بررسیهای جدید یک گزارش سازمان ملل نشان میدهد که سیاستهای طالبان دیدگاههای خانوادهها را درباره آموزش دختران در افغانستان تغییر داده است. طبق گزارش، ترس از طالبان و قوی شدن هنجارهای مردسالارانه، حمایت از آموزش دختران را کاهش داده است. در این گزارش آمده است که طالبان بهطور سیستماتیک زنان را از جامعه حذف کردهاند. در گزارش با ۷۷۶ زن در ۳۴ ولایت افغانستان مصاحبه شده است. ۷۹ درصد زنان گفتهاند که از دسترسی به اماکن عمومی، مانند پارکها و مراکز صحی، محروم بودهاند. ۶۹ درصد از زنان یادآوری کردهاند که وقتی از خانه بیرون میشوند، احساس امنیت نمیکنند. ۵۷ درصد از زنان کاهش قابل ملاحظهای در شرایط مالی خود تجربه کردهاند و ۷۹ درصد مصاحبهشوندهگان در یک سال گذشته از هیچگونه نهاد رسمی حل منازعات استفاده نکردهاند. همچنین زنان گفتهاند که محدودیتهای طالبان باعث شده تعدادی از افراد آموزش دختران را غیرضروری و حتا شرمآور توصیف کنند.
بخش زنان سازمان ملل متحد، سازمان بینالمللی مهاجرت و دفتر هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) در گزارشی مشترک درباره وضعیت حقوق بشری در افغانستان اعلام کردهاند که سیاستهای طالبان باعث تغییر دیدگاههای خانوادهها درباره آموزش دختران در این کشور شده است. براساس این گزارش، اعمال سیاستهای طالبان علیه زنان، تنشها و خشونتهای خانوادهگی را نیز در افغانستان افزایش داده و سطح دسترسی زنان به عدالت را از بین برده است.
در این گزارش به «قانون امر به معروف و نهی از منکر طالبان» اشاره شده و آمده است که این قانون به مکانیسمهای خودسرانه و شدید، از جمله ممنوعیت ظاهر شدن چهره و شنیدن صدای زنان، منجر شده است. گزارش به بررسی وضعیت قبل و بعد از این قانون طالبان پرداخته و نشان میدهد که پس از صدور این «فرمان»، وضعیت زنان و مردان در سراسر کشور به وخامت بیشتری گراییده است.
این نهادهای سازمان ملل متحد اعلام کردهاند که این گزارش شامل مصاحبههایی است که از ۲۷ سرطان تا ۶ اسد بهصورت حضوری و آنلاین با ۷۷۶ زن از ۳۴ ولایت انجام شده است. در گزارش آمده است که این روند به افزایش دسترسی به تعداد بیشتری از زنان افغانستان در مناطق مختلف کمک کرده است. براساس گزارش، ۵۸ درصد از پاسخدهندهگان زنان مناطق شهری، ۲۰ درصد از زنان مناطق نیمهشهری و ۱۹ درصد زنانی بودهاند که خود مسوولیت و سرپرستی خانوادهها را برعهده داشتهاند. همچنین با ۳۵ درصد از زنان بیجاشده داخلی، ۱۹ درصد از زنان عودتکننده، ۵ درصد زنان دارای شغل و ۵۰ درصد زنان بیکار و ۴۹ درصد زنان دارای معلولیت مصاحبه صورت گرفته است.
در این گزارش با ۵۷ تن از مردان در ۱۱ ولایت نیز مشاوره صورت گرفته و نظریات مردان درباره حقوق زنان به تصویر کشیده شده است. طبق گزارش، از لحاظ شاخصهای هویتی مشورههایی که با مردان صورت گرفته است، با مشورههایی که با زنان صورت گرفته شباهت دارد.
یافتههای گزارش نشان میدهد که در جریان ۱۲ ماه گذشته، ۷۹ درصد از مصاحبهشوندهگان از دسترسی به اماکن عمومی، مانند پارکها و مراکز صحی، محروم بودهاند. زنان مصاحبهشونده گفتهاند که طالبان مانع ورود آنها به پارکها، مراکز تفریحی و اماکن تاریخی، حتا با داشتن محرم و اقارب نزدیک نیز شدهاند. به گفته آنان، طالبان به صراحت گفتهاند که این اماکن به مردان اختصاص داده شدهاند. از سوی دیگر، ۱۷ درصد از مردان پاسخدهنده نیز از این ممنوعیتها خبر دادهاند.
براساس گزارش، ۶۹ درصد از زنان پاسخدهنده گفتهاند که وقتی از خانه بیرون میشوند، احساس مصونیت نمیکنند. برخی از این زنان بر این باورند که این وضعیت منجر به تجرید اجتماعی، مشکلات گسترده روانی و افزایش میزان افسردهگی و اضطراب در میان آنها شده است. در مقابل، ۱۹ درصد از مردان پاسخدهنده نیز گفتهاند که وقتی از خانه بیرون میشوند، احساس امنیت نمیکنند.
در گزارش درباره تغییرات قابل ملاحظه در نگرش جامعه نسبت به آموزش زنان آمده است: «نزدیک به نیمی از این زنان (۴۷ درصد) احساس میکنند که حمایت جامعه از آموزش ابتدایی برای دختران کاهش یافته است و این رقم در مورد آموزش متوسطه برای دختران به ۶۵ درصد میرسد.»
براساس این گزارش، در حالی که برخی از خانوادهها به آموزش مخفی دختران خود ادامه دادهاند، اما شماری دیگر با توجه به شرایط کنونی بر آموزش مهارتهای فنی-حرفهای یا تعلیمات دینی بهعنوان گزینههای بدیل تمرکز کردهاند.
در این گزارش اشاره شده است که حدود ۵۷ درصد از زنانی که با آنها مصاحبه صورت گرفته، کاهش قابل ملاحظهای در شرایط مالی خود تجربه کرده و همچنین از تعصبات جنسیتی در روند استخدام یاد کردهاند. زنان و مردان پاسخدهنده در گزارش خاطرنشان کردهاند که این تعصبات از سوی افرادی ایجاد شده که به نحوی با طالبان در ارتباط بودهاند.
براساس گزارش، ۷۳ درصد از زنان و ۵۵ درصد از مردان بیان کردهاند که فرصتهای درآمدزایی آنها کاهش یافته است و روند نزولی خود را میپیماید. از این میان، ۵۷ درصد زنان پاسخدهنده گفتهاند که وضعیت آنها بهشکل قابل ملاحظهای وخیم شده است، در حالی که این رقم برای مردان ۳۴ درصد بوده که دلالت بر عدم برابری جنسیتی در بازار کار افغانستان دارد.
همچنین در جاهایی که کار زنان بهطور کامل منع نشده، شغلهای کمدرآمد به آنها پیشنهاد میشود و زنان از اینکه بیشتر مردان به جای آنها استخدام میشوند، ابراز ناامیدی میکنند. در گزارش آمده است که وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان دفاتری را مسدود کرده که به گفته آنها، فرمان منع کار زنان در سازمانهای غیردولتی را نقض کردهاند.
زنان پاسخدهنده گفتهاند که در روند دسترسی به خدمات رسمی و غیررسمی حقوقی کاهش قابل ملاحظهای را تجربه کردهاند. حدود ۷۹ درصد از این زنان خاطرنشان کردهاند که در طول یک سال گذشته از هیچگونه نهاد رسمی حل منازعات استفاده نکردهاند. ۲۵ درصد از زنان نیز گفتهاند که خواهان استفاده از این نهادها بودهاند، اما به دلیل عدم دسترسی نتوانستهاند این کار را انجام دهند. همچنین، زنان پاسخدهنده گفتهاند که آنها اجازه ندارند بدون محرم به محاکم طالبان یا دفاتر دولتی که به امور حقوقی رسیدهگی میکنند، مراجعه کنند و دوسیههای آنان به دلیل تبعیض جنسیتی این گروه یا بسته و یا نادیده گرفته شدهاند.
در گزارش به نقل از زنان مصاحبهشونده آمده است که برخی افراد بر این باورند که محدودیتهای طالبان برای زندهگی خانوادهگی مفید بوده و منعکسکننده مکلفیتها و موقف زنان در جامعه است. همچنین، این افراد آموزش متوسط دختران را غیرضروری و حتا شرمآور توصیف کردهاند. زنان و مردان پاسخدهنده همچنین بیان کردهاند که در غیاب دسترسی به آموزشهای ثانوی و بالاتر، خانوادهها به آموزش ابتدایی نیز ارزش چندانی قایل نیستند، که این امر منجر به کاهش انگیزه در میان دانشآموزان دختر و افزایش ازدواجهای زودهنگام میشود. در گزارش تصریح شده است که این شرایط والدین را واداشته تا از میان مکانیسمهای محدود موجود، یکی را انتخاب کنند و پیامدهای ناگوار سیاستهای طالبان بر زندهگی فرزندانشان را کاهش دهند.
براساس گزارش، یک زن به یکی از شوراهای محلی معرفی شده بود، اما آنها او را با الفاظ رکیک تحقیر کردند. زنان باید برقع یا چادر بپوشند و در جلسات شورا در گوشه اتاق بنشینند و جز بلی و نهخیر گفتن، اجازه حرف زدن ندارند.
در گزارش آمده است که زنان و مردان پاسخدهنده از طالبان خواستهاند تا محدودیتهای آموزشی و تحصیلی دختران و زنان را بدون قیدوشرط برطرف کرده و زمینه دسترسی آنها به آموزش باکیفیت در یک فضای امن را فراهم سازند. همچنین از طالبان خواسته شده که به معیارهای مربوط به حقوق زنان و دختران و سایر معیارهای بینالمللی که افغانستان عضو آن است، ارج نهند. آنها از طالبان درخواست کردهاند که موانع پیش روی توانمندسازی اقتصادی زنان را از میان بردارند و دسترسی زنان به خدمات عمومی، عدالت و اماکن عمومی را تضمین کنند. آنان از جامعه جهانی نیز خواستهاند تا برای احقاق حقوق زنان به تلاشها و دادخواهیهای خود ادامه دهد.
در این گزارش پاسخ طالبان به اظهارات زنان و مردان نیز گنجانده شده است. طالبان روش این گزارش را ناقص خوانده و یافتههای آن را اتهامی علیه این گروه توصیف کردهاند.
گفتنی است که از اسد ۱۴۰۱ به این طرف، دفتر امور زنان و برابری جنسیتی سازمان ملل متحد، سازمان بینالمللی مهاجرت و هیات معاونت سازمان ملل متحد در افغانستان (یوناما) بهطور مشترک گزارشهای ربعوار از وضعیت افغانستان تهیه کردهاند. در این گزارشها با مردان نیز مصاحبه شده تا مسایل زندهگی که آنها را تحت تاثیر قرار میدهد، با سازمان ملل در میان گذاشته شود.
