حکیمه؛ عذاب-عقوبتلر آستیده اېگیلگن عیال
پرمیلا شاهین‌بیگ
مېن اۉزی‌نینگ اَیتیشیچه، باشیدناق، ازلدن آمدی کېلمه‌گن بیر عیالنی تنیمن؛ اونینگ حیاتی ایلک کونلریدناق معمالر و مرکّبلیکلر بیلن کېچگن. هر سفر حیات اونی یېرگه ییقیتگنده، او ینه اۉرنیدن توریب، مجبورا یۉلیده دوام اېتگن عیال اېدی.
شونگه قره‌مه‌ی، تشقی کۉرینیشیدن او نیم‌جان، ساکن و کۉنگلی یخشی عیال اېدی؛ شو قدَر نازک اېدی که بلکه کیمدیر فقط اونینگ تشقی کۉرینیشیگه قره‌سه، حیات اونینگ نیم‌جان یېلکه‌لریگه قنده‌ی آغیر یوکنی آرتیب قۉیگنینی هېچ قچان تصور هم قیلالمسدی. مېنیمچه، اونینگ حیاتینی ایکّی قِسمگه بۉلیش ممکن: اۉن یېتّی یاشلی قیزی قاچیب کېتیشیدن آلدینگی و اوندن کېینگی دور. البته، اوندن آلدین هم او آز‌گینه عذاب کۉرمه‌گن اېدی. او یاش اېریدن اَیریلگن اېدی. اما مېن اونینگ حیاتی بیلن قیزی قاچیب کېتگنیدن کېینگی کونلرده کۉپراق تنیشگنیم سببلی، اونینگ حیاتی مېنینگ خَیالیمده هم عیناً اۉشه دوردن باشلب ایکّی قِسمگه بۉلینگن.
او باله‌لیگی و تورموشی‌نینگ دستلبکی ییللری حقیده گپیرر اېکن، شونده‌ی دېیدی: «کیچکینه اېدیم، قیشلاق عرف-عادتلریگه کۉره مېنی تورموشگه بېریشدی. اېریم مېندن بیر نېچه یاش کتّه اېدی.» او اېری‌نینگ اۉزیدن کتّه‌لیگینی اۉزی‌نینگ آمدلیلیگی بېلگیسی دېب بیلردی. اېری‌نینگ عقللی و توشونه‌دیگن آدم بۉلگنینی اَیتردی؛ او بیر وقت‌نینگ اۉزیده هم اېری، هم آته‌سی کبی بۉلگن. کېین اېسه، احتمال، او کبی عیاللر‌نینگ بوتون حیاتینی بیر‌گینه جمله‌ده افاده‌لب بېره‌دیگن گپنی اَیته‌دی: «مېن نادان اېدیم، باله‌لرچه حالتیم هلی باشیمدن کېتمه‌گن اېدی. اېریم مېنی ینگی حیاتیمگه کۉندیریش و روحلنتیریش اوچون دایما مېنگه اعتبار بېرردی؛ تاکه فرزندلی بۉلدیم. شوندن کېین اېریم هم مېندن کۉنگلی تۉلیب: «اېندی زنجیرسیز باغلندینگ»، دېدی.» اۉشه «زنجیر» فرزند اېدی.
آنه بۉلیش؛ احتمال، کۉپلب عیاللر اوچون آنه‌لیک بیر وقت‌نینگ اۉزیده هم ابدی باغلب توره‌دیگن زنجیر، هم حیات‌نینگ قووانچلی کیفیتینی اولرگه آچیب بېره‌دیگن امید آینه‌سیدیر. باشقه‌چه اَیتگنده، بیر تاماندن، اولرنی حیاتگه، مسؤولیتگه، اویگه، جمعیتگه و بعضاً تنلش حقوقیگه اېگه بۉلمه‌گن تقدیرگه باغله‌یدی. اما باشقه تاماندن، اۉشه باله اولر‌نینگ یگانه امید نوری بۉلیشی ممکن؛ عیناً اۉشه نرسه اولرنی اېرته‌لب اویغانیشگه، قیینچیلیکلر بیلن کوره‌شیشگه و هلی هم یشه‌شده دوام اېتیش اوچون سبب تاپیشگه اونده‌یدی.
او جوده قیسقه وقت ایچیده بیرین-کېتین آلتی فرزندلی بۉلدی؛ بۉیی-بستی تورلیچه آلتی باله. کیچیک قیزی هلی قارنیده یېتّی آیلیک بۉلگنیده، اېری تۉستدن وفات اېتدی. او شونده‌ی دېیدی: «اېریم وفاتیدن کېین چارراهه‌ده قالیب کېتدیم.» درحقیقت، او شونده‌ی احوالده قالگندی. اونینگ نه اېری، نه درآمدی، نه اېسه ترتیبسیزلیکلر و ناتۉغری مدنیتلر اوجیگه چیققن جمعیت‌نینگ شاوقین-سورانلری آره‌سیده تیه‌نچی بار اېدی.
کتّه اۉغلی اېندی‌گینه اۉن بېش یاشگه تۉلگنیده، او اونی ایرانگه جۉنه‌تدی، احتمال ایش تاپر و عایله‌سیگه رۉزغار اوچون پول یوبارر، دېگن امیدده. کتّه قیزی اېسه هلی اۉزی هم اۉسمیر بۉلیشیگه قره‌مه‌ی، بیردن کیچیک سینگیل و اوکه‌لری‌نینگ ایکّینچی آنه‌سیگه ایلندی. آنه بیر آغیز نان تاپیش اوچون باله‌لرینی قیزی‌نینگ یانیده قالدیریب، اۉزی ییلاوگه چیقیب، یېییش و اویگه آلیب کېلیش اوچون بیرار نرسه ایزلشگه مجبور اېدی. اما اۉسمیر قیزینی یالغیز قالدیریش‌نینگ اۉزی باشقه بیر تشویش‌نینگ باشلنیشیگه ایلندی.
اونینگ قیزی عاقله سېویب قالدی. بو کیچیک جمعیتده یاش قیز‌نینگ سېویب قالیشی شونچه‌که شخصی تویغو اېمس اېدی؛ او بیر عایله‌‌نینگ شرمنده بۉلیشیگه و اطرافده‌گیلرگه، اینیقسه آته-آنه‌گه تشویش توغدیریشی ممکن اېدی. عاقله‌‌نینگ سېوگیسی استه-سېکین قیشلاقده همه‌‌نینگ تیلیگه توشدی. بو خبر اونینگ عمکیسیگه یېتیب باردی. عمکیسی غضبلنیب: «یاش قیز، هلی اۉنگ و سۉلینگنی تنیمه‌یسن، قنده‌ی قیلیب سېویشگه جرأت اېتیب، مېنینگ آبروییمنی تۉکیشگه قۉل اوردینگ؟» دېدی.
نهایت، ییگیت‌نینگ عایله‌سی ساوچیلیککه کېلدی، اما عمکیسی قطعیلیک بیلن: «یوز ییل ساوچیلیککه کېلسنگیز هم، مېن بو قیزنی سیزلرگه بېرمه‌یمن»، دېدی.
اۉشه قیشلاقده گپ-سۉزلر هم کم اېمس اېدی؛ خودّی شونینگدېک، اونینگ قولاغینی راست و یالغان خبرلر بیلن تۉلدیره‌دیگن غیبتچیلر هم بار اېدی. اونگه حکیمه برچه ایشلرنی حل قیلیب بۉلگن و قیزینی اۉشه عایله‌گه بېرماقچی، دېب اَیتیشگندی. عمکیسی هم غضبلنیب: «اگر همه ایشنی حل قیلیب بۉلگن بۉلسنگیز، نېگه مېنینگ آلدیمگه کېلدینگیز؟ بارینگلر، اۉشه عیال حکیمه قیزینی سیزلرگه بېرسین»، دېگن اېدی.
انه شو غضب و اۉجرلیکلر اۉسمیر قیز‌نینگ تقدیرینی هېچ کیم تصور قیلمه‌گن تامانگه بوریب یوباردی. ییگیت‌نینگ عایله‌سی عاقله‌نی قاچیریب یوباریشگه قرار قیلدی و قاچیش عملگه آشدی. اما عاقله‌‌نینگ قاچیشی شونچه‌که بیر قیز‌نینگ قاچیشی اېمس اېدی؛ گۉیا بوتون بیر جمعیت، بیر مدنیت و بیر عمر دوام اېتگن حکملر‌نینگ آغیرلیگی اېدی که اونینگ آنه‌سی باشیگه قوله‌گندېک بۉلدی.
قیزی قاچیب کېتگنینی اېشیتگنیده، او شونده‌ی دېردی: «یېر و آسمان باشیمگه قوله‌گندېک بۉلدی، گۉیا بیر اۉچاق آلاوی و قَیناق یاغ باشیمگه قوییلگندېک اېدی.» شو پیتده قیشلاق اهالیسی اۉشه آغیر دَمده اونینگ یانیده توریش اۉرنیگه: «قیزینگنی اۉزینگ قاچیریب یوباردینگ»، دېییشدی. کېین اېسه قیزی‌نینگ قاچیشیدن هم آغیرراق بۉلگن عیبلاو: «اۉزی راضی بۉلگن. قیزینی اۉزی یوبارگن»، دېییشدی.
حکیمه اۉشه پیتده آسمان تخته‌لری باشیمگه قوله‌یاتگندېک حس قیلدیم، دېردی. کۉزلریمنی ظلمت قاپلب آلدی؛ باشیم شو قدَر ایلندیکی، گۉیا بوتون دنیا قرشیمده توریب، مېن قیلمه‌گن ایشیم اوچون مېنی عیبله‌یاتگندېک اېدی. اۉشه تهمت اوندن کېتمه‌دی و اۉشه دَمده غضب همده عاجزلیکدن اوّل قیزی عاقله‌نی، کېین اېسه بو واقعه‌ده اشتراک اېتگن باشقه کیشیلرنی لعنتله‌دی.
اما بعضاً انسان غضب پیتیده شونده‌ی گپ اَیته‌دی که کېینچه‌لیک اۉشه گپ بوتون عمری دوامیده اۉز آوازی بیلن خَیالیده تکرارلنیب توره‌دی. کېینچه‌لیک او اۉشه یامان دعاسی اۉزی و قیزی‌نینگ باشیگه یېتگنیگه ایشاندی. آخر-عاقبت عاقله کېلین بۉلدی.
او هلی جوده یاش اېدی، کېتمه-کېت ایکّی فرزندلی بۉلدی. اما اونینگ آنه‌لیگی اوزاققه چۉزیلمه‌دی؛ چونکه ایکّی فرزند توغیلگنیدن کېین تۉستدن دوالب بۉلمه‌یدیگن کسللیککه چه‌لینیب، حیاتدن کۉز یومدی و اۉلیم اونی ایکّی یاش باله‌سیدن اییردی.
حکیمه قیزی وفاتیدن کېین قیزی‌نینگ دردیدن تشقری ینه بیر آغیر یوکنی هم کۉتریب یورردی. اۉشه جوابسیز سوال: اۉشه کونی اَیتیلگن لعنت حقیقتاً هم قیزی‌نینگ تقدیریگه باغلنیب قالگنمیدی؟ یاکه بو ییللر دوامیده قشّاقلیک، تهمت، مدنیت و وجدان عذابی آستیده یشه‌گن یره‌دار آنه‌‌نینگ خَیالیمی؟ یاکه انسانلر‌نینگ بوتون تقدیرینی باشقریش کوچیگه اېگه بۉلیب، حیات‌نینگ اجره‌لمس قِسمیگه ایلنگن و او یېرده‌گی عیاللر‌نینگ ناتېکیس یۉلینی ینه‌ده ناتېکیس قیله‌دیگن سۉزلر‌نینگ تکرارلنیشیمی؟
بلکه بو سوالگه هېچ کیم جواب بېره آلمه‌س. اما مېن بیله‌دیگن نرسه شو که بعضاً عیال بیر‌گینه واقعه سبب سینمه‌یدی؛ بلکه یۉق بۉلیب کېته‌دی و روحینی ابدی اۉرمان سری جۉنه‌ته‌دی. اوندن قاله‌دیگن یگانه نرسه اونینگ تنه‌سی بۉلیب، او قالگن عمرینی بېیختییار دوام اېتتیره‌دی.
مېن اونینگ حکایه‌سینی تینگله‌گن انسان صفتیده، او اۉشه کونلرنی شونده‌ی تصویرلردی که گۉیا سویکلری‌نینگ ایلیگی قَینه‌یاتگندېک تویولردی. او ییللر دوامیده سکوت، حکم، مجبورلش و قۉرقوو‌نینگ آغیرلیگی آستیده استه-سېکین یېمیریلیب کېلگن اېدی. بعضاً آدملر «تقدیر» دېب اته‌یدیگن نرسه اصلیده اۉشه عیالگه اۉزی تنلشگه هېچ کیم رخصت بېرمه‌گن تنلاولر زنجیری‌نینگ نتیجه‌سیدن باشقه نرسه اېمس.
