۱۵-اگوست؛ بیز اوچون وقت و حیات تۉخته‌گن کون
نرگس صفا
۱۵-اگوست بیز‌نینگ خاطره‌میزدن هېچ قچان اۉچمه‌یدیگن کون؛ گۉیا میلیونلب قیزلر اوچون ساعت مِیللری تۉخته‌گن کون. تانگ باشقه هر قنده‌ی تانگ کبی باشلنگن اېدی و برچه آدملر عادتده‌گی کونلرده‌گیدېک اویلریدن چیقیشگن اېدی. هېچ کیم کون آخریگچه همه نرسه اۉزگریب کېتیشینی بیلمسدی.
خبرلر جوده تېز همه‌گه یېتیب باردی؛ کابل قوله‌دی. آته‌م قۉنغیراق قیلیب، تېلفونده: «دوکانگه بارینگلر و آزیق-آوقت ساتیب آلینگلر، مبادا اوروش بۉلیب قالسه»، دېدی. آنه‌م بیلن بازارگه بارگنیمده، همه شاشیلینچ روشده اویلریگه قَیته‌یاتگن اېدی.
گۉیا کابل کۉچه‌لری باشقه بیر توسگه کیرگندی؛ آسمان اۉشه آسمان، اویلر اۉشه اېسکی و لایدن قوریلگن اویلر اېدی، اما آدملر‌نینگ قلبیده نیمه‌دیر قوله‌گن اېدی؛ امید، خاطرجمعلیک و کېله‌جککه ایشانچ.
اۉشه کونی همه جاینی سکوت قاپله‌گن اېدی. اۉشه کونی فقط بیر حکومت اۉزگرمه‌دی؛ بلکه مینگلب آدملر‌نینگ حیاتی اۉزگردی. آته‌لر قیزلری‌نینگ کېله‌جگی حقیده اۉیلشردی، چونکه عایله‌لر ییگیرمه ییل اوّلگی طالبانلرنی کۉرگن و اولر نیمه‌لر قیلیشلرینی بیلیشردی. مینگلب قیزلر‌نینگ آرزولری برباد بۉلدی؛ اولر ییللر دوامیده شو آرزولری اوچون حرکت قیلیشگن اېدی. همه تقدیری‌نینگ کېله‌جگی موهوم بۉلیب قالدی.
مېن اۉشه پیتده مکتب‌نینگ آلتینچی صنفیده اۉقیردیم. اېرته‌سی کونی مکتبگه بارگنیمده، اۉقووچیلر جوده کم کېلگن اېدی. سببینی قیزلردن سۉره‌دیم. اولر: «بعضیلریگه عایله‌لری مکتبگه کېلیشگه رخصت بېرمه‌یپتی. «خدا کۉرسه‌تمسین، بیر کونی سیزلرنی طالبان آلیب کېتمسین»، دېییشماقده»، دېب اَیتیشدی. اَیریم قیزلر‌نینگ اۉزلری هم اۉقیشدن کۉنگلی ساویگن اېدی. اولر: «اۉقیشنی نیمه قیله‌میز؟ فقط شو ییل اۉقیش حقوقیمیز بار، کېله‌سی ییل اېسه بیزگه رخصت بېریشمه‌یدی»، دېییشردی.
اما مېن دایما یېتّینچی صنفگه اۉتگنیمده، البته، مکتبلر اېشیگی آچیله‌دی و بیز آرزولریمیزگه اېریشه آله‌میز، دېردیم. اما یېتّینچی صنفگه اۉتگنیمده هم قیزلر تعلیمدن محروم اېدی. ینه اۉز آرزولرینی قلبلریگه کۉمیشلری کېره‌ک اېدی. اَیریم آرزولریمیز بیلن حتا خیرلشیش امکانیگه هم اېگه بۉلمه‌دیک.
شوندن کېین هر کونی بیز قیزلر و عیاللر اوچون ینگی چېکلاولر جاری قیلینردی. حیاتیمیزنی قاره قیلیب قۉییشگن اېدی. قیزلر طالبان کېلگنیدن کېین توشکونلیککه توشیب قالیشگن اېدی؛ اَیریملری تعلیمدن محروم بۉلیش عذابیدن روحی جهتدن یېمیریلیش درجه‌سیگه یېتگن، بعضیلری حتا اۉز جانیگه قصد قیلگن.
بیر نېچه کون اوّل ینگیلیکلرنی تماشا قیله‌یاتگنیمده، ژورنالیست: «فریبا اسملی ۱۶ یاشلی قیز طالبان کېلگنیدن کېین توشکونلیککه توشیب، حیاتدن امیدینی اوزگن»، دېگنینی اېشیتدیم. او شونده‌ی دېردی: فریبا هر کونی ییغلردی. بیر کونی فریبا طعام یېییشگه کېلمه‌دی. آنه‌سی نېگه فریبا کېلمه‌گنینی کۉریش اوچون باردی. خانه‌گه کیرگنیده، فریبا پیچاقنی تاماغی‌نینگ آستیگه توتیب: «مېن اۉزیمنی اۉلدیره‌من. مېن اېندی بو درد بیلن یشهی آلمه‌یمن»، دېب تورگنینی کۉردی.
آنه‌سی قیزیگه تسلی بېره‌دی و تازه هوا آلیشی اوچون اونی تشقریگه آلیب چیقه‌دی. اېرته‌سی کونی فریبا‌‌نینگ آنه‌سی قیزی نېگه هلی اویغانمه‌گنینی پَیقه‌ب، اونی اویغاتیش اوچون باره‌دی. خانه‌گه کیرگنیده، فریبا اۉز حیاتیگه نقطه قۉیگنینی کۉره‌دی.
او عایله‌سی اوچون خط یازیب قالدیرگن اېدی. خطده: «آته-آنه، مېنی کېچیرینگلر. مېن یشهی آلمه‌دیم. اېندی حیات مېن اوچون هېچ قنده‌ی معناگه اېگه اېمس اېدی»، دېب یازگن اېدی. فریبا کله‌موش زهرینی ایچیب، بو دنیا‌نینگ قیینچیلیکلریدن اۉزینی خلاص قیلدی؛ اما اونینگ عایله‌سی تیریک اېکن، یاش قیزی‌نینگ اۉلیمینی هېچ قچان اونوتمه‌یدی.
بو حکایه یوزلب قیزلر‌نینگ حکایه‌سیدیر، فریبا اېسه انه شو اچّیق حکایه‌لردن فقط بیرته‌سی دیر. بیز بو یېرده یشه‌مه‌یپمیز، شونچه‌که تیریکمیز و نفس آلیه‌پمیز. اولر بیزدن همه نرسه‌نی تارتیب آلیشدی؛ تعلیم، ایش، اېرکینلیک، تنلش حقوقی و… اما اولر بیزدن هېچ قچان تارتیب آلالمه‌یدیگن بیر نرسه بار: امید. امیدنی آرزو کبی قفسگه قمه‌ب بۉلمه‌یدی؛ امیدنی انسان قلبیدن تارتیب آلیب بۉلمه‌یدی.
بلکه اولر حیاتیمیزنی اچّیق قیلیب قۉییشگن دیر، بلکه چېکلاولر جاری اېتیش آرقه‌لی بیز تسلیم بۉلیشیمیزنی ایستشر؛ اما قلبلریمیزده امید تیریک اېکن، هېچ نرسه بیز‌نینگ آرزولریمیزگه یېتیشیمیزگه تۉسقینلیک قیله آلمه‌یدی. بلکه طالبان کېلیشی بیلن حیاتیمیز بوتونله‌ی اۉزگریب کېتگندیر، اما عیناً شو قیینچیلیکلر و معمالر بیزنی ینه‌ده کوچلی قیله‌دی.
بلکه بیر کون کېلیب، افغانستان قیزلری‌نینگ لبلریده تبسم پیدا بۉلر و اولر بلند آوازده هَیقیریب، همه‌گه: «بیز نهایت آزاد بۉلدیک. بیز غلبه قازانه آلدیک»، دېب اَیتیشر. چونکه هر بیر قیینچیلیک آرتیده یېنگیللیک، هر بیر امیدسیزلیک آرتیده اېسه امید بار.
بلکه اۉشه کونگه یېتگونچه کۉپ مرته مغلوب بۉلرمیز، اما قلبلریمیزده‌گی امیدنی تیریک سقله‌یمیز و تسلیم بۉلمه‌یمیز. چونکه هېچ بیر تون‌نینگ ظلمتی ابدی دوام اېتمه‌یدی و نهایت بیر کون افغانستان قیزلری‌نینگ حیاتیده قویاش چیقه‌دی.
