آزادلیک؛ عیاللردن قربانلر طلب قیلهدیگن مشقتلی یۉل
حسینی
مېن دېوارلری لایدن، تامی پست بۉلگن اویده اولغهیدیم. خانهمنینگ کیچکینه کلکینیدن دایما کابل آسمانیگه قرردیم؛ مېن اوچون بو آسمان کتّه بیر رسّاملیک متاعسی کبی اېدی. بعضاً قۉرقوو و خوفسیزلیکدن بېخبر محیط هیدی کېلیب تورهدیگن شهرده مېن کتابلر دنیاسیدن پناه تاپیشگه اۉرگنیب قالگندیم. مېن اوچون هر بیر کتاب باشقه بیر عالمگه آچیلهدیگن ایشیک اېدی؛ او دنیاده هېچ قندهی دېوار انسان تفکرینینگ پروازیگه تۉسقینلیک قیله آلمسدی.
بو یوکسک آرزولری بۉلگن، اما توپراق آستیده اونوتیلیشگه تشلنگن بیر قیز حقیدهگی حکایه. اوزاق ولایتلردن بیریده، ناتۉغری عرف-عادتلر بعضاً انسانی تمایللرگه سایه سالهدیگن جایده، زهرا اسملی قیز یشهردی. اونینگ آرزولری اویینینگ لای دېوارلری آرهسیده چېگرهلنیب قالگن اېدی. بو جمعیتده یشیرین و آشکارا زۉرآورلیک نهفقط کۉچه و بازارلرده، بلکه عایلهلرنینگ مهم قرارلریده هم چوقور ایلدیز آتگن اېدی.
زهرانینگ آتهسی ناتۉغری عرف-عادتلر باسیمی آستیده و اېسکی بیر کېلیشماوچیلیکنی حل قیلیش مقصدیده زهرانی اۉزیدن ییللر کتّه بۉلگن اېرکککه تورموشگه بېریشگه قرار قیلدی. تعلیمینی دوام اېتتیریش و بیلیم آلیشنی آرزو قیلگن زهرا بو مجبوری قرارگه قرشی چیقدی. اما تیزیملی زۉرآورلیک قیزلرنینگ تنلش حقوقیدن محروم قیلگن جمعیتده اونینگ آوازی قرار قبول قیلووچی اېرککلرنینگ شاوقینی آرهسیده یۉقالیب کېتدی. اونینگ آتهسی عرف-عادتلرنینگ ناتۉغری تلقینلریگه تیهنیب، نکاحنی راضیلیک و انسانی قدر-قیمتگه اساسلنگن بیرلشوو صفتیده اېمس، بلکه اۉزینینگ «آبروسینی سقلش» واسطهسی صفتیده کۉرردی.
نکاح کونی زهرا یشیرین کۉز یاشلریدن قیزریب کېتگن کۉزلری بیلن انسانی قدر-قیمتی اعتباردن چېتده قالدیریلگن بیر سودانینگ گواهی بۉلدی. اما او باشدن کېچیرهیاتگن نرسه روحی یېمیریلیش و اېرکینلیکدن محروم بۉلیشدن باشقه نرسه اېمس اېدی.
بو نکاح نهفقط زهرانی آرزولریدن اوزاقلشتیردی، بلکه اونی یالغیزلیک و امیدسیزلیک گِردابیگه تارتدی. عایلهوی مناسبتلر زۉرآورلیک و مجبورلش آرقهلی شکللنهدیگن جمعیتده زهرا ینگی اویینینگ سکوتیده، اېرینینگ زۉرآورلیگی و کلتکلری آستیده اېندی اوّلگیدېک خوش و یوکسک آرزولر بیلن یشهیدیگن قیز اېمس اېدی.
و بیر تانگده ناخوش خبر کېلدی: «زهرا اۉزینی آسیب قۉییبدی». بو جملهنی اېشیتگنیمده بوتون وجودیم تیترهب کېتدی. اخیر اونینگ باشیگه قندهی ظلم توشگن اېدی؟ اۉشه عقللی قیز نېگه اۉزینی آسیشی کېرهک اېدی؟ نېگه او بوندهی تقدیرگه دچار بۉلیشی کېرهک اېدی؟
اۉشه کونلرده مېنینگ یگانه تسکینیم اوییمیزنینگ بیر بورچهگیده جایلشگن کیچیک کتبخانهم اېدی. آنهم آزگینه سوادیگه قرهمهی، مېنگه علم فقط سۉزلرنی اۉقیش اېمس، بلکه حیاتنی چوقور انگلش اېکنینی اۉرگهتدی. او دایما مېنگه حیاتنینگ اچّیق کۉرینیشیگه شۉنغیب کېتیش اۉرنیگه، اونینگ چوقورراق معناسینی ایزلشیم کېرهکلیگینی اَیتردی.
کابل مېن اوچون قرهمه-قرشیلیکلرگه تۉله شهر اېدی. قشّاقلیک و قیینچیلیکلر یانیده، ناچار حیات کېچیریشلریگه قرهمهی، قلبی کېنگ و باشقهلرگه یاردم بېرهدیگن انسانلر هم بار اېدی. مېن اولردن انسانیلیک بایلیکده اېمس، روحنینگ بویوکلیگیده اېکنینی اۉرگندیم. بو حیاتنینگ بویوک سباغی اېدی، اونی شهر کۉچهلری و تار کۉچهلریده عادی آدملردن اۉرگندیم.
مکتبلر یاپیلگنده، امیدسیزلیککه توشمهدیم. اۉزیمگه: «اگر مکتب یاپیق بۉلسه، مېنینگ آنگیم یاپیق اېمس-کو»، دېدیم. یازیشنی باشلهدیم. مېن اوچون یازیش شونچهکه مشغولات اېمس، بلکه بیر «ساکن قۉزغلان» اېدی. کیملیگیمنی و قندهی آرزولریم بارلیگینی اونوتمسلیک اوچون یازردیم. سکوتده یاروغلیککه اېلتووچی یۉل ایزلهیاتگن برچه قیزلرنینگ آوازی بۉلیش اوچون یازردیم.
اۉشه آغیر کونلرده نېگه مملکتده بعضاً انسان حقوقلری اعتباردن چېتده قالیشی حقیده اۉیلردیم. جوابنی «سوادسیزلیک» و «بېخبرلیک»ده تاپدیم. جمعیت علم-فندن اوزاقلشسه، خرافات و ناتۉغری عرف-عادتلر حقیقتنینگ اۉرنینی اېگهللهیدی. مېن بو اۉزگریشنینگ بیر قِسمی بۉلیشگه قرار قیلدیم. شونچهکه عادی تماشابین بۉلیشنی ایستهمهدیم؛ قلمیم بیلن جهالت دېوارلرینی قولهتهدیگن انسان بۉلیشنی خواهلهدیم.
مېن آنگلی روشده، سېوگی و حرمت اساسیده قوریلگن نکاحنینگ فایدهلری حقیده اۉیلردیم. ایکّی انسان ملکدار و ملک صفتیده اېمس، بلکه انسانی حیات قوریش اوچون یانمه-یان تورگن ایکّی همراه صفتیده بیرگه بۉلهدیگن نکاح حقیده. اسلام و اونینگ انسانپرور تعلیماتلریده ایکّی تاماننینگ راضیلیگی همده عیال و اېرکک شخصیتیگه حرمت اساسی تمایل اېکنینی بیلردیم. اگر جمعیت رواجلنیشنی ایستهسه، منه شو انسانی تمایللرگه قَیتیشی کېرهکلیگینی بیلردیم.
هر کونی اېرتهلب اویغانگنیمده اۉزیمگه: «بوگون نیمهنی اۉرگنهمن؟» دېب اَیتردیم. ینگی کۉنیکمهلرنی اۉرگنیشنی باشلهدیم. جمعیتده اۉز اۉرنینی تاپگنیمده، همه مېنینگ نهفقط اَیتهدیگن گپیم بارلیگینی، بلکه جمعیتیم معمالرینی حل قیلیش یۉلینی هم بیلیشیمنی انگلهیدیگن عیال بۉلیشنی خواهلردیم.
بعضاً شهر خوفسیزلیگیدن قۉرقردیم. اېندی اۉشه کونلرنی اېسلر اېکنمن، اېرکینلیک ساوغه اېمس، بلکه اېریشیلهدیگن یوتوق اېکنینی کۉرهمن. اېرکینلیک سېن قیغوریش اۉرنیگه اۉرگنیشگه و باشقهلرگه امید بېریشگه قرار قیلگن لحظهده توغیلهدی. مېن اېندی اۉشه قۉرقاق قیز اېمسمن. مېن قایهلر آرهسیدن اۉز یۉلینی تاپهدیگن شمالگه ایلندیم. هر بیر قویاش باتیشیدن کېین ینه تانگ آتیشیگه ایشانهمن.
بلکه بوگون کابل قۉرقوو شهری بۉلیشی ممکن، اما مېن آزادلیک تانگیگه ایشانهمن. مېن منه شونچه ویرانهگرچیلیک آرهسیده تیک توریبمن و بنیاد اېتماقدهمن. اۉرگندیم که حتا بوتون دنیا مېنگه قرشی بۉلسه هم، اگر اۉزیمگه ایشانسم، هېچ قندهی دېوار آوازیمنی قمهب قۉیه آلمهیدی. مېن همان دوام اېتهمن؛ قۉرقوو بیلن، چېکلاولر بیلن، اما آزادلیک و معرفت اوچون اورهدیگن یورهک بیلن.
