پاکستان یۉللرینینگ یاپیلیشی؛ جنوب حدودیدهگی سوداگرلر و دهقانلر: نه مقابل یۉل بار، نه بازار
۸صبح، قندهار
افغانستان و پاکستان اۉرتهسیدهگی برچه یۉللرنینگ یاپیلیشی بیلن مملکت ایچکی بازارلریده آلیب کېلینهدیگن تاورلر نرخی مثلی کۉریلمهگن درجهده آشگن، ایچکی محصولاتلر، اینیقسه، ینگی و قوروق مېوهلرنینگ نرخی اېسه کېسکین پسهیگن.
جنوبی ولایتلرنینگ اَیریم اهالیسی اَیتیشیچه، بو ولایتلر بازارلریده آلدی-ساتدی هم کمهیگن و آدملر آغیر همده انقراضلی اقتصادی وضعیتگه دوچ کېلگن. اولرنینگ اَیتیشیچه، ایلگری افغانستاننینگ ینگی و قوروق مېوهلری سپینبولدک آرقهلی پاکستان و باشقه مملکتلرگه صادر قیلینر اېدی، بیراق بو یۉللرنینگ یاپیلیشی بیلن اوشبو محصولاتلرنینگ سوداسی کېسکین کمهیگن و دهقانلر ضرر کۉرگن.
قندهار
قندهار ولایتیدهگی دهقانلرنینگ اَیتیشیچه، افغانستان و پاکستان یۉللرینینگ یاپیلیشی سببلی بو ولایتده اوزوم و انارنینگ نرخی ۵۰ فایزدن ۷۰ فایزگچه پسهیگن.
خوفسیزلیک معمالری سببلی اسمینی گزارشده آشکار قیلیشنی ایستهمهگن قندهار سودا و سرمایه کېریتیش اتاقی مسووللریدن بیری اَیتیشیچه، پاکستاننینگ سودا یۉللری یاپیلگچ، جَنوبی حدودده یېتیشتیریلگن ینگی و قوروق مېوهلرنینگ جوده آز قِسمی هوا یۉللری آرقهلی خارجی مملکتلرگه یېتکزیلماقده؛ حالبوکه، بو یۉل آرقهلی تشیش خرجتی ایکّی برابر قیمت.
اونینگ اَیتیشیچه، جاری ییلده حاضرگچه قریب ۲۵۰ تُن اوزوم صادر قیلینگن؛ حالبوکه، ۲۰۲۳-ییل سپتمبر آیینینگ خودّی شو دوریده قندهاردن قریب ۱۵ مینگ تُن اوزوم صادر قیلینگن اېدی.
قندهاردهگی اوزوم باغبانلریدن بیری محمدرحیمنینگ اَیتیشیچه، بو ییل اوزوم نرخی اۉتگن ییللرگه نسبتاً اوچ برابر پسهیگن. اونینگ اَیتیشیچه، اۉتگن ییللرده بیر من قندهار اوزومینینگ نرخی ۱۵۰ افغانی بۉلگن، حاضر اېسه خودّی شو مقداردهگی اوزوم نرخی ۵۰ افغانیگچه توشگن و بونگه افغانستان همده پاکستان یۉللرینینگ یاپیلیشی سبب بۉلگن.
قندههار اېکینچیلیک و چارواچیلیک باشقرمهسی معلوماتلریگه کۉره، بو ییل ولایتده اوزوم ایشلب چیقریش حجمی ۲۲۵ مینگ تُن دېب بهالنگن.
قندهار قیشلاق خۉجهلیگی و چارواچیلیک باشقرمهسی مسووللری اَیتیشیچه، بو ولایتده ۱۵ مینگ هکتار یېرده انار باغلری برپا اېتیلگن و اولردن ییلیگه قریب ۲۷۴ مینگ تُن حاصل آلینهدی.
قندهار سودا و سرمایه کېریتیش مسووللرینینگ اَیتیشیچه، اۉتگن ییللرده پاکستان یۉللری آچیق بۉلگن پیتده قندهاردن هر ییلی ۳۰۰ تگهچه انار آرتیلگن موتر پاکستان و باشقه مملکتلرگه صادر قیلینر اېدی؛ بیراق حاضر بو محصولاتلر چېکلنگن مقیاسده هوا یۉللری آرقهلی قطر همده آسیا و اروپا مملکتلریگه صادر قیلینماقده و اولرنی منزلگه یېتکزیش کتّه خرجت طلب قیلماقده.
ارزگان
پاکستان یۉللرینینگ یاپیلیشی آرتیدن نهفقط انار و اوزوم، بلکه اوشبو حدوددهگی باشقه ولایتلرنینگ اېکینچیلیک محصولاتلری هم اۉز قیمتینی یۉقاتماقده. کۉپ مقدارده انجیر و بادام یېتیشتیرهدیگن ارزگان ولایتی سوداگرلرینینگ اَیتیشیچه، پاکستان یۉللرینینگ یاپیلیشی آرتیدن بو ولایت محصولاتلری اۉز قیمتینینگ ۶۰ فایزینی یۉقاتگن.
ارزگان سودا و سرمایه کېریتیش مسووللرینینگ اَیتیشیچه، بو ییل ولایتدهگی ۱ مینگ ۲۵۱ هکتار انجیر باغیدن قریب ۷ مینگ ۱۹۳ تُن انجیر آلینهدی. اولرنینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اۉتگن ییللرده ۴ کیلوگرام انجیرنینگ نرخی ۲ مینگ ۵۰۰ افغانی بۉلگن، حاضر اېسه اونینگ نرخی ۶۰۰ افغانیگچه پسهیگن. اولرنینگ اَیتیشیچه، بو ولایتده بادام بازاری هم اوّلگی رواجینی یۉقاتگن.
هلمند
هلمندلیک سوداگرلر و دهقانلر پخته، پسته، مییز، شفتالو همده اوشبو ولایتنینگ باشقه بیر قطار مېوه و محصولاتلری نرخینینگ پسهییشیدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، اۉتگن ییلدن نرخلر آشیشیگه امید قیلیب انبارلرده سقلب کېلینگن قوروق مېوهلر و باشقه محصولاتلر هنوز ساتیلمهگن و اهالیگه میلیونلب افغانی مقداریده ضرر یېتکزگن.
هلمندلیک سوداگرلردن بیری سیفاللهنینگ اَیتیشیچه، طالبان یا پاکستان یۉلینی افغانستان محصولاتلری اوچون آچیشی، یا پاکستاندهگیگه اۉخشهش مناسب و ارزان بازارگه اېگه مقابل یۉللرنی تاپیشی کېرهک. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، بو وضعیتنینگ دوام اېتیشی دهقانلر، تدبیرکارلر و سوداگرلرنینگ محنتینی بېهوده کېتیشیگه آلیب کېلهدی و آدملر آغیر اقتصادی انقراضگه دوچ کېلهدی.
بو سوداگرنینگ اَیتیشیچه: «بیز اوچون نه مقابل یۉل قوریلدی، نه پاکستان یۉلی آچیلماقده. اوشبو حدودده ایشلب چیقریلگن برچه قوروق مېوهلر انبارلرده قالیب کېتگن و بو سوداگرلر اوچون ضرر. بوگون بیر کیشی بیرار نرسهنی معلوم نرخده ساتیب آلهدی، اما اېرتهگه اونی خودّی شو نرخده ساته آلمهیدی. اگر بو وضعیت دوام اېتسه، بو یېردهگی همه نرسه برباد بۉلهدی؛ حاضر هم وضعیت یامان.»
شو بیلن بیرگه، پاکستاننینگ سودا یۉللری یاپیلگچ، طالبانگه یقین مملکتلردن بیری بۉلگن هندوستان انبارلرده قالیب کېتگن افغانستان محصولاتلرینینگ اَیریملرینی اۉز مملکتیگه آلیب کیریشگه حرکت قیلماقده.
یقینده بیر گروه هندوستانلیک سوداگرلر قندهارگه باریب، قوروق مېوهلرنی مقابل یۉللر آرقهلی آلیب چیقیشگه حرکت قیلماقده. بیر نېچه کون آلدین قندهارنینگ سودا بازارلرینی ایلنیب چیققن بو سوداگرلر خلقارا ستندردلرگه موافق قداقلنگن قوروق مېوهلرنی مناسب نرخده ساتیب آلیشگه وعده بېرگن.
پاکستان یۉللری یاپیلگچ، افغانستاننینگ پاکستان آرقهلی اوچینچی مملکتلرگه صادراتی هم کمهیگن. باجخانه معلوماتلریگه کۉره، بو صادرات ۲۰۲۵-ییلده ۴۵۴ میلیون دالرگه یېتگن بۉلسه، ۲۰۲۶-ییلده اتیگی ۷ میلیون دالرگچه کمهیگن.
افغانستان و پاکستان قۉشمه سودا اتاقی معلوماتلریگه کۉره، یۉللرنینگ یاپیلیشی سببلی پاکستانلیک سوداگرلر جاری ییلنینگ سکّیز آیی دوامیده قریب ۲۲۵ میلیون دالر ضرر کۉرگن.
