سقوط چرخبال حامل رییس جمهور ایران و هیات همراهش، افزون بر واکنشهای جهانی، واکنشهای متفاوت سیاستمداران و شهروندان افغانستان را نیز در پی داشته است. شماری از شهروندان کشور از لحظه پخش خبر سقوط چرخبال رییس جمهور ایران، برای سلامتی او دعا کردند و تعدادی گفتند که او سزای تعامل با طالبان را دیده است. افغانستان و ایران، دو کشور همسایه و همزبان، دارای مشترکات زبانی، فرهنگی، تاریخی و مذهبی گسستناپذیرند، اما رابطه کابل و تهران در دورههای مختلف تاریخی پرفرازونشیب بوده است. ایران در بیش از دو دهه گذشته سیاست دوگانه در قبال افغانستان داشته است. این کشور همزمان که با دولت پیشین تعامل و همکاری داشت، فرش سرخ برای طالبان نیز گسترانده بود. همچنان مقامهای امنیتی پیشین ادعاهایی را مطرح کردند که تهران از طالبان حمایت تسلیحاتی و لوجستیکی میکند و زخمیان این گروه را تداوی کرده است.
رسانههای ایران روز گذشته گزارش دادهاند که ابراهیم رییسی، رییس جمهور این کشور، با هیات همراهش پس از مراسم بهرهبرداری از سد قیزقلعهسی که با حضور الهام علیاف، رییس جمهور آذربایجان برگزار شده بود، میخواستند به تبریز بروند، اما چرخبال آنان در میانه راه، در منطقه ورزقان دچار سانحه شده و سقوط کرده است.
در این حادثه افزون بر سیدابراهیم رییسی، حسین امیرعبداللهیان وزیر امور خارجه ایران، مالک رحمتی والی آذربایجان شرقی، مهدی موسوی، محمدعلی آلهاشم امام جمعه تبریز، رییس یگان حفاظت رییس جمهور، سیدطاهر مصطفوی و محسن دریانوش خلبانان و بهروز قدیمی مسوول فنی چرخبال جان باختهاند.
سقوط چرخبال رییس جمهور ایران و هیات همراهش، موجی گسترده از واکنشهای بینالمللی را نیز برانگیخته است. در این میان شماری از شهروندان و سیاستمداران افغانستان واکنشهای متفاوت داشتهاند.
تعدادی از جریانهای سیاسی و جبهههای مخالف طالبان، با دولت و مردم ایران ابراز غمشریکی کردهاند. برخی از چهرههای سیاسی و فرهنگی این حادثه را «غمانگیز» توصیف کرده و گفتهاند که در کنار دولت و ملت ایران قرار دارند و برخی دیگر با ایرانیان مخالف رژیم جمهوری اسلامی همنوایی نشان داده و از این حادثه ابراز خرسندی کردهاند.
جبهه مقاومت ملی به رهبر احمد مسعود، با انتشار پیامی، گفته است که در این «شرایط دشوار و غمانگیز» در کنار دولت و مردم ایران قرار دارد. این جبهه با خانوادههای قربانیان سانحه هوایی ابراز همدردی کرده است.
حزب جمعیت اسلامی به رهبری صلاحالدین ربانی، عبدالله عبدالله، اشرف غنی و شماری دیگر از چهرهها و مقامهای دولت پیشین کشور، این حادثه را «غمانگیز» خوانده و با دولت و مردم ایران ابراز همدردی کردهاند.
طالبان نیز گفتهاند که از این حادثه «عمیقا غمگین و متاثر» شدهاند. در پیامی که از سوی ملا حسن آخوند، رییسالوزرای طالبان منتشر شده، آمده است که این گروه خود را در غم جمهوری اسلامی ایران شریک میداند.
همچنان شماری از کاربران شبکههای اجتماعی جان باختن رییس جمهور ایران و هیات همراهش را به مردم ایران تسلیت گفتهاند. برخی از آنان در جریان ردیابی چرخبال ساقطشده، دعا و نیایش کردهاند تا ابراهیم رییسی از حادثه جان سالم به در ببرد.
در این میان نجیب بارور، شاعری که از رهبر مذهبی ایران بهعنوان «رهبر فارسیزبانان» نام برده بود، در سوگ جان باختن رییس جمهور این کشور نیز شعر سروده است. در یک بخش از شعر او آمده است: «بمان برادر من، وقت وقت رفتن نیست/بمان، شتاب مکن، وقت وقت مردن نیست.»
پرتو نادری، شاعر و نویسنده نامدار کشور، بدون نام بردن از جان باختن رییس جمهور ایران، تکبیتی از سعدی را نوشته است: «اگر بمرد عدو جای شادمانی نیست/که زندهگانی ما نیز جاودانی نیست»
همزمان برخی از کاربران شبکههای اجتماعی افغانستان در همسویی با مخالفان جمهوری اسلامی ایران، ابراز خرسندی کردهاند. آنان گفتهاند که به دستور ابراهیم رییسی دهها تن از اعضای جنبش «زن، زندهگی، آزادی» کشته شده و صدها تن دیگر در عقب میلههای زندان گرفتار شدهاند.
رستم کریمی، یک کاربر فیسبوک، نوشته است: «ایرانیها مبارک باد!» او در پاسخ به منتقدانش نوشته که آقای رییسی و طالبان از یک «قماش» هستند و دستهای آنان در خون آزاداندیشان آلوده است.
زبیر رضوان، کاربر دیگر، نوشته است: «امروز روز خوبی برای حذف تسلیتدهندهگان از فهرست دوستان فیسبوک است.» او در پاسخ منتقدانش نوشته است که نمیتواند درک کند که کسی همزمان هم مدافع آزادی باشد و هم شریک غم یک «ستمگر».
برخی عکس مشترک محمداشرف غنی، رییس جمهور پیشین کشور و ابراهیم رییسی را به اشتراک گذاشته و پرسیدهاند: «کدام یک باعزتتر است، مرگ رییسی در کشورش یا زندهگی اشرف غنی در غربت؟»
غلامفاورق علیم، یکی از دادستانهای حکومت پیشین، نوشته است: «اشرف غنی با چرخبال فرار کرد، ملتش را در سختترین شرایط رها کرد. فرارش در کشورهای مختلف دنیا به یک طنز تبدیل شد. رییسی با چرخبال سقوط کرد، اکثریت کشورهای منطقه عزای عمومی اعلام کردهاند.»
آدرسهای مستعار زیادی از افغانستان نیز شعارها و آهنگهای ضد جمهوری اسلامی ایران را بازنشر کردهاند. یک کاربر فیسبوک نوار تصویری ابی، از آوازخوانان مشهور ایرانی را منتشر کرده که او میگوید: «تا آخوند کفن نشود، این وطن وطن نشود.»
عبدالحی خراسانی، از فعالان فرهنگی، نوشته است: «عبرتانگیزترین نکته عبرتآمیز حادثه که میتواند برای سیاستمداران دیکتاتوری و نظامهای توتالیتر در منطقه و جهان باشد، خوشحالی و رقص شهروندان ایرانی در اقصا جهان و شادی آنها در شبکههای اجتماعی بود که وصفالحال و مصداق این بیت است: دیدی که روز مرگش لبها به خنده واشد/آن کس که ملتی را با گریه آشنا کرد.» او افزوده است که ابراهیم رییسی، رییس جمهور ایران، «ریاست دادگاه مرگ در سال ۱۳۶۷ را برعهده داشت و حکم اعدام هزاران زندانی در آن زمان صادر گردید.»
خبر سقوط چرخبال سیدابراهیم رییسی، رییس جمهور ایران و همراهانش، واکنش گسترده کاربران شبکههای اجتماعی ایران را نیز به همراه داشته است. این کاربران نخست دستگاه اطلاعاتی و رسانههای ایرانی را به مهندسی شدن اطلاعات و مدیریت افکار عامه این کشور متهم کردهاند.
بسیاری از کاربران شبکههای اجتماعی در افغانستان و ایران پرسیدهاند که چرا با وجود هوای نامساعد، رییس جمهور یک مملکت با تمام تشریفات و دستگاه امنیتی خود اجازه پرواز یافت و چرا این اتفاق برای دو چرخبال دیگر نیفتاد.
تعدادی از کاربران ایرانی، ویدیوهایی را بازنشر کردهاند که آقای رییسی در آخرین دیدارش با رییس جمهور ترکیه شعری از حافظ خوانده بود: «خوش باش که ظالم نبرد راه به منزل». تعدادی هم با یادآوری از کشتهگان هواپیمای اوکراینی نوشتهاند: «امیدواریم حس سقوط و خوردن دو موشک را سران ایران حس کرده باشند.»
شماری از کاربران ایرانی نوشتهاند که در این روز باید از «مادران داغدار ایرانی که منتظر شنیدن حکم اعدام فرزندانشان بودهاند یا در دهه ۶۰ اعدام شدهاند» یاد کرد که رییسی در همه آنها نقش داشته است.
گفتنی است که پس از کشته شدن ابراهیم رییسی و حسین امیرعبداللهیان در سانحه سقوط چرخبال، محمد مخبر، معاون رییس جمهور ایران، وظایف رییس جمهور و علی باقری کنی وظایف وزیر خارجه را برعهده گرفتهاند. طبق قانون اساسی ایران، در مدت ۵۰ روز باید انتخابات ریاست جمهوری برگزار شود.
هیات دولت ایران به مناسبت این حادثه پنج روز عزای عمومی اعلام کرده است.
جان باختن ابراهیمی رییسی در سانحه هوایی واکنشهای گسترده بینالمللی را در قبال داشت است. اکثریت کشورهای منطقه و جهان به شمول امریکا، این رویداد را تسلیت گفتهاند.







