افغانستان تحت حاکمیت طالبان به چالش و بن‌بست بزرگی برای منطقه و جهان تبدیل شده است. اکثریت کشورها به‌شمول نهادهای بین‌المللی از حضور گروه‌های تروریستی در قلمرو طالبان ابراز نگرانی می‌کنند. در تازه‌ترین مورد، روزنامه اورآسیا تایمز گزارش داده که ۲۳ گروه تروریستی بزرگ در افغانستان آزادانه فعالیت می‌کنند. به گفته این رسانه، گروه‌های تروریستی مستقر در افغانستان منافع کشورهای منطقه را تهدید می‌کنند. از سوی دیگر، شورای آتلانتیک طرح مکانیسم جلوگیری از منازعه در منطقه و افغانستان را به دبیر کل سازمان ملل متحد ارایه کرده است. در این طرح آمده که منطقه در معرض خشونت فرامرزی قرار دارد و برای جلوگیری از منازعه، نیاز است تا سازمان ملل نماینده ویژه‌ای تعیین کند. در این پیشنهاد، تلاش‌های کشورهای منطقه و نهادهای منطقه‌ای بی‌اثر خوانده شده است. در این طرح گفته شده که مکانیسم پیش‌گیری از درگیری باید شامل نماینده ویژه سازمان ملل، مرکز دیپلماسی پیش‌گیرانه سازمان ملل برای افغانستان و منطقه و ایجاد مجمع مشورتی منطقه به‌شمول کشورهای همسایه افغانستان باشد.
پس از تسلط طالبان بر افغانستان، نگرانی‌های گسترده داخلی و خارجی از حضور گروه‌های تروریستی در کشور مطرح شده است. اکثریت کشورهای جهان و شورای امنیت سازمان ملل متحد در نزدیک به سه سال گذشته بارها از طالبان خواسته‌اند که روابط خود را با القاعده و سایر گروه‌های تروریستی منطقه‌ای و جهانی قطع کند، اما طالبان بدون تمکین به خواست‌های جهان به میزبانی از گروه‌های تروریستی به‌شمول القاعده ادامه داده‌اند.
در تازه‌ترین مورد، روزنامه اورآسیا تایمز گزارش داده که ۲۳ گروه تروریستی در افغانستان آزادانه فعالیت می‌کنند. به گفته این رسانه، گروه‌های تروریستی در افغانستان فعال هستند و در برابر منافع کشورهای دیگر تحرکاتی انجام می‌دهند.
در این گزارش، از تحریک طالبان پاکستان، داعش شاخه خراسان، القاعده، جنبش اسلامی ترکستان شرقی، جنبش اسلامی اوزبیکستان، تحریک طالبان تاجیکستان و گروه بلوچ راجی آجوی سنگر نام برده شده است که هر کدام شاخه‌های متعددی از گروه‌های دیگر را زیر چتر خود دارند.
براساس گزارش روزنامه اورآسیا تایمز، «رهبر اصلی القاعده در افغانستان است و توانایی عملیاتی خود را بسیج می‌کند.» در این گزارش آمده است: «القاعده و طالبان افغانستان مسیرهایی را که از طریق آن‌ها مواد مخدر قاچاق می‌شود، کنترل می‌کنند و میلیاردها دالر از این آدرس به‌دست می‌آورند.»
این روزنامه نوشته است که جنبش اسلامی ترکستان شرقی از خاک افغانستان برای انجام حملات بیرون مرزی علیه چین استفاده می‌کند. به گفته این رسانه، طالبان از گروه جدایی‌طلب اویغور که منافع چین در سین‌کیانگ را به چالش می‌کشد حمایت می‌کنند. طبق این گزارش، جنبش اسلامی ترکستان شرقی پایگاه خود را از بدخشان به ولایت بغلان انتقال داده و دامنه عملیاتی خود را گسترش داده است. به گفته اورآسیا تایمز، تحریک طالبان تاجیکستان وابسته به القاعده و وفادار به طالبان در افغانستان است. براساس گزارش، این نیروها در حال برنامه‌ریزی برای سرنگونی دولت تاجیکستان هستند.
همچنان شورای آتلانتیک طرح مکانیسم پیش‌گیری از منازعه در منطقه را به دبیر کل سازمان ملل متحد پیشنهاد کرده است. براساس این طرح، خطر درگیری بین افغانستان و همسایه‌گانش پس از تسلط طالبان در این کشور افزایش یافته و هم‌اکنون در نقطه حساسی قرار دارد. به گفته این نهاد، طالبان تنش‌های جدیدی ایجاد و مشکلات طولانی مانند درگیری‌ها بر سر استفاده از آب را در سراسر منطقه نیمه‌خشک تشدید کرده‌اند. طبق گزارش، تلاش‌های موجود برای جلوگیری از درگیری در محله جنگ‌زده موقتی، واکنشی و بی‌اثر است.
شورای آتلانتیک پیشنهاد کرده که سازمان ملل متحد باید فوراً یک مکانیسم دایمی برای جلوگیری از درگیری برای منطقه در افغانستان ایجاد کند. براساس پیشنهاد، این مکانیسم باید توسط یک نماینده ویژه سازمان ملل برای جلوگیری از خشونت‌آمیز شدن اختلافات مرزی و منطقه‌ای، جلوگیری از تشدید تنش در صورت وقوع خشونت و برقراری مجدد ثبات، به پیش برده شود.
در این طرح آمده که منطقه ناامن و بی‌ثبات است و در معرض خشونت فرامرزی قرار دارد، و تجارب سایر نقاط جهان نشان می‌دهد که مکانیسم‌های پیش‌گیری از مناقشه بیشتر از واکنش‌های موقت و پراکنده به بحران‌های منطقه‌ای موثر بوده است.
در طرح پیشنهادی شورای آتلانتیک گفته شده است که مکانیسم پیش‌گیری از درگیری برای افغانستان باید شامل یک نماینده ویژه سازمان ملل، یک مرکز دیپلماسی پیش‌گیرانه سازمان ملل برای منطقه و افغانستان، یک مجمع مشورتی منطقه‌ای متشکل از کشورهای پاکستان، ایران، چین، تاجیکستان، اوزبیکستان و ترکمنستان باشد.
در این طرح تصریح شده که پیشنهادات مطرح شده مبتنی بر گزارش ارزیابی مستقل دبیر کل سازمان ملل در مورد افغانستان است. ارزیابی مستقل دبیرکل براساس قطع‌نامه ۲۶۷۹، سازمان ملل را ملزم به رویکرد مسنجم و هماهنگ جامعه بین‌المللی در قبال افغانستان کرده است. این ارزیابی توسط فریدون سینیرلی اوغلو، هماهنگ کننده سازمان ملل تهیه شده و در نوامبر ۲۰۲۳ به شورای امنیت سازمان ملل ارایه شده است.
در این طرح با استناد به گزارش سالانه (۲۰۲۳) سازمان ملل گفته شده که طیفی از گروه‌های تروریستی آزادی مانور بیشتر تحت حاکمیت طالبان دارند و نشانه‌های وجود دارد که القاعده در حال بازسازی توانایی عملیاتی است و تحریک طالبان پاکستانی با حمایت طالبان حملات خود را در پاکستان انجام می‌دهند.
در طرح پیشنهادی شورای آتلانتیک به نقل از روسیه گفته شده که سلطه طالبان در افغانستان باعث تقویت سازمان‌های تروریستی فعال در این کشور شده است. طبق متن، مسکو هشدار داده که افزایش خطرات تروریستی از طرف افغانستان، آسیای مرکزی را که در آن نیروهای روسی مستقر هستند، تهدید می‌کند.
گزارش ارزیابی مستقلانه در مورد افغانستان که توسط شورای امنیت سازمان ملل درخواست شده بود، هشدار داده که این کشور «به عنوان کشور مبدأ مواد مخدر غیرقانونی، به عنوان پایگاهی برای تروریسم فراملی و ایدیولوژی‌های افراطی، ظرفیت ایجاد اثرات بی‌ثبات‌کننده را دارد و به‌عنوان منبع بالقوه مهاجرت و جابه‌جایی‌های گسترده است.»
نویسنده‌گان این طرح گفته‌اند که تا به امروز هیچ واکنش موثر بین‌المللی به مشکلات امنیتی منطقه و افغانستان وجود نداشته است.
گفت‌وگوهای صلح در زمان حکومت پیشین و برگزاری نشست‌های وزیران خارجه کشورهای همسایه از تلاش‌های قبلی بود که منجر به تامین صلح و ثبات در افغانستان نشده است.
در این طرح گفته شده که انجمن همکاری‌های منطقه‌ای آسیای جنوبی و سازمان همکاری شانگهای از نهادهای چند جانبه‌ای است که افغانستان را پوشش می‌دهد اما به دلیل بی‌‌اعتمادی بین کشورهای عضو، ثابت شده که مکانیسم‌های ناکارآمدی برای امنیت منطقه‌ای داشته‌اند.
در طرح پیشنهادی شورای آتلانتیک آمده است که بیشتر نشست‌های منطقه‌ای رویدادهای یک‌باره بوده و نتوانسته‌اند عمیقاً به بحران‌ها و تنش‌های اساسی افغانستان و همسایه‌گانش بپردازند و نیز برنامه مشخصی برای مشکلات جمعی مانند بحران آب، اختلافات سرزمینی، تضادهای هویتی و مواد مخدر نداشته‌اند.
در این طرح تذکر داده شده که برخی از کشورهای منطقه از نظر اقتصادی و نظامی ضعیف هستند که این امر منجر به وابسته‌گی به کشورهای قوی‌تر و کاهش خود مختاری برای مشارکت در همکاری‌های منطقه‌ای معنادار می‌شود. به گفته گزارش، شبکه پیچیده شورش‌ها با وابسته‌گی‌های فرامرزی چالشی جدی را به وجود آورده است.
در این گزارش تصریح شده که برخی از دولت‌ها به‌طور پنهانی یا آشکار با بازی‌گران مسلح غیردولتی همسو می‌شوند که منجر به بی‌ثباتی و تضعیف تلاش‌های جمعی در همکاری‌های منطقه‌ای می‌شود. در گزارش تاکید شده که همسایه‌گان افغانستان معتقدند که نیاز آشکار و قوی برای رسیده‌گی به مسایل امنیتی منطقه‌ای مربوط به افغانستان وجود دارد، اما آن‌ها نتوانسته‌اند این نیاز را برآورده کنند.
شورای آتلانتیک گفته که سازمان‌های چندجانبه‌ای چون «انجمن کشورهای جنوب شرقی آسیا، اتحادیه آفریقا، سازمان امنیت و همکاری در اروپا، جامعه توسعه آفریقای جنوبی و سازمان همکاری شانگهای» نتوانسته‌اند ظرفیت‌های دولت‌ها و بازی‌گران غیردولتی را برای مدیریت صلح‌آمیز منطقه به خوبی پیش ببرند.
این نگرانی‌ها در حالی مطرح می‌شود که سران ایران و پاکستان به‌رغم تعامل گسترده با طالبان، در یک بیانیه مشترک گفته‌اند که حضور گروه‌های تروریستی در افغانستان زیر اداره طالبان تهدید جدی برای امنیت منطقه و جهان است.
