مقدمه
روابط طالبان افغانستان و پاکستان که زمانی به‌عنوان «دوستان دیرینه» شناخته می‌شدند، پس از بازگشت طالبان به قدرت در کابل در آگست ۲۰۲۱ وارد مرحله پرتنش شده است. پاکستان که روزگاری حامی کلیدی طالبان بود، اکنون با تهدید روزافزون تحریک طالبان پاکستان (تی‌تی‌پی) مواجه است؛ گروهی که از خاک افغانستان برای انجام حملات مرگبار علیه نیروهای امنیتی پاکستان استفاده می‌کند. با وجود تلاش‌های دیپلماتیک ـ از سفرهای مکرر مقامات پاکستانی به کابل تا شکایت رسمی اسلام‌آباد به سازمان ملل ـ هیچ پیشرفتی در مهار تی‌تی‌پی به دست نیامد. اما در آگست ۲۰۲۵، افزایش ناگهانی تلفات جنگ‌جویان تی‌تی‌پی همزمان با تعویق نشست مخالفان طالبان در اسلام‌آباد، این پرسش را به میان آورد: آیا توافق پنهانی میان طالبان افغانستان و سازمان استخبارات پاکستان (ISI) شکل گرفته است؟
ناکامی مذاکرات و تغییر رویکرد پاکستان
از زمان بازگشت طالبان به قدرت، اسلام‌آباد بارها ادعا کرده است که رهبران و جنگ‌جویان تی‌تی‌پی در ولایات مرزی افغانستان مانند پکتیکا و ننگرهار پناهگاه دارند. گزارش‌های سازمان ملل نیز نشان می‌دهد که طالبان افغانستان و شبکه القاعده به‌گونه مستقیم در حمایت و آموزش جنگ‌جویان تی‌تی‌پی نقش داشته‌اند. در اوایل ۲۰۲۵، پاکستان بار دیگر از طالبان خواست تا فعالیت‌های تی‌تی‌پی را مهار کند، اما پاسخ روشن دریافت نکرد. در نتیجه، اسلام‌آباد استراتژی خود را تغییر داد و از مخالفان سیاسی طالبان به‌عنوان ابزار فشار بهره گرفت.
در اوایل آگست ۲۰۲۵، اندیشکده SASSI در اسلام‌آباد نشستی را با عنوان «آینده افغانستان، صلح، ثبات و توسعه» برنامه‌ریزی کرد. شخصیت‌هایی چون فوزیه کوفی، نصیر اندیشه، مصطفا مستور و حبیب‌الرحمان حکمتیار به این نشست دعوت شدند. هرچند این نشست به‌نام یک نهاد غیردولتی معرفی شد، اما در کشوری مانند پاکستان بدون هماهنگی ISI امکان‌پذیر نیست.
واکنش طالبان و تعویق نشست
طالبان به این اقدام واکنش فوری نشان دادند. امیرخان متقی، وزیر خارجه طالبان، در نشست سه‌جانبه کابل از محمد اسحاق‌دار، وزیر خارجه پاکستان، خواست مانع حضور «چهره‌های ضد طالبان» در اسلام‌آباد شود. روزنامه پاکستانی The Nation گزارش داد که نشست برنامه‌ریزی‌شده برای ۲۵ و ۲۶ آگست، به دلیل فشار طالبان به تعویق افتاده است. رسانه‌هایی چون Afghanistan International و Exile TV علت تعویق را «مشکلات ویزه» عنوان کردند، اما همه‌گی تاکید داشتند که این مشکلات در نتیجه فشار دیپلماتیک طالبان ایجاد شده است.
زلمی خلیل‌زاد، نماینده ویژه پیشین امریکا در امور صلح افغانستان، حتا پاکستان را به حمایت از مخالفان طالبان متهم کرد.
همزمانی تعویق این نشست با شدت‌گرفتن عملیات ضدتروریستی پاکستان علیه تی‌تی‌پی، فرضیه یک معامله پنهانی میان طالبان و اسلام‌آباد را تقویت می‌کند.
افزایش تلفات تی‌تی‌پی در آگست ۲۰۲۵
ماه آگست برای تی‌تی‌پی ماه خونین بود:
- در ۸ آگست ۲۰۲۵، ارتش پاکستان ۳۳ جنگ‌جوی این گروه را در نزدیکی مرز افغانستان کشت.
- در ۲۱ آگست ۲۰۲۵، نیروهای امنیتی پاکستان مسجدی را در باجور ـ که به‌عنوان پناهگاه تی‌تی‌پی استفاده می‌شد ـ منفجر کردند. در این رویداد دست‌کم ۳۰ شبه‌نظامی کشته شدند.
دقت این عملیات‌ها نشان‌دهنده دسترسی پاکستان به اطلاعات تازه استخباراتی است؛ داده‌هایی که احتمالاً از سوی طالبان افغانستان در اختیار ISI گذاشته شده است.
پیامدهای احتمالی معامله پنهانی
اگر چنین معامله‌ای واقعیت داشته باشد، پیامدهای گسترده‌ای خواهد داشت:
- شکاف در صفوف طالبان و تی‌تی‌پی: همکاری طالبان با پاکستان علیه تی‌تی‌پی می‌تواند به جدایی و حتا درگیری دو گروه منجر شود.
- کارت فشار پاکستان: اسلام‌آباد هر زمان می‌تواند با افشای این توافق، طالبان را تضعیف کند.
- انزوای بیشتر طالبان در منطقه: هند به‌تازه‌گی درخواست خود برای معافیت سفر امیرخان متقی به دهلی نو را پس گرفته است. دیپلمات‌ها دلیل این تصمیم را نزدیکی روزافزون طالبان به پاکستان عنوان کرده‌اند.
جمع‌بندی
تحولات آگست ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که طالبان افغانستان و پاکستان احتمالاً وارد یک معامله پنهانی شده‌اند؛ معامله‌ای که در آن، طالبان برای جلوگیری از نشست مخالفان سیاسی در اسلام‌آباد، اطلاعاتی درباره پناهگاه‌های تی‌تی‌پی در اختیار ISI گذاشته‌اند. این استراتژی در کوتاه‌مدت برای طالبان سودمند است، زیرا مانع مشروعیت‌یافتن مخالفان‌شان در یک پایتخت منطقه‌ای می‌شود. اما در بلندمدت پیامدهای پرخطری دارد: طالبان با پشت‌کردن به متحدان دیرینه ایدیولوژیک خود (تی‌تی‌پی)، بخشی از پشتوانه سنتی‌شان را از دست می‌دهند و وابسته‌گی‌شان به پاکستان عمیق‌تر می‌شود.
به باور نویسنده، تنها راه پایان دادن به این چرخه معامله‌های تاکتیکی و خشونت‌های متقابل، ورود جدی جامعه جهانی و اعمال فشار هماهنگ بر هر دو طرف برای حل ریشه‌ای اختلافات مرزی و مشکل شبکه‌های تروریستی است. در غیر آن، چنین توافق‌هایی «آتش زیر خاکستر» باقی خواهند ماند و منطقه را به سمت بی‌ثباتی بیشتر سوق خواهند داد.
