قندهارده یۉل حادثه‌لری کۉپه‌ییشی؛ طالبان‌نینگ ترتیبسیزلیگی و باله‌لر هیداوچیلیگی
توریالی ودان
قندهار اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی شهرده یۉل حرکتی ترتیبسیزلیگی اوّلگیگه نسبتاً کوچه‌یگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، موترلر و موترسایکللر سانی‌نینگ آرتیشی بیلن یۉل حادثه‌لری هم کۉپه‌یگن. اولر هیداوچیلر‌نینگ احتیاطسیزلیگی و یۉل حرکتی قاعده‌لری‌نینگ قۉللنیلمسلیگی کونده‌لیک حیاتلرینی معمالرگه دچار قیله‌یاتگنینی قۉشیمچه قیلماقده. اولر‌نینگ فکریچه، یۉل حرکتیده‌گی ترتیبسیزلیک اېندیلیکده کونده‌لیک معمالردن بیریگه ایلنگن و آدملر هر کونی یۉل حادثه‌لری یوز بېریشی خوفیگه دوچ کېلماقده. عینی پیتده، قندهارده‌گی میرو‌یس حوزوی شفاخانه‌سی منبعلری هم سنبله آیی دوامیده یۉل حادثه‌لریده یره‌لنگنلر قریب ۶۱ کیشی اوشبو شفاخانه‌گه آلیب کېلینگنینی، اولردن ۱۱ نفری یره‌لری‌نینگ آغیرلیگی سببلی وفات اېتگنینی بیلدیرماقده.
قندهار شهری اهالیسیدن بیری جمیل‌نینگ اَیتیشیچه، اویدن چیقه‌یاتگنیده شهرده‌گی یۉل حرکتی ترتیبسیزلیگی سببلی دایما خواطرده بۉله‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، بوتون یۉل دوامیده خَیالی منزلیگه هېچ قنده‌ی حادثه‌سیز قنده‌ی یېتیب آلیش بیلن بند بۉله‌دی.
قندهارلیک اوشبو کیشی شونده‌ی دېیدی: «اویدن چیققنیمده شهرده‌گی یۉل حرکتی ترتیبسیزلیگی سببلی خواطرگه توشه‌من. بوتون یۉل دوامیده خَیالیم منزلیمگه هېچ قنده‌ی حادثه‌سیز قنده‌ی یېتیب آلیش بیلن بند بۉله‌دی. بو حالت حقیقتاً هم عذابلی؛ هیداوچیلر احتیاطکارلیک قیلمه‌یدی، طالبان‌نینگ یۉل حرکتی باشقرمه‌سی اېسه بو ترتیبسیزلیک‌نینگ آلدینی آلیش اوچون جدّی چاره‌لر کۉرمه‌یپتی».
طالبان جنگریلری‌نینگ اۉزباشیمچه‌لیگی و یۉل حرکتی قاعده‌لریگه رعایه قیلمسلیگی
قندهار اهالیسی طالبان جنگریلری‌نینگ یوقاری تېزلیکده موتر باشقریشیدن خواطر بیلدیریب، گروه اعضالری شهر‌نینگ گوجوم کۉچه‌لریده حربی موترلرنی کتّه تېزلیکده هَیده‌شلری و آدملر حیاتی خوفسیزلیگینی حسابگه آلمسلیکلرینی اَیتماقده. اولر‌نینگ فکریچه، بونده‌ی خطی-حرکتلر نه‌فقط یۉل حادثه‌لری خوفینی آشیرگن، بلکه شهرده خوفسیزلیکنی تأمینلش باره‌سیده‌گی خواطرلرنی هم کوچه‌یتیرگن.
قندهار اهالیسی طالبان جنگریلری‌نینگ موترلرینی یۉللرده اساسسیز تۉخته‌تیب قۉییشی و یۉل حرکتی قاعده‌لریگه ضد روشده حرکتلنیشیدن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو گروه جنگریلری‌نینگ یۉل حرکتی خادملریگه نسبتاً جسمانی کوچ ایشله‌تیشی هم شهرده‌گی ترتیبسیزلیک‌نینگ باشقه سببلریدن بیریدیر.
قندهار شهری‌نینگ سکّیزینچی ناحیه‌سیده یشاوچی حاجی شاه‌نظر ایکّی آی اوّل طالبان‌نینگ حربی موتری اۉغلی‌نینگ موتری بیلن تۉقنه‌شیب، اونینگ اۉغلی آغیر جراحتلنگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، حادثه‌نی صادر اېتگنلر یره‌لنگن اۉغلینی شفاخانه‌گه آلیب باریش اۉرنیگه واقعه جایینی ترک اېتیشگن.
شاه‌نظر شونده‌ی دېیدی: «اۉغلیم اۉز موتریده کېته‌یاتگن اېدی. تۉستدن طالبان‌نینگ بیر حربی موتری جوده کتّه تېزلیکده کېلیب، اونینگ موتری بیلن تۉقنه‌شدی. اۉغلیم کوما‌گه توشدی. اونی اۉز وقتیده شفاخانه‌گه یېتکزگن محلی اهالیگه منّتدارچیلیک بیلدیره‌من، عکس حالده، احتمال، حیاتیدن اَیریلگن بۉلردی. اما حادثه‌نی صادر اېتگنلر یاردم بېریش اۉرنیگه واقعه جایینی ترک اېتیشدی. شوندن کېین مېنی دعوامدن واز کېچیشگه مجبورلش اوچون باسیم اۉتکزیشدی. آخر-عاقبت، طالبان آره‌سیده‌گی بیر واسطه‌چی آرقه‌لی حادثه عیبدارلرینی ضررنی قاپلشگه مجبور قیلیشگه اېریشدیم. اولر نه یۉل حرکتی قاعده‌لریگه رعایه قیله‌دی، نه آدملر حیاتینی قدرله‌یدی».
قندهار اهالیسی‌نینگ بیر قِسمی طالبان یۉل حرکتی باشقرمه‌سی رهبریتیگه کسبی ملَکه‌گه اېگه بۉلمه‌گن شخصلر‌نینگ تعیینلنیشینی شهرده‌گی یۉل حرکتی معمالری‌نینگ مهم سببلریدن بیری دېب بیله‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان اعضالریدن بیری ملا نصرالدین قندهار یۉل حرکتی باشقرمه‌سی باشلیغی اېتیب تعیینلنگن. اهالی‌نینگ سۉزلریگه کۉره، او بو ساحه‌ده یېترلی کسبی بیلیم و تجربه‌گه اېگه اېمس همده یۉل حرکتی باشقرمه‌سی‌نینگ ملَکه‌لی خادملریگه نسبتاً هم حقارتلی مناسبتده بۉله‌دی. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، او بعضاً حتا خادملرنی سۉکه‌دی.
قندهار شهری اهالیسیدن بیری سیدولی شونده‌ی دېیدی: «یۉل حادثه‌سی صادر بۉلگنده، یۉل حرکتی خادملری واقعه جاییگه کېچیکیب کېله‌دی و اوّلا حادثه‌گه علاقه‌دار تامانلر‌نینگ کیملیگینی تېکشیره‌دی. اگر حادثه‌گه طالبان اعضالریدن بیری علاقه‌دار بۉلسه، اتوماتیک روشده ایکّینچی تاماننی عیبدار دېب تاپیشه‌دی و او بو وضعیتدن قوتولیش اوچون پاره بېریشگه مجبور بۉله‌دی. اگر پول بېرمسه، اوندن موتر حجتلری، هیداوچیلیک گواهنامه‌سی و باشقه تېگیشلی حجتلرنی آلیب قۉییشه‌دی. شوندن سۉنگ او طالبان یۉل حرکتی باشقرمه‌سی مسؤوللریگه ینه‌ده کۉپراق پول بېریشگه مجبور بۉله‌دی. یۉل حرکتی باشقرمه‌سی معمالرنی حل قیلیش اۉرنیگه، آدملر‌نینگ معمالرینی ینه‌ده کۉپه‌یتیرماقده».
قندهار شهری اهالیسیدن ینه بیری حسین شونده‌ی دېیدی: «یۉل حرکتی خدمتی شهرده ترتیبنی تأمینلش و آدملر حیاتینی سقلشده مهم رۉل اۉینه‌یدی. بیراق مسؤوللر کۉپ حاللرده قانوننی همه‌گه بیر خیل تطبیق اېتمه‌یدی. قاعده‌بوزرلرنی تنیش-بیلیش یاکه پول عوضیگه آزاد قیلیشه‌دی، ضرر کۉرگن آدمدن اېسه آقلاو حجتینی آلیش اوچون تورلی بهانه‌لر قیلیشه‌دی».
یاش هیداوچیلر سانی‌نینگ آرتیشی
قندهار شهریده باله‌لر و اۉسمیرلر‌نینگ موتر همده موترسایکل باشقریشی یۉل حرکتیده‌گی ترتیبسیزلیک‌نینگ ینه بیر سببیدیر. شهر اهالیسی بو باله‌لر و اۉسمیرلر‌نینگ عایله‌لرینی هم مسؤول دېب بیله‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، یۉل حرکتی قاعده‌لری و هیداوچیلیک مسؤولیتی حقیده یېترلی معلوماتگه اېگه بۉلمه‌گن شخصلرگه ترانسپورت واسطه‌لرینی بېریش یۉل حادثه‌لری خوفینی آشیره‌دی.
قندهار شهریده‌گی دوکاندارلردن بیری حاجی بسم‌الله شونده‌ی دېیدی: «یۉل حرکتی قاعده‌لریگه قنچه‌لیک رعایه قیلمه‌یین، بری-بیر باله‌لر اۉز موتر یاکه موترسایکل بیلن کېلیب، مېن بیلن تۉقنه‌شه‌دی. بیر کونی اویدن دوکان تامان کېته‌یاتگن اېدیم، تۉستدن بیر موتر یانیمدن جوده کتّه تېزلیکده اۉتیب کېتدی. بونده‌ی تېزلیکده قنده‌ی قیلیب حرکتلنه‌یاتگنیگه حیران قالدیم. بیر نېچه ثانیه‌دن سۉنگ او قادری سرای تۉرت یۉللیگیده گُل تووه‌گیگه اوریلدی. یۉل تۉسیلیب قالدی و آدملر تۉپلندی. قره‌دیمکی، هیداوچی تخمیناً ۱۴ یاشلی اۉسمیر اېکن، اونینگ اۉزی هم جراحتلنگن اېدی».
اونینگ اَیتیشیچه، ترانسپورت واسطه‌لرینی یاش باله‌لرگه تاپشیریش انه شونده‌ی عاقبتلرگه آلیب کېله‌دی. اولر نه‌فقط اۉزلریگه، بلکه باشقه‌لرگه هم مادّی و جسمانی ضرر یېتکزیب، آدملر حیاتینی خوف آستیگه قۉیه‌دی.
یۉللرنی ترمیملش و قَیته قوریش ایشلری یکونلنمه‌یپتی
قندهار شهری‌نینگ آلتینچی، یېتّینچی و سکّیزینچی ناحیه‌لری اهالیسی هم شهر ایچیده‌گی یۉللرنی قوریش و قَیته ترمیملش ایشلری سست کېته‌یاتگنیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، طالبان بلدیه اداره‌سی یۉللرنی کېنگه‌یتیریش مقصدیده بنالر و دېوارلرنی بوزماقده، تورلی حدودلرده قَیته قوریش نامی آستیده یۉللر و انشااتلرنی بوزیب تشله‌ماقده. بیراق شوندن سۉنگ ایشلر سېکین دوام اېتماقده یاکه بوتونله‌ی تۉخته‌ب قالماقده.
اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بو معما فقط بیر نېچه ته ناحیه بیلن چېکلنمه‌یدی. شهر‌نینگ تورلی قِسملریده یۉللرنی قَیته قوریش و کېنگه‌یتیریش ایشلری طفیلی موترلر‌نینگ عادتی حرکتی جدّی قیینچیلیکلرگه دوچ کېلماقده.
قندهارده‌گی میرو‌یس حوزوی شفاخانه‌سی منبعلری‌نینگ اَیتیشیچه، جاری ییل‌نینگ اۉتگن آیی، یعنی سنبله آیی دوامیده یۉل حادثه‌لریده جراحتلنگن قریب ۶۱ کیشی اوشبو شفاخانه‌گه آلیب کېلینگن. اوشبو منبعلرگه کۉره، اولردن ۱۱ نفری جراحتلری‌نینگ آغیرلیگی سببلی حیاتدن کۉز یومگن.
منبعلر ینه شونی قۉشیمچه قیله‌دیکی، یېنگیل جراحت آلگنلر کۉپ حاللرده شفاخانه‌گه مراجعت قیلمسدن اویلریگه کېتیشه‌دی. شو سببلی یۉل حادثه‌لریده یره‌لنگن و ضرر کۉرگنلر سانی کېلتیریلگن رقمدن کۉپراق بۉلیشی ممکن.
