افغانستان سوداگرلری‌نینگ سرمایه‌سی پاکستان لیلام سوداسیده؛ طالبان سیاستی‌نینگ بدلینی کیم تۉله‌یدی؟
امین کاوه
۸صبح گزېته‌سی ۵۷ صحیفه‌لیک حجتلرنی قۉلگه کیریتدی. اوشبو حجتلر افغانستان‌نینگ قریب ۱۹ ته سودا کمپنیسیگه تېگیشلی، ۱۴۰ دن آرتیق کانتېنردن عبارت ترانزیت یوکلری پاکستان‌نینگ کراچی بندریده لیلام سوداسیگه قۉییلیش خوفی آستیده اېکنینی کۉرسه‌ته‌دی. حجتلر‌نینگ ۵۵ صحیفه‌سی پاکستان باجخانه اداره‌سی تامانیدن افغانستان‌نینگ سودا و ترانزیت کمپنیلریگه یوباریلگن تکراری آگاهلنتیریش خطلریدن عبارت. اوشبو حجتلردن معلوم بۉلیشیچه، پاکستان باجخانه‌سی کمپنیلرنی بېلگیلنگن مدتده مراجعت قیلیب، تاورلرینی رسمیلشتیریب آلیب کېتمه‌گن تقدیرده، یوکلری مملکت باجخانه قاعده‌لریگه موافق عامه‌وی لیلام سوداسیگه قۉییلیشی حقیده آگاهلنتیرگن. لیلام سوداسیگه قۉییلیشی خوفی آستیده‌گی تاورلر قطاریگه شکر، آزیق-طعام و صناعت مایلری، باله‌لر اوچون قوروق سوت، ایشلب چیقریش خام‌اشیاسی، مرمر محصولاتلری، ایشله‌تیلگن ترانسپورت واسطه‌لری و باشقه بویوملر کیره‌دی. طالبان‌نینگ کراچی‌ده‌گی سودا اتشه‌سی اوشبو یوکلر‌نینگ حالتینی کۉریب چیقیشنی سۉره‌ب، گروه‌نینگ صناعت و سودا وزیرلیگیگه خط یوبارگن همده پاکستان باجخانه‌سی‌نینگ آگاهلنتیریش حجتلرینی اداری ترتیبده چاره‌لر کۉریش اوچون تقدیم اېتگن. عینی پیتده، سوداگرلردن بیری کراچی بندریده سوداگرلرگه تېگیشلی قریب ۳۴۵ ته کانتېنر قالیب کېتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کانتېنرلر اجاره‌سی و کېچیکیش اوچون جریمه‌لر شو قدَر آشیب کېتگن که اولر‌نینگ قیمتی تاو‌رلر‌نینگ اۉز قیمتیدن هم آرتیب کېتگن.
۸صبح گزېته‌سی پاکستان باجخانه اداره‌سی افغانستان سوداگرلری و تدبیرکارلریگه قَیته-قَیته آگاهلنتیریش خطلری یوبارگنینی کۉرسه‌تووچی ۵۷ صحیفه‌لیک حجتلرنی قۉلگه کیریتدی. اوشبو حجتلرده اَیریم کمپنیلر افغانستان‌نینگ ترانزیت یوکلری کراچی بندریده اوزاق وقت قالیب کېتگنی سببلی اولر‌نینگ تاو‌رلری لیلام سوداسیگه قۉییلیشی حقیده آگاهلنتیریلگن. خطلرده افغانستان خصوصی سودا و سرمایه اتاقی هم تاو‌ر اېگه‌لرینی خبردار قیلیش و معمانی حل اېتیش چاره‌لرینی کۉریش اوچون بو جریاندن خبردار قیلینگنی قید اېتیلگن.
طالبان‌نینگ کراچی‌ده‌گی سودا اتشه‌سی گروه‌نینگ صناعت و سودا وزیرلیگیگه یوبارگن خطیده پاکستان باجخانه‌سی افغانستان‌نینگ اَیریم سودا کمپنیلرینی بېلگیلنگن مدتده مراجعت قیلیب، تاورلرینی رسمیلشتیریب آلیب کېتمه‌گن تقدیرده، اولر‌نینگ یوکلری مملکت باجخانه قاعده‌لریگه موافق لیلام سوداسیگه قۉییلیشی حقیده آگاهلنتیرگنینی یازگن.
اوشبو خطده ۲۰۲۵-ییلده و اوندن آلدین خرید قیلینگن افغانستان ترانزیت تاو‌رلری‌نینگ سلماقلی قِسمی تورلی معمالر سببلی اوزاق وقت دوامیده کراچی بندریده قالیب کېتگنی اَیتیلگن.
اوشبو یازیشمه‌لر‌نینگ دوامی صفتیده جهان سودا تشکیلاتی ایشلری بۉلیمی باشلیغی و سودا ایشلری باش باشقرمه‌سی سرپرستی عبدالوکیل مسلم ۷۰۳۴-سانلی خط آرقه‌لی مسأله‌نی افغانستان خصوصی سودا و سرمایه اتاقیگه یۉنه‌لتیرگن. مقصد تاو‌ر اېگه‌لرینی وضعیتدن خبردار قیلیش و اولر‌نینگ احتمالی ضرر کۉریشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون ضرور چاره‌لرنی کۉریشدن عبارت بۉلگن.
پاکستان باجخانه‌سی‌نینگ آگاهلنتیریشلری
اوشبو حجتلردن معلوم بۉلیشیچه، پاکستان باجخانه‌سی اۉز آگاهلنتیریشلرینی «یکونی آگاهلنتیریش» عنوانی آستیده، ۱۹۶۹-ییلده قبول قیلینگن مملکت باجخانه قانونی‌نینگ ۸۲-مادّه‌سیگه اساسلنیب چیقرگن. آگاهلنتیریشلرده مذکور قانون‌نینگ ۱۲۹-مادّه‌سی همده ۲۰۱۴-ییل ۲۴-فبروریده‌گی SRO۱۲۱(I)/۲۰۱۴ قراریگه موافق ۴۸۴-M قاعده‌سی هم تیلگه آلینگن.
آگاهلنتیریشلر متنیگه کۉره، تاورلر باجخانه‌گه کېلگنیدن کېین قانونده بېلگیلنگن مدت ایچیده رسمیلشتیریلمسه، باجخانه انباریگه جایلشتیریلمسه، باشقه منزلگه کۉچیریلمسه یاکه بندر حدودیدن آلیب چیقیلمسه، پاکستان باجخانه اداره‌سی قانونده نظرده توتیلگن شرطلرگه موافق اولرنی عامه‌وی لیلام سوداسیگه قۉییشی ممکن.
آگاهلنتیریشلرده دستلبکی مدت ۳۰ کون اېکنی و معین شرایطلرده بو مدت ینه کۉپی بیلن ۱۰ کونگه اوزه‌یتیریلیشی ممکنلیگی کۉرسه‌تیلگن. اوشبو خطلرده پاکستان باجخانه‌سی یوک اېگه‌لریدن، اگر وکالتلی ارگان لیلام سوداسی جریانینی تۉخته‌تایش حقیده قرار چیقرگن بۉلسه، بېلگیلنگن مدت توگه‌شیدن آلدین اوشبو قرارنی تېگیشلی اداره‌گه تقدیم اېتیشنی هم سۉره‌گن.
حجتلرده لیلام سوداسینی تۉخته‌تیش تۉغریسیده‌گی قرارلری تقدیم اېتیلیشی ممکن بۉلگن وکالتلی ارگانلر صفتیده محکمه، استیناف محکمه‌سی و پاکستان فدرا‌ل اداره‌سی قید اېتیلگن.
باجخانه حجتلریده‌گی معلوماتلرگه کۉره، میرویس کتوازی کمپنیسی‌نینگ یوکی ۳۲ ته ۲۰ فوتلیک کانتېنردن، اکبریزاده خلق‌ارا کمپنیسی‌نینگ یوکی ۲۰ ته کانتېنردن، وزیرسون گروپ کمپنیسی‌نینگ یوکی اېسه ییریک دانه‌لی شکردن عبارت ۲۴ ته کانتېنردن تشکیل تاپگن. بهیر بهار کمپنیسیده هم تۉرتته کانتېنر شکر موجود. صناعت یاغلری بۉییچه بشیری کمپنیسیده اوچ ته ۴۰ فوتلیک کانتېنر، امجد آرمان کمپنیسیده ۱۲ ته ۲۰ فوتلیک کانتېنر و عظمت سفیر کمپنیسیده ایکّی ته ۴۰ فوتلیک کانتېنر بار. سمیع صداقت کمپنیسی‌نینگ یوکیگه ۱۴ ته کانتېنر اۉسیملیک یاغی، عادل گُلزار کمپنیسی‌نینگ یوکیگه اېسه ۱۵ ته کانتېنېر آزیق-طعام یاغی کیره‌دی. تک ستاره پایپ پلاستیک کمپنیسیده پلی‌پروپیلن خام‌اشیاسیدن عبارت ایکّی ته ۴۰ فوتلیک کانتېنر، الکوزی کولا کمپنیسیده اېسه ایشلب چیقریش و قداقلش ماتریاللری سالینگن یېتّی ته ۴۰ فوتلیک کانتېنر موجود. حبیب گُلزار موتورس کمپنیسی‌نینگ بیر دانه ۴۰ فوتلیک کانتېنریده موتور یاغی و ساویتیش سویوقلیکلری، سرای سادات خان کمپنیسی‌نینگ بیر دانه ۲۰ فوتلیک کانتېنریده اېسه تنباکو بار. نجیب گُلزار کمپنیسی‌نینگ یوکیده بیر کانتېنر باله‌لر اوچون قوروق سوت، امان آریا کمپنیسی‌نینگ یوکیده اېسه بیر دانه ۲۰ فوتلیک کانتېنر پیچ و مهره موجود. بوندن تشقری، حشمت مهمند کمپنیسیده ایکّی کانتېنر مرمر محصولاتلری، متحد شمال شرق کمپنیسیده اېسه بیر کانتېنر چاروا آزوقه‌سی قۉشیمچه‌لری بار.
طالبان‌نینگ سودا اتاقی قۉلیگه کېلیب توشگن و او آرقه‌لی سوداگرلرگه یوباریلگن پاکستان باجخانه‌سی‌نینگ خطلریده آگاهلنتیریش بېریلگن یوکلر افغانستان‌نینگ قریب ۱۹ ته کمپنیسیگه تېگیشلی اېکنی اَیتیلگن. اوشبو حجتلرگه کۉره، قید اېتیلگن تاورلر آزیق-طعام محصولاتلری، آزیق-طعام و صناعت یاغلری، ایشلب چیقریش خام‌اشیاسی، مرمر محصولاتلری، چاروا آزوقه‌سی قۉشیمچه‌لری، ایشله‌تیلگن ترانسپورت واسطه‌لری و باشقه بویوملردن عبارت.
ناملری کېلتیریلگن کمپنیلر آره‌سیده میرویس کتوازی، اکبریزاده خلق‌ارا، وزیرسون گروپ و بهیر بهار کمپنیلری بار. حجتلرده اوشبو کمپنیلر‌نینگ آق، تازه‌لنگن شکر یاکه ییریک دانه‌لی شکر یوکلری قید اېتیلگن.
خطلرده میرویس کتوازی کمپنیسی‌نینگ یوکی ۳۲ ته ۲۰ فوتلیک کانتېنر و ۵۰ کیلوگراملیک قاپلرگه سالینگن تخمیناً ۱۵ مینگ ۶۰۰ قاپ شکردن عبارت اېکنی اَیتیلگن. اکبریزاده خلق‌ارا کمپنیسی اوچون هم ۲۰ ته کانتېنر و ۱۰ مینگ ۴۰۰ دن آرتیق قاپ شکر قید اېتیلگن. وزیرسون گروپ ۲۴ ته کانتېنر ییریک دانه‌لی شکر، بهیر بهار کمپنیسی اېسه تۉرت ته کانتېنر و تخمیناً ۲ مینگ ۸۰ قاپ شکر بیلن اوشبو رۉیخطگه کیریتیلگن.
آزیق-طعام یاغلری بۉییچه سمیع صداقت کمپنیسی‌نینگ یوکیده ۱۰ لیترلیک ایدیشلرگه سالینگن تخمیناً ۳۶ مینگ ۲۶۰ دانه اۉسیملیک یاغی، عادل گُلزار کمپنیسی‌نینگ یوکیده اېسه اوچ لیترلیک ایدیشلرده‌گی اۉسیملیک یاغیدن عبارت تخمیناً ۱۵ مینگ ۸۱۵ قوتی بارلیگی قید اېتیلگن.
شونینگدېک، حجتلرده بشیری، امجد آرمان، عظمت سفیر و حبیب گُلزار موتورز کمپنیلری‌نینگ ناملری مایلش یاغلری، مینیرال یاغ، موتور یاغی و ساویتیش سویوقلیکلری یوکلری بیلن باغلیق حالده کېلتیریلگن.
باشقه یوکلر آره‌سیده نجیب گُلزار کمپنیسیگه تېگیشلی باله‌لر اوچون قوروق سوت، تک ستاره پایپ پلاستیک کمپنیسی‌نینگ پلی‌پروپیلن خام‌اشیاسی، الکوزی کولا کمپنیسی‌نینگ ایشلب چیقریش و قداقلش ماتریاللری، متحد شمال شرق کمپنیسی‌نینگ چاروا آزوقه‌سی قۉشیمچه‌لری، امان آریانا کمپنیسی‌نینگ پیچ و مهره همده حشمت مهمند کمپنیسی‌نینگ مرمر محصولاتلری هم قید اېتیلگن. بوندن تشقری، تنباکو و ایشله‌تیلگن ترانسپورت واسطه‌لری یوکلری هم حجتلرده رۉیخطگه آلینگن.
اوشبو حجتلر آگاهلنتیریش بېریلگن کانتېنرلر سانی ۱۴۰ دن آرتیق اېکنینی کۉرسه‌ته‌دی. بو یوکلر تاو‌ر توری، حجمی، ترانزیت یۉنه‌لیشی و اېگه‌سی بۉلگن کمپنیگه قره‌ب بیر-بیریدن فرق قیله‌دی. اولر‌نینگ بیر قِسمی کراچی بندری آرقه‌لی همده چمن و تورخم چېگره اۉتیش یۉللریدن فایده‌لنیب افغانستانگه آلیب اۉتیلیشی رېجه‌لشتیریلگن اېدی.
سوداگرلردن بیری بۉلگن زلمی عظیمی افغانستان تدبیرکارلریگه تېگیشلی تاو‌رلردن عبارت تخمیناً ۳۴۵ ته کانتېنر کراچی بندریده قالیب کېتگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کانتېنرلر اجاره‌سی و سالیقلر شو قدَر آشیب کېتگن که اولر‌نینگ مقداری تاو‌رلر‌نینگ اۉز قیمتیدن هم آرتگن. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، چین، فارس کۉرفزی مملکتلری و مالزیادن آلیب کېلینگن یوکلر اېگه‌لری اوشبو خرجتلر و کتّه جریمه‌لرنی تۉله‌شگه قادر بۉلمه‌گنی سببلی بندرده قالیب کېتگن. اېندیلیکده پاکستان حکومتی اولرنی لیلام سوداسیگه قۉییشنی رېجه‌لشتیرماقده.
بو واقعه طالبان و پاکستان اۉرته‌سیده‌گی کېسکینلیک کوچه‌ییشی آرتیدن یوز بېرماقده. جاری ییل‌نینگ باشلریده پاکستان ترانزیت و سودا یۉللرینی یاپیب، افغانستان سوداگرلریدن اۉز تاورلرینی پاکستان بندرلریدن آلیب چیقیشنی طلب قیلگن اېدی.
اۉشه پیتده افغانستان سودا و صناعت اتاقی افغانستان سوداگرلریگه تېگیشلی تخمیناً ۱۵ مینگته کانتېنر و یوکنی پاکستان آرقه‌لی افغانستانگه آلیب کیریش اۉرنیگه اوشبو مملکت بندرلریدن چیقریش همده کېینچه‌لیک اولرنی افغانستانگه قَیته جۉنه‌تیش امکانیتینی یره‌تیش رېجه‌لشتیریله‌یاتگنینی معلوم قیلگن اېدی.
