تۉرتته جوابسیز کېلیشوو و ۱۳۲ ته دینی ییغیلیش؛ طالباننینگ ترانسپورت وزیرلیگی نیمه قیلماقده؟
امین کاوه
طالباننینگ ترانسپورت و هوا یۉللری وزیرلیگینینگ تورلی باشقرمهلری حساباتلریدن نسخهلر ۸صبح اختیاریگه کېلیب توشگن. اوشبو حساباتده فقط طالباننینگ ترانسپورت قانونلری و شرطنامهلری باشقرمهسی همده دعوت و ارشاد باشقرمهسی فعالیتی کۉریب چیقیلگن. حساباتگه کۉره، طالبان سۉنگگی آلتی آی دوامیده تۉرت دولت بیلن تۉرتته کېلیشوونی یکونلهگن، بیراق بو مدت دوامیده مذکور دولتلردن هېچ قندهی جواب آلمهگن. عینی پیتده، طالباننینگ اوشبو وزیرلیکدهگی دعوت و ارشاد باشقرمهسی نماز، طهارت و باشقه دینی مسالهلرنی اۉرگهتیش اوچون ۱۳۲ ته ییغیلیش اۉتکزگن و وقت یېتیشمهگنی سببلی خادملرنینگ قرهشلری قنچهلیک اۉزگرگنینی بهالش عملگه آشیریلمهگنینی بیلدیرگن. بو حالت جهان بانکینینگ ترانسپورت و لوجستیک فعالیتی حالتیده افغانستان ۱۳۹-اۉرینده تورگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
طالبان ترانسپورت وزیرلیگی قانونلر و شرطنامهلر باشقرمهسینینگ آلتی آیلیک حساباتی
طالبان ترانسپورت وزیرلیگینینگ ترانسپورت قانونلری و شرطنامهلری باشقرمهسی آلتی آیلیک ایش حساباتیده اوشبو دورده قزاقستان، آذربایجان، اۉزبېکستان و گرجستان بیلن خلقارا موتر ترانسپورتی تۉغریسیدهگی کېلیشوولر لایحهلرینی یکونلهگنی و اولرنی اوشبو گروهنینگ تشقی ایشلر وزیرلیگی آرقهلی مذکور تۉرت دولتگه یوبارگنینی اَیتگن. حساباتگه کۉره، آلتی آیلیک دور آخریگچه یوقاریده تیلگه آلینگن دولتلردن هېچ قندهی جواب آلینمهگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، ترانسپورت کمپنیلرینی وقتینچهلیک کیریش حجتینی آلیش اوچون تنیشتیریش بۉییچه یۉریقنامه ایشلب چیقیش، قۉشنی دولتلر بیلن هیداوچیلر و ترانسپورت کمپنیلرینینگ معمالرینی تۉپلش، ترانسپورت کمپنیلرینینگ ایران کمپنیلری بیلن توزگن شرطنامهلرینی رۉیخطدن اۉتکزیش و یوباریش، هیداوچیلرنی اۉزبېکستان ویزهسینی آلیش اوچون تنیشتیریش همده پاکستان ترانسپورت واسطهلری اوچون وقتینچهلیک کیریش حجتلرینی ترقهتیش اوشبو باشقرمه عملگه آشیره آلمهگن ایشلر قطاریگه کیرگن.
طالبان ترانسپورت وزیرلیگینینگ قانونلر و شرطنامهلر باشقرمهسی پاکستان بیلن فعال دیپلوماتیک علاقهلر موجود اېمسلیگی و ترانسپورت کمپنیلری اوچون وقتینچهلیک کیریش حجتلری بېریلمهیاتگنی سببلی اوشبو فعالیتنی عملده بجریش امکانیتی یرهتیلمهگنینی همده ضرور شرایطلر یرهتیلگونگه قدَر یۉریقنامه تیّارلش کېچیکتیریلگنینی اَیتگن. بو حالت طالباننینگ پاکستانده فعال اېلچیخانهسی، پاکستان اېلچیخانهسینینگ اېسه کابلده فعال اېکنیگه قرهمهی یوز بېرماقده.
حساباتده اَیتیلیشیچه، طالبان ترانسپورت وزیرلیگینینگ قانونلر و شرطنامهلر باشقرمهسی نظاملرنی تیّارلش اوچون اوشبو وزیرلیکنینگ تخنیکی کمیتهلری ییغیلیشلرینی طالبان علمالری اشتراکیده اۉتکزگن و نظاملرنی یکونی کۉریب چیقیش اوچون طالبان علمالریگه تقدیم اېتگن.
طالباننینگ خادملر اوچون دینی مشغولاتلری؛ ۱۳۲ ته دینی ییغیلیش اۉتکزیلدی
طالبان ترانسپورت وزیرلیگینینگ دعوت و ارشاد باشقرمهسی آلتی آیلیک حساباتیده ۱۴۰۵-ییلنینگ دستلبکی آلتی آییده اوشبو وزیرلیک خادملری اوچون ۱۳۲ ته ارشادی ییغیلیش اۉتکزیلگنینی معلوم قیلگن. حساباتگه کۉره، ۶۰ ته دعوت و ارشاد اۉقوو دستورینی اۉقیتیش ییغیلیشی، ملالرنینگ ۱۲ ته عمومی معروضه ییغیلیشی همده قرآن کریم و نماز حکملرینی اۉرگهتیش بۉییچه ۶۰ ته ییغیلیش اۉتکزیلگن.
حساباتده اَیتیلیشیچه، اوشبو دورده قرآن کریمنی اۉقیش و نماز حکملری بۉییچه ۶۰ ته اۉقوو ییغیلیشی اۉتکزیلگن. اوشبو ییغیلیشلر هر کونی و منتظم روشده، اېرتهلبکی رسمی ایش وقتینینگ باشیده، تخمیناً ۲۰ دقیقه دوامیده اۉتکزیلگن. اوشبو دستورلرده ذیالحجه آیینینگ اۉن کونلیگی، قربان هییتی و قربانلیک حکملری کبی موضوعلر هم اۉقیتیلگن و توشونتیریلگن.
حساباتگه کۉره، اوشبو دستورده قرآن کریمنینگ اَیریم قِسملری، جملهدن، ایکّینچی جزء، آخرگی جزء و آخرگی ربع سورهلری اۉرگهتیلگن. طهارت، نمازنی ادا اېتیش اصولی و جمعه نمازی حکملری هم طالباننینگ ترانسپورت خادملری اوچون تشکیل اېتگن اوشبو اۉقوو دستورلرینینگ باشقه موضوعلریدن بۉلگن.
شونینگدېک، طالباننینگ دعوت و ارشاد باشقرمهسی ییلنینگ دستلبکی آلتی آییده اوشبو گروه ترانسپورت وزیرلیگینینگ مرکزی ادارهسیده ایشلهیدیگن قریب ۳۰۰ نفر خادم اوچون ۱۲ ته «اصلاح بیان» ییغیلیشی اۉتکزگن. اوشبو ییغیلیشلرده مذکور باشقرمهگه علاقهدار ملالر دینی موضوعلر و اوشبو گروهنینگ خادملرگه بېرگن توصیهلری حقیده معروضهلر قیلگن.
جماعت نمازینی نظارت قیلیش
طالباننینگ اوشبو وزیرلیکدهگی دعوت و ارشاد باشقرمهسی اۉقوو دستورلریدن تشقری، خادملرنینگ جماعت نمازیگه رعایه قیلیشینی هم نظارت قیلگنینی اَیتگن. حساباتگه کۉره، اوشبو جریانده خادملرگه نمازنینگ اهمیتیگه عاید حکملر و توصیهلر توشونتیریلگن همده جماعت نمازینی ادا اېتیش دایمی روشده نظارت قیلیب باریلگن. حساباتگه کۉره، طالبان محتسبلرینینگ اَیریم ارشای دستورلریده اشتراک اېتمهگن خادملر هم انیقلنیب، اولرگه توصیهلر بېریلگن.
طالبان ترانسپورت وزیرلیگی دعوت و ارشاد باشقرمهسینینگ آلتی آیلیک حساباتیده اوشبو باشقرمه فعالیتینینگ خادملر قرهشلرینی اۉزگرتیریشگه قنچهلیک تاثیر کۉرسهتگنینی بهالش همده اولرنینگ دنیاوی و آخرت ایشلرینی اصلاح قیلیش اوچون سمینار اۉتکزیش حاضرگچه عملگه آشیریلمهگنی اَیتیلگن. حساباتده اوشبو دستورلرنی ییلنینگ کېینگی ربعلریده عملگه آشیریش رېجهلشتیریلگنی بیلدیریلگن.
عینی پیتده، اوشبو وزیرلیک خادملری مسلمان صفتیده نمازنینگ برچه قاعدهلری و دیننینگ اساسی همده ایکّینچی حکملرینی یخشی بیلیشلرینی اَیتماقده. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان خادملرنینگ صلاحیتینی آشیریش اوچون کسبی و اختصاصلشتیریلگن دستورلر اۉتکزیش اۉرنیگه، اېرتهلب اولر ایش جاییگه اېندیگینه یېتیب کېلگن و انرژیگه اېگه بۉلگن پیتده اولرنی دینی مشغولاتلرگه آلیب بارهدی؛ خادملرنینگ اَیتیشیچه، بو تعلیماتلرنی اولر بالهلیگیدن اۉرگنیب کېلگن. اولر بو جریان خادملرنینگ اساسی ایشلر و اۉز وظیفهلرینی بجریشگه اعتبار قرهتیش اۉرنیگه، اوّلدن تنیش بۉلگن تعلیماتلرگه ایش وقتلرینی صرفلشیگه سبب بۉلهیاتگنینی اَیتماقده.
بو حالت خلقارا نفوذلی حساباتلرگه، جملهدن، جهان بانکی حساباتلریگه کۉره، افغانستانده ترانسپورت ساحهسیده جدّی معمالر موجود بۉلگن بیر پیتده یوز بېرماقده. جهان بانکینینگ ۲۰۲۳-ییلگی لوجستیک فعالیتی حالتیده (LPI) افغانستان ۵ نمرهدن ۱،۹ نمره آلیب، اۉرگنیلگن دولتلر آرهسیده ۱۳۹-اۉریننی اېگهللهگن. شونینگدېک، افغانستاننینگ سودا و ترانسپورت بیلن باغلیق آست-قورمهلری صفتی بۉییچه کۉرسهتکیچی تخمیناً ۵ نمرهدن ۱،۷ نمرهنی تشکیل اېتگن، بو اېسه مملکتده ترانسپورت و لوجستیک آست-قورمهسینینگ ضعیفلیگینی کۉرسهتهدی.
موتر یۉللری ساحهسیده هم افغانستان جدّی معمالرگه دوچ کېلماقده. ۲۰۲۵-ییلدهگی «آسیا ترانسپورت کۉزهتوو مرکزی» پروفایلیگه کۉره، افغانستان یۉل ترماغی قریب ۱۷۷ مینگ ۷۰۰ کیلومترنی تشکیل اېتهدی، اونینگ قریب ۹۱ فایزینی محلی و قیشلاق یۉللری تشکیل قیلهدی.
ترانسپورت واسطهلری ساحهسیده هم افغانستان موتوریزه درجهسی پست مملکتلردن بیریدیر. ۲۰۲۴-ییلگی حساباتگه کۉره، افغانستانده هر مینگ کیشیگه تخمیناً ۵۱ ته ترانسپورت واسطهسی تۉغری کېلگن؛ آسیا و تینچ اقیانوسی منطقهسیده اېسه بو کۉرسهتکیچ اۉرتهچه هر مینگ کیشیگه ۳۱۷ ته ترانسپورت واسطهسینی تشکیل اېتگن.
باشقه تاماندن، جهان ساغلیقنی سقلش تشکیلاتینینگ ۲۰۲۱-ییل اوچون حساب-کتابلریگه کۉره، افغانستانده یۉل-ترانسپورت حادثهلری عاقبتیدهگی اۉلیم درجهسی هر ۱۰۰ مینگ کیشیگه ۲۴،۱ کیشینی تشکیل اېتگن. حساباتگه کۉره، بو کۉرسهتکیچ آسیا-تینچ اقیانوسی منطقهسیدهگی هر ۱۰۰ مینگ کیشیگه ۱۵،۲ کیشیلیک اۉرتهچه کۉرسهتکیچدن یوقاریدیر.
