بانک چېکلاولری؛ اهالی و سوداگرلر هنوزگچه صرافلیک و حواله‌گه تیه‌نماقده
ایلیا
افغانستانده خصوصی و دولت بانکلری فعالیت یوریته‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، اَیریم وطنداشلر و تدبیرکارلر پول اۉتکزیش و قبول قیلیش اوچون هنوز صرافلیکلر همده حواله تیزیمیدن فایده‌لنه‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر کتّه مقدارده‌گی مبلغلرنی یېچیب آلیش و اۉتکزیشده‌گی چېکلاولر، اداری جریانلر، حجتلر طلب قیلینیشی، اَیریم عملیات‌لر‌نینگ کېچیکیشی همده سابق حکومت اغدریلگنیدن کېین بانک تیزیمیگه بۉلگن ایشانچسیزلیکنی صرافلیکلر مراجعت قیلیش سببلریدن دېب کۉرسه‌تماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، حساب-کتابلر‌نینگ تېز عملگه آشیریلیشی و صرافلیک خدمتلریدن فایده‌لنیش‌نینگ آسانراق اېکنی هم اَیریم معامله‌لرده اوشبو اصوللرنی بانک خدمتلریدن افضل کۉریشلریگه سبب بۉلماقده.
اوشبو اهالی و تدبیرکارلر ۸صبح گزېته‌سیگه بېرگن صحبتیده اَیتیشیچه، صرافلیکلر اَیریم حاللرده مالیوی ضرر یاکه بانکروتلیکدن کېین مزاجلر معماسینی حل قیلیشده همکارلیک قیله‌دی، بانکلرده اېسه بونده‌ی یاردم موجود اېمس. اولر مزاجلر معمالرینی حل قیلیشده‌گی فرق صرافلیک خدمتلریدن فایده‌لنیشگه اونده‌یاتگن عامللردن بیری اېکنینی تأکیدله‌یدی. اولر بانکلردن پول اۉتکزیش و یېچیب آلیش جریانلرینی سادّه‌لشتیریشنی، ییریک معامله‌لرگه قۉییلگن موجود چېکلاولرنی کمه‌یتیریشنی و بانک خدمتلری نرخینی پسه‌یتیریشنی سۉره‌ماقده.
کابل اهالیسیدن بیری ستّار دولت و خصوصی بانکلر فعالیت یوریته‌یاتگنیگه قره‌مه‌ی، پول اۉتکزیش و پول المشتیریش اوچون کۉپراق صرافلیکلرگه مراجعت قیلیشینی اَیته‌دی. او معامله‌لر‌نینگ تېز عملگه آشیریلیشی و جریان‌نینگ سادّه‌لیگینی صرافلیکلر خدمتلریدن فایده‌لنیش سببلریدن دېب بیله‌دی. ستار‌نینگ اَیتیشیچه، صرافلیکلر اۉرته‌سیده‌گی پول نرخلریده‌گی فرق هم مزاجلرگه معامله‌نی عملگه آشیریشدن آلدین قوله‌یراق کورسنی تنلش امکانینی بېره‌دی.
کابللیک بو اهالی شونده‌ی دېیدی: «صرافلیکلرده ایشیم عادتده تېزراق بیته‌دی و عادی بیر معامله اوچون بیر نېچه باسقیچدن اۉتیشیم شرط اېمس. بیر نېچه ته صرافدن دالر و باشقه پوللر نرخینی سۉره‌ب، قوله‌یراق نرخنی تنلشیم ممکن. بانکده اَیریم خدمتلر اوچون کۉپراق حجت و باسقیچلر طلب قیلینه‌دی، جریان هم اوزاقراق دوام اېته‌دی. اگر بانکلر خدمت کۉرسه‌تیش جریانلرینی سادّه‌لشتیریب، تېزلشتیرسه و قوله‌یراق کمیسیون همده نرخلرنی تکلیف قیلسه، آدملر بانک خدمتلریدن کۉپراق فایده‌لنه‌دی.»
اجمل (مستعار)، کابل‌نینگ ینه بیر یشاوچیسی، بانک خدمتلریده‌گی موجود چېکلاولر پول معامله‌لرینی عملگه آشیریش اوچون کۉپراق صرافلیکیلر و حواله خدمتلریگه مراجعت قیلیشیگه سبب بۉلگنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، صرافلیکلر کېره‌کلی پولنی قیسقه‌راق وقت ایچیده آلیش یاکه اۉتکزیش ممکن. اجمل‌نینگ اَیتیشیچه، بانک حسابلریدن نقد پول یېچیب آلیشده‌گی چېکلاولر هم بانک خدمتلریدن فایده‌لنیشنی قیینلشتیره‌یاتگن معمالردن بیریدیر.
اجمل شونده‌ی دېیدی: «پول بیلن باغلیق آلدی-ساتدیلریمیز‌نینگ اکثریتینی صرافلیکلر و حواله آرقه‌لی عملگه آشیره‌میز، چونکه او یېرده ایشیمیز تېزراق بیته‌دی. اگر خارجدن بیزگه دالر حواله قیلینسه، صراف اۉشه دالرنی بیزگه بېره‌دی؛ بانکده اېسه عادتده پول افغانیده تۉله‌نه‌دی. بوندن تشقری، اگر بوگون پول جۉنه‌تسک، اېرته‌گه اونی بې‌ملال آلیشیمیز ممکن. بانکده اېسه یېچیب آلیش چېکلنگن و ۲ مینگ دالردن آرتیق پول یېچه آلمه‌یمیز.»
بوندن تشقری، اَیریم حدودلرده بانک نماینده‌لیکلری‌نینگ موجود اېمسلیگی هم بعضی وطنداشلر‌نینگ پول آلیش و اۉتکزیش اوچون صرافلیکلر و حواله خدمتلریگه مراجعت قیلیشیگه سبب بۉلماقده.
تدبیرکارلردن بیری گدا محمد کوهدامنی، سوداگرلر و صرافلر اۉرته‌سیده‌گی ایش بیلرمانلیک مناسبتلری و ایشانچ تجارت عملیات‌لریده صرافلیکلردن فایده‌لنیش دوام اېتیشی‌نینگ سببلریدن بیری اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، تدبیرکارلر کونده‌لیک عملیات‌لریده پولنی تېز اۉتکزیش و نقد مبلغگه درحال اېگه بۉلیشگه محتاج، صرافلیکلر اېسه کۉپ حاللرده بو احتیاجنی قاندیره‌دی.
کوهدامنی شونده‌ی دېیدی: «بیز سوداگرلر ییللر دوامیده اساسا صرافلر بیلن ایشله‌گنمیز و اۉرته‌میزده تنیشلیک همده ایشانچ شکللنگن. پول صراف‌نینگ قۉلیده بۉلسه، کېره‌ک بۉلگن پیتده اونگه تېزده اېگه بۉلیب، ایشلریمیزنی دوام اېتتیریشیمیز ممکن. اَیریم حاللرده سوداگر مالیوی یاکه تجاری معماگه دوچ کېلگنده، او بیلن اوّلدن ایشله‌گن صراف معمانی حل قیلیشده یاردم بېره‌دی.» اونینگ اَیتیشیچه، عیناً شو دایمی مناسبت و پولگه تېزکار کیریش امکانیتی صرافلیکلرنینگ سوداگرلر کونده‌لیک معامله‌لریده‌گی اۉرنینی سقلب قالیشیگه سبب بۉلگن.
اوشبو تدبیرکار دوام اېته‌دی: «بیز سوداگرلر‌نینگ بانکلر کبی بېلگیلنگن ایش وقتی یۉق، اینیقسه مېوه-سبزه‌وات سوداگری هر قنده‌ی وقتده پول و سودا بیلن شغللنه‌دی. یوک مو‌تری کېلیب، پول تۉله‌ش کېره‌ک بۉلسه، بانک‌نینگ ایش وقتیگچه کوتیب تورالمه‌یمیز. بوندن تشقری، بانکده کتّه مقدارده‌گی پولنی آلسک یاکه اۉتکزسک، اونی رسمیلشتیریش وقت آله‌دی و بعضاً نوبتده بیر-ایکّی ساعت کوته‌میز. حاضرگی شرایطده عیناً شو معمالر کۉپلب سوداگرلرنی صرافلر بیلن ایشلشنی آسانراق دېب حسابلشیگه سبب بۉلماقده.»
عینی پیتده بیر قطار اقتصادی مسأله‌لر بۉییچه متخصصلر فایده‌لنیش قوله‌یلیگی، معامله‌لر خرجتی‌نینگ پستلیگی و اهالی‌نینگ صرافلیکلر همده حواله خدمتلری بیلن کۉپراق تنیشلیگی اَیریم وطنداشلر‌نینگ پول اۉتکزیش و قبول قیلیش اوچون هنوز اوشبو خدمتلردن فایده‌لنیشیگه سبب بۉله‌یاتگنینی اَیتماقده.
اقتصادی مساله‌لر بۉییچه تحلیلچی میر شکیب میر‌نینگ اَیتیشیچه، فایده‌لنیش قوله‌یلیگی، کمراق حجت طلب قیلینیشی و معامله‌لر‌نینگ تېز عملگه آشیریلیشی آدملرنی صرافلیکلر و حواله‌لردن فایده‌لنیشگه اونده‌یاتگن عامللردندیر. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بانکلر آرقه‌لی اَیریم کیچیک معامله‌لر‌نینگ خرجتی هم آدملر اوچون یوقاری توشه‌دی و بو بانک خدمتلریدن فایده‌لنیشنی کمه‌یتیریشی ممکن. اونینگ اَیتیشیچه، بانکلرگه نسبتاً ایشانچسیزلیک و اهالی‌نینگ بیر قِسمی بانک خدمتلرینی یخشی بیلمسلیگی هم اوشبو جریان دوام اېتیشیده رۉل اۉینه‌یدی.
جناب میر شونده‌ی دېیدی: «صراف خدمتلری آدملر اوچون سادّه و قوله‌یراق، عادتده بیرته معامله‌نی عملگه آشیریش اوچون کۉپ حجت و باسقیچ طلب قیلینمه‌یدی؛ بانکلرده اېسه قاعده‌لر و باسقیچلر کۉپراق. بوندن تشقری، کیچیک معامله‌لرده بانک آرقه‌لی پول اۉتکزیش خرجتی آدملر اوچون آغیر بۉلیشی ممکن. بولر بیلن بیر قطارده، اَیریم آدملر‌نینگ بانکلرگه ایشانمسلیگی، بانک خدمتلرینی یخشی بیلمسلیگی و نوبتلرده کوتیش هم اولرنی صراف و حواله‌ن تنلشگه اونده‌یدی. اگر بانکلر رقملی خدمتلرنی کېنگه‌یتیرسه، کیچیک معامله‌لر اوچون خرجت و کمیشنلرنی کمه‌یتیرسه همده اهالی‌نینگ مالیوی خدمتلردن فایده‌لنیشینی آسانلشتیرسه، بانک خدمتلریدن فایده‌لنیش آرتیشی ممکن.»
اوشبو اقتصادی تحلیلچی اهالی‌نینگ بانک خدمتلریدن فایده‌لنیشینی آشیریش اوچون بانکلر رقملی خدمتلرنی کېنگه‌یتیریشی، کیچیک معامله‌لر خرجتلرینی کمه‌یتیریشی و وطنداشلر‌نینگ مالیوی خدمتلردن فایده‌لنیشینی آسانلشتیریشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌یدی. او، شونینگدېک، بانکدن تشقری مالیوی تشکیلاتلرنی، جمله‌دن، پول اۉتکزیش خدمتلری کمپنیلری، موبایل تۉلاولر و مالیوی تکنالوژی‌لرنی رواجلنتیریش ضرورلیگیگه اورغو بېره‌دی. بو کیچیک و کونده‌لیک عملیات‌لرنی آدملر اوچون آسانلشتیره‌دی.
وطنداشلر و تدبیرکارلر‌نینگ صرافلیکلر همده عنعنوی حواله تیزیمیدن فایده‌لنیشی افغانستانده رسمی بانک خدمتلری و خلق‌ارا پول اۉتکزمه‌لریدن فایده‌لنیش هنوز چېکلنگن بیر پیتده دوام اېتماقده.
جهان بانکی حساباتیگه کۉره، افغانستانده فعال بانک نماینده‌لیکلری سانی ۲۰۲۲-ییلده‌گی ۳۶۹ تدن ۲۰۲۴-ییلده ۴۴۶ تگه آشگن، بانک ماشینلری سانی اېسه ۲۷۴ تگه یېتگن. بیراق اوشبو تشکیلات افغانستان بانکلری‌نینگ خارجی بانکلر بیلن مناسبتلریده‌گی چېکلاولر مملکت ایچیگه و اوندن تشقریگه پول اۉتکزیشنی قیینلشتیریب، معامله‌لر خرجتینی آشیرگنینی بیلدیره‌دی.
جهان بانکی قۉشیمچه قیلیشیچه، اوشبو چېکلاولر افغانستان کمپنیلری و سوداگرلری‌نینگ اَیریم معامله‌لرده هنوز نقد پول و حواله تیزیمیگه تیه‌نیشیگه سبب بۉلگن. بونده‌ی شرایطده صرافلیکلر و خواله خدمتلری اهالی‌نینگ همده تدبیرکارلر‌نینگ پول اۉتکزیش، المشتیریش و نقد مبلغگه اېگه بۉلیش احتیاجلری‌نینگ بیر قِسمینی هنوز قاندیریب کېلماقده.
