاد به دلیل مرگ‌ومیرهای قابل پیش‌گیری در افغانستان جان می‌بازند. این سازمان گفته است که شدیدترین عواقب بحران صحی افغانستان، زنان و کودکان را تهدید می‌کند. در گزارش آمده است: «به‌طور غم‌انگیز، مرگ‌ومیرهای قابل پیش‌گیری هر روز جان ۲۴ مادر را می‌گیرد و روزانه ۱۶۷ نوزاد جان خود را از دست می‌دهند.»
سازمان جهانی صحت همچنین گفته که به دلیل کاهش کمک‌های بین‌المللی به بخش صحی در افغانستان، ۴۲۸ مرکز صحی ثابت و سیار در جریان سال گذشته میلادی در این کشور تعطیل شدند. به گفته این سازمان، توقف فعالیت این مراکز بهداشتی تاثیر مخربی بر دسترسی بیش از سه میلیون تن به مراقبت‌های صحی، از جمله ۶۰۰ هزار کودک زیر پنج سال و بیش از ۲۴۰ هزار زن باردار و شیرده داشته است.
همچنین نماینده‌گی اتحادیه اروپا قبلاً گفته است که هر دو ساعت، یک مادر جان خود را در افغانستان از دست می‌دهد. این اتحادیه تاکید کرده که مرگ‌ومیر مادران بیشتر به دلیل عوارض قابل پیش‌گیری مربوط به صحت باروری و ولادی در افغانستان بالاست. صندوق جمعیت سازمان ملل متحد نیز گفته است که هر دو ساعت، یک مادر به علت عوارض قابل پیش‌گیری مرتبط به حامله‌گی و زایمان در این کشور جان می‌بازد.
این در حالی است که در سال جاری ارقام پولیو در افغانستان چهار برابر افزایش یافته است. ابتکار جهانی ریشه‌کن‌سازی پولیو (فلج اطفال) گزارش داده است که در سال جاری در افغانستان ۲۲ واقعه پولیو ثبت شده است، در حالی که سال گذشته شش کودک به این بیماری مبتلا شدند که همه آن‌ها از ولایت ننگرهار بودند.
در همین حال، امید (نام مستعار)، یکی از داکتران در افغانستان، در گفت‌وگو با روزنامه ۸صبح، آینده نظام صحی در افغانستان را با محدودیت‌های طالبان «تاریک و اسفبار» می‌داند. او می‌گوید که ادامه ممنوعیت‌های آموزشی و تحصیلی طالبان در رشته‌های طبی، آینده نظام صحی در افغانستان را به بن‌بست می‌کشاند. به گفته او، در حال حاضر روحیه کاری کارکنان صحی کاملاً ضعیف شده و علاقه‌مندی آنان کاهش یافته است. محدودیت‌های اخیر این بی‌علاقه‌گی را تشدید کرده است.
این داکتر می‌افزاید که در کنار کاهش کمیت و کیفیت خدمات صحی، عرصه صحت افغانستان تعداد زیادی از کادرهای صحی را به دلیل محدودیت‌ها از دست داده و همه آن‌ها مهاجر شده‌اند. او تاکید می‌کند: «در آینده بسیار نزدیک، سکتور صحت با کمبود شدید پرسنل صحی از طبقه اناث مواجه خواهد شد؛ خلایی که پر کردن آن تا سال‌های بسیار دور ناممکن خواهد بود.»
اعمال محدودیت‌های دست‌وپاگیر طالبان بر زنان در بیش از سه سال گذشته، دسترسی آنان به خدمات صحی را تحت تاثیر قرار داده و به وضعیت نابودی رسانده است. منع ورود داکتران زن به دوره‌های تخصصی، عدم اخذ امتحان ورودی به عرصه صحی، ممنوعیت آموزش در انستیتوت‌های طبی و سایر محدودیت‌ها به مشکلات زنان افزوده است. طالبان همچنین به کارکنان صحی زن دستور داده‌اند که بدون محرم به وظیفه نروند.
اخذ آزمون دینی و مجوز فعالیت از اداره امر به معروف و نهی از منکر برای داکتران زن از مشکلات دیگری است. طالبان زنان را مکلف کرده‌اند تا ۱۰ هزار افغانی برای دریافت اجازه فعالیت از این اداره پرداخت کنند. همچنین از داکتران و کارکنان صحی آزمون دینی گرفته‌اند و این روند را به صورت اجباری اعمال کرده‌اند.
در همین حال، پس از منع ورود زنان بدون محرم شرعی به مراکز صحی، دستگاه امر به معروف و نهی از منکر طالبان اعلام کرده است که زنان بیمار حق ندارند توسط زنان دیگر خانواده به شفاخانه‌ها انتقال داده شوند. به گفته این نهاد، حضور زنان بیمار همراه با پایواز زن در مراکز صحی، یک امر «غیراخلاقی و غیرشرعی» است.
پیش از این، دیده‌بان حقوق بشر در گزارشی تحت نام «فاجعه‌ای برای آینده قابل پیش‌بینی» از بحران صحت در افغانستان ابراز نگرانی کرده است. در این گزارش گفته شده که کاهش شدید حمایت‌های مالی از سیستم صحت عامه افغانستان پس از به قدرت رسیدن طالبان به شدت به سیستم مراقبت‌های صحی این کشور آسیب رسانده است. براساس گزارش، زنان و دختران به‌طور نامتناسبی از بحران مراقبت‌های صحی، به‌ویژه به دلیل سوءاستفاده‌های طالبان، متاثر شده‌اند.
همچنین فدراسیون بین‌المللی صلیب سرخ و جمعیت هلال احمر، قبلاً در گزارشی از بحران سوءتغذیه در افغانستان، به‌ویژه در ولایت‌های قندهار و پکتیکا، به‌شدت ابراز نگرانی کرده‌اند. این نهادها افزوده‌اند که افغانستان در بین ماه‌های می و سپتامبر ۲۰۲۴، سطوح بی‌سابقه و هشداردهنده‌ای از سوءتغذیه را تجربه کرده است که موجب افزایش ناگهانی سوءتغذیه حاد در میان کودکان و زنان باردار و شیرده در سراسر کشور شده است.
