پنج سال پس از بازگشت طالبان به قدرت، این گروه همچنان راهبرد خاموش‌ساختن خبرنگاران را دنبال می‌کند. شکنجه، بازداشت، محکومیت‌های خودسرانه و مسدودکردن رسانه‌ها از جمله اقداماتی است که در این راستا انجام می‌شود. در مرکز این نظام نظارتی و سرکوب رسانه‌ها، دفتر بدنام ۰۱۵ استخبارات طالبان قرار دارد؛ دفتری که مسوولیت پیش‌برد جنگ تبلیغاتی و تاثیرگذاری بر افکار عمومی در فضای مجازی را نیز بر عهده دارد.
شماری از خبرنگاران افغان حاضر شده‌اند روایت‌های خود را با سازمان گزارشگران بدون مرز (RSF) در میان بگذارند. برخی از آنان برای نخستین‌بار و به دلایل امنیتی، با حفظ هویت‌شان، درباره تجربه‌های خود صحبت کرده‌اند.
سلیا مرسیه، مسوول دفتر جنوب آسیا در سازمان گزارشگران بدون مرز، می‌گوید: «طالبان یک نظام واقعی نظارت، ارعاب و سرکوب را برای خاموش‌ساختن رسانه‌های افغانستان ایجاد کرده‌اند. دفتر ۰۱۵ در مرکز این نظام قرار دارد؛ نظامی که در آن خبرنگاران تنها به‌دلیل انجام وظیفه حرفه‌ای‌شان، به‌عنوان دشمنان رژیم تلقی می‌شوند. بازداشت‌های خودسرانه، تهدیدها، بازجویی‌ها و شکنجه‌ها… روایت‌هایی که سازمان گزارشگران بدون مرز گردآوری کرده، از اقدامات بسیار جدی و نگران‌کننده‌ای حکایت دارد که با هدف ایجاد فضای سانسور و وحشت و وادارکردن خبرنگاران به سکوت انجام می‌شوند. این اقدامات بخشی از راهبرد سرکوب کامل روزنامه‌نگاری است و جایگاه رهبر طالبان، هبت‌الله آخوندزاده، را به‌عنوان یکی از دشمنان آزادی مطبوعات در سال ۲۰۲۶ تایید می‌کند.»
در حالی که سرش با یک کیسه پارچه‌ای سیاه پوشانده شده بود، فرهاد*، خبرنگاری که چند ساعت پیش بازداشت شده بود، با موتر به یکی از دفاتر ریاست عمومی استخبارات طالبان در کابل انتقال داده می‌شود.
یکی از ماموران به او می‌گوید: «تو جاسوس هستی.»
تلفن همراه و کمپیوتر او به‌دقت بررسی می‌شوند. بازجویی آغاز می‌شود و ضرب‌وشتم نیز ادامه می‌یابد. اتهام او این است که جرأت کرده درباره زنده‌گی روزمره مردم گزارش تهیه کند و به همین دلیل، به تبلیغ علیه «امارت اسلامی افغانستان» متهم می‌شود.
او یکی از ۷۷ خبرنگاری است که از سال ۲۰۲۱ به این‌سو، در جریان موج گسترده بازداشت‌ها با هدف ایجاد رعب و وحشت در میان فعالان رسانه‌ای، برای دوره‌هایی از یک هفته تا دو سال بازداشت و زندانی شده‌اند.
در این روند سرکوب، یک نهاد نقش مهمی دارد: دفتر ۰۱۵؛ جایی که فرهاد چند روز پس از بازداشت به آن انتقال داده شد.
این خبرنگار می‌گوید: «دفتر ۰۱۵ تنها به امور خبرنگاران رسیده‌گی می‌کند و تمام رسانه‌ها را زیر نظر دارد.» او به مدت دو هفته در این دفتر، در یک سلول بسیار کوچک زندانی بود.
وی می‌گوید: «تنها بودم و گاهی صداهایی می‌شنیدم، اما زندانیان دیگری را نمی‌دیدم.»
افراد مختلفی به نوبت او را بازجویی می‌کردند.
فرهاد می‌گوید: «بیشترین شکنجه را در همان‌جا متحمل شدم. هر زمانی که می‌خواستند، چه شب و چه روز، مرا بازجویی می‌کردند. از من می‌خواستند خبرنگاران دیگر را معرفی کنم، اما مقاومت کردم. ضربه‌های بسیار شدیدی به پشت و پاهایم وارد کردند و از تفنگ برقی نیز استفاده کردند. هنوز هم از پیامدهای این شکنجه‌ها رنج می‌برم.»
دفتر ۰۱۵؛ نهاد نظارت و سرکوب خبرنگاران افغان
دفتر ۰۱۵ که در میان خبرنگاران افغان به‌شدت ترسناک و بدنام است، از زمان بازگشت طالبان به قدرت در آگست ۲۰۲۱، زیر نظر ریاست عمومی استخبارات این گروه فعالیت می‌کند.
این دفتر در مقر مرکزی خود در کابل و همچنین در ولایت‌ها مامورانی دارد. این ماموران محتوای رسانه‌های افغانستان، از جمله رادیوها و تلویزیون‌ها را زیر نظر می‌گیرند و مواردی را که از نظر آنان مشکل‌ساز باشد، گزارش می‌دهند.
آنان خبرنگارانی را که گزارش‌های‌شان انتقادی تشخیص داده شود، احضار و تهدید می‌کنند.
ماموران این دفتر از طریق بخش عملیاتی خود، که اغلب با وزارت امر به معروف و نهی از منکر طالبان در ارتباط است، به دفاتر رسانه‌های افغانستان یورش می‌برند، خبرنگاران را بازداشت می‌کنند و تجهیزات رسانه‌ای را ضبط می‌کنند.
از جمله این موارد می‌توان به یورش به شبکه تلویزیونی طلوع‌نیوز در ماه می ۲۰۲۶ و همچنین حمله به دفاتر فدراسیون خبرنگاران و نهادهای رسانه‌ای افغانستان در جولای ۲۰۲۵ اشاره کرد.
«هر کجا باشی و در هر جایی که پنهان شوی، پیدایت می‌کنیم.»
طالبان از زمان بازگشت به قدرت، سانسور شدیدی را بر رسانه‌ها تحمیل کرده‌اند.
احمد*، یکی دیگر از خبرنگارانی که با سازمان گزارشگران بدون مرز گفت‌وگو کرده است، می‌گوید: «ر واقع، انجام وظیفه خبرنگاری به معنای مخالفت با طالبان بود.»
او می‌افزاید: «در سال‌های نخست تلاش کردیم به کار خود ادامه دهیم، اما جان ما در خطر بود.»
احمد سرانجام مجبور شد افغانستان را ترک کند.
به گفته احمد که در یک شبکه تلویزیونی کار می‌کرد، فشارها در ابتدا با ممنوعیت پخش برخی برنامه‌ها و حذف تدریجی خبرنگاران زن آغاز شد.
اندکی پس از بازگشت طالبان به قدرت، این رسانه مجبور شد در برابر وزارت اطلاعات و فرهنگ تعهد بسپارد که «برنامه‌های مختلط» پخش نکند و با افرادی که دیدگاه‌های مخالف رژیم دارند، مصاحبه انجام ندهد.
به‌تدریج فشارها افزایش یافت و احمد به‌دلیل پخش گزارش‌هایی که مورد پسند طالبان نبود، بارها به دفتر ۰۱۵ احضار شد.
عبدول*، خبرنگار دیگری که اکنون در تبعید به سر می‌برد، می‌گوید: «آنان می‌خواهند رسانه‌ها را به نهادهای تبلیغاتی در خدمت قدرت تبدیل کنند؛ نهادهایی که تنها محتوای مورد نظر خودشان را منتشر کنند.»
سازمان گزارشگران بدون مرز بیش از ۲۰ دستورالعمل سراسری و شمار فزاینده‌ای از فرمان‌های ولایتی را شناسایی کرده است که هدف آن‌ها از میان برداشتن آزادی مطبوعات است.
عبدول که در بخش رسانه‌های دیداری و شنیداری فعالیت می‌کرد، می‌گوید که او نیز بارها هنگام احضار به دفتر ۰۱۵ تهدید شده است.
این خبرنگار می‌گوید: «به من می‌گفتند: تو نیازی نداری درباره حقوق زنان، رویدادهای امنیتی یا فقر گزارش تهیه کنی. باید افرادی را دعوت کنی که طرفدار ما باشند، نه کسانی را که با منافع ملی مخالفت می‌کنند.»
در پیام‌های صوتی‌ای که سازمان گزارشگران بدون مرز به آن‌ها دست یافته، اعضای دفتر ۰۱۵ بارها خبرنگاران را تهدید می‌کنند.
آنان از خبرنگاران می‌خواهند به افرادی که به گفته آن‌ها «تحریک‌کننده» هستند و «سیاست‌های امارت اسلامی را زیر پرسش می‌برند»، فرصت صحبت ندهند و در عوض، «تحلیل‌گرانی» را دعوت کنند که نام‌شان در فهرستی تهیه‌شده از سوی طالبان درج شده است.
به گفته یکی از خبرنگاران، این فهرست بیش از ۵۰ نفر را در بر نمی‌گیرد.
یکی از ماموران این دفتر می‌گوید: «همکاری ما باید متقابل باش» و سپس از رسانه‌ها می‌خواهد گزارش‌ها و مصاحبه‌هایی درباره موضوعات مورد نظر طالبان تهیه و منتشر کنند.
تهدیدها حتا پس از تبعید خبرنگاران نیز ادامه دارد. در یکی از پیام‌های تهدیدآمیز آمده است: «هر کجا باشی و در هر جایی که پنهان شوی، پیدایت می‌کنیم.»
شکنجه و صحنه‌سازی اعدام
روزی احمد به اجبار به دفتر ۰۱۵ انتقال داده می‌شود. در جریان بازجویی، مانند شماری دیگر از خبرنگاران، به جاسوسی متهم می‌شود.
او می‌گوید: «مرا شکنجه کردند. ضربه‌ها آن‌قدر شدید بود که سرانجام بیهوش شدم.»
این خبرنگار سپس به یکی دیگر از بخش‌های ریاست عمومی استخبارات طالبان انتقال داده می‌شود.
از آن‌جا که دفتر ۰۱۵ زندان اختصاصی ندارد، بیشتر بازداشت‌شده‌گان پس از بازجویی به بخش‌های ۴۰ یا ۹۰ ریاست عمومی استخبارات منتقل می‌شوند.
احمد در جریان مدت طولانی بازداشت خود، تنها دو بار موفق شد خانواده‌اش را ببیند. او همچنین مورد شکنجه روانی از طریق صحنه‌سازی اعدام قرار گرفت.
این خبرنگار می‌گوید: «ساعت دو بامداد مرا به بالای یک تپه بردند. اسلحه‌ای را به شقیقه‌ام نشانه گرفتند و گفتند که در همین‌جا چندین نفر مانند تو را کشته‌ایم.»
سرانجام او در یک دادگاه محاکمه و به اتهام «تبلیغ علیه رژیم» به زندان محکوم می‌شود.
پس از چند ماه، احمد به زندان بدنام بگرام، در حدود ۶۰ کیلومتری شمال کابل، انتقال داده می‌شود؛ جایی که به گفته او، «با خبرنگاران مانند مجرمان رفتار می‌شود.»
احمد می‌گوید در آن‌جا دست‌ها و پاهایش همواره بسته بودند، حتا زمانی که برای رفتن به تشناب نیاز داشت. او همچنین از مجازات‌هایی با استفاده از آب سرد سخن می‌گوید.
این خبرنگار پس از آزادی از زندان، افغانستان را ترک می‌کند.
سازمان گزارشگران بدون مرز درباره سرکوب خبرنگاران از سوی دفتر ۰۱۵ با حمدالله فطرت، معاون سخنگوی طالبان، تماس گرفته است.
او در پاسخ گفته است که «نهادهای مسوول، از جمله ریاست ۰۱۵ ریاست عمومی استخبارات، فعالیت‌های خود را مطابق قانون انجام می‌دهند.»
وی ادعا کرده است: «هیچ‌کس مورد برخورد خودسرانه قرار نمی‌گیرد و هیچ فردی به‌گونه خودسرانه بازداشت نمی‌شود.»
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که سرکوب آشکار فضای رسانه‌ای افغانستان و نقض گسترده آزادی مطبوعات از سوی نهادهای مختلف، از جمله سازمان گزارشگران بدون مرز و دیدبان حقوق بشر، مستند شده است.
حساب‌های مشکوک طرفدار طالبان در شبکه‌های اجتماعی
سرکوب خشونت‌آمیز خبرنگاران تنها بخشی از تلاش طالبان برای کنترل اطلاعات است؛ این گروه در فضای مجازی نیز برای تسلط بر جریان اطلاعات فعالیت می‌کند.
در این زمینه نیز دفتر ۰۱۵ نقش کلیدی دارد. براساس اطلاعات سازمان گزارشگران بدون مرز، بخش مشخصی در این دفتر مسوول نظارت بر شبکه‌های اجتماعی است.
ماموران این بخش محتوایی را که از نظر آنان مشکل‌ساز باشد، شناسایی و در گزارشی ثبت می‌کنند.
یکی از بخش‌های این دفتر همچنین مسوولیت تبلیغات، راه‌اندازی کارزارهای انتشار اطلاعات نادرست در فضای مجازی و دست‌کاری افکار عمومی را بر عهده دارد.
دفتر ۰۱۵ یک استودیوی اختصاصی نیز دارد که در آن ویدیوها تهیه و اعترافات اجباری بازداشت‌شده‌گان ضبط می‌شود.
در سپتامبر ۲۰۲۶، چندین رسانه، از جمله رسانه تبعیدی «۸ صبح میدیا»، اسنادی را منتشر کردند که گفته می‌شود از ریاست عمومی استخبارات طالبان به دست آمده‌اند.
یکی از این اسناد، جزییاتی از یک برنامه تبلیغاتی و تأثیرگذاری بر افکار عمومی را افشا می‌کند که بودجه پیش‌بینی‌شده آن ۷۰.۷ میلیون افغانی، معادل بیش از ۹۰۰ هزار یورو، عنوان شده است.
این اسناد همچنین از وجود نزدیک به یک‌هزار و ۵۰۰ حساب کاربری در شبکه‌های اجتماعی حکایت دارند که از جمله برای تبلیغ رژیم، بدنام‌کردن مخالفان و انتشار روایت‌های مورد حمایت «امارت اسلامی افغانستان» استفاده می‌شوند.
در میان این حساب‌ها، حساب‌های برخی رسانه‌های طرفدار طالبان و همچنین پروفایل‌های شخصی دیده می‌شوند.
بررسی سازمان گزارشگران بدون مرز از مطالب منتشرشده در آگست ۲۰۲۶ در حساب‌های شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق)که در این اسناد به آن‌ها اشاره شده، جهت‌گیری طرفدارانه این حساب‌ها نسبت به طالبان را تایید می‌کند.
این پیام‌ها به‌طور منظم دستاوردهای مقام‌های طالبان را برجسته می‌کنند، پیروزی این گروه در آگست ۲۰۲۱ را جشن می‌گیرند و جنبش‌های مخالف را مورد انتقاد و تخریب قرار می‌دهند.
همچنین پیام‌های یکسان یا بسیار مشابه از سوی چندین حساب کاربری منتشر می‌شوند؛ گاهی این پیام‌ها تنها با فاصله چند دقیقه از یکدیگر نشر می‌شوند.
بخشی از این حساب‌ها از هویت‌های زنانه استفاده می‌کنند. برخی از آن‌ها خود را باشنده‌گان ولایت پنجشیر معرفی می‌کنند؛ ولایتی که در گذشته یکی از پایگاه‌های تاریخی مقاومت در برابر طالبان بوده است.
این یافته‌ها با نتایج تحقیقی که رسانه مستقل «۸ صبح میدیا» در ماه می ۲۰۲۵ منتشر کرده بود، هم‌خوانی دارد. در آن تحقیق نیز انتشار هماهنگ پیام‌ها و استفاده از هویت‌های جعلی زنانه برای نشر محتوای طرفدار طالبان شناسایی شده بود؛ آن‌هم در شرایطی که طالبان حقوق اساسی زنان را از آنان سلب کرده‌اند.
*نام خبرنگاران به دلایل امنیتی تغییر داده شده است.
