افغانستانده عایله‌‌نینگ باقووچیسی بۉلگن عیاللر؛ قشّاقلیک، اجتماعب باسیم و مجبوری نکاح قربانلری
آدرینا بهزاد
تورموش اۉرتاقلریدن اَیریلگن اَیریم عیاللر آغیر اقتصادی شرایط و عیاللر اوچون ایش امکانیتلری یۉقلیگی سببلی کۉپلب معمالرگه دوچ کېله‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر‌نینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، عایله‌لری‌نینگ اېنگ ضرور احتیاجلرینی تأمینلش اوچون آدملر‌نینگ اویلریده ایشلشگه مجبور. اقتصادی قیینچیلیکلرگه چیده‌ش بیلن بیرگه، اولر کمسیتووچی مناسبت و جمعیتده‌گی ناتۉغری قره‌شلرگه هم دوچ کېلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، تیریکچیلیک تشویشلری و فرزندلرنی تربیه‌لش مسؤولیتی بیلن بیر قطارده بونده‌ی مناسبتلر هم حیاتلرینی ینه‌ده قیینلشتیریب، اولرده‌گی یالغیزلیک و تیه‌نچسیز قالیش حسسینی کوچه‌یتیرماقده.
زینب (مستعار) تۉرت فرزندیگه یالغیز باش بۉلیش اونی کۉپلب معما و قیینچیلیکلرگه دچار قیلگنینی اَیتماقده. او تیریکچیلیک خرجتلرینی قاپلش و فرزندلریگه غمخۉرلیک قیلیشده کۉپلب تۉسیقلرگه دوچ کېله‌یاتگنینی، یاش بۉلگنی سببلی آدملر‌نینگ اویلریگه اوی تازه‌لش و کیر یوویش اوچون بارگنیده تورلی گپ-سۉزلر و باشقه‌لر‌نینگ حکمیگه دچار بۉلیشینی قۉشیمچه قیله‌دی.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «فرزندلریم هلی کیچکینه، اۉزیم هم سوادسیزمن. معمالریم‌نینگ چېکی یۉق. یاش بۉلگنیم اوچون آدملر‌نینگ اویلریگه ایشلشگه بارگنیمده، اولر مېن حقیمده گپ-سۉز قیلیشه‌دی. ایشله‌مسم هم، معمالریم ینه‌ده کۉپه‌یه‌دی».
زینب شونده‌ی دېیدی: «تۉرت نفر یېتیم فرزندیم بار، اولر‌نینگ تعلیم-تربیه‌سی بیلن شغللنیشیم کېره‌ک. تشقریگه چیقسم، اولر‌نینگ درسلرینی نظارت قیله آلمه‌یمن. آدملر‌نینگ اویلریگه ایشلشگه بارسم، فرزندلریمگه قره‌یدیگن هېچ کیم یۉق. اولرنی بیراو‌نینگ اوییده قالدیرسم هم، اولرگه یخشی قره‌شمه‌یدی. اوی اجاره‌سی، برق و سوو پولینی زۉرغه تۉله‌یمن. هر آی اوی اجاره‌سی اوچون ۲ مینگ ۷۰۰ افغانی تۉله‌یمن. اۉغلیم مکتب‌نینگ ۱۱-صنفیده اۉقیدی. کېله‌جگی برباد بۉلمسلیگی و مېن کبی سوادسیز قالمسلیگی اوچون اونینگ ایشلشیگه رخصت بېرمیمن. اگر سوادلی بۉلگنیمده، بیرار جایده ایشلب، شو بیلن بیرگه فرزندلریمگه هم قره‌شیم ممکن اېدی، شونده هېچ کیم مېن حقیمده گپیرمسدی. ایشلش اوچون اویدن چیقسم، فرزندلریم قراوسیز قاله‌دی، چیقمسه‌م اېسه آچلیک و تورموش قیینچیلیکلریدن اذیت چېکیشه‌دی. حاضرگی شرایطده بېوه عیاللر‌نینگ معمالری ینه‌ده کۉپه‌یگن».
افسانه (مستعار) شونده‌ی دېیدی: «تورموش اۉرتاغیم وفات اېتگنیگه بېش ییل بۉلدی. بېش نفر فرزندیم بار. اېریم وفات اېتگنیده اېگیزه‌ک قیزلریم اوچ آیلیک اېدی و جوده آغیر شرایطده قالگن اېدیم. اجاره‌ده یشه‌یمن، فرزندلریمدن اوچته‌سی خصوصی مکتبده اۉقیدی. اېریم وفاتیدن کېین بیر بانککه ایشگه کیردیم، اما معاشیم کم و عایله‌وی خرجتلر همده اوی اجاره‌سینی قاپله‌مه‌یدی. فرزندلریمنی دولت مکتبیگه اۉتکزماقچی بۉلدیم، لېکن اولر دولت مکتبیده اۉقیمسلیکلرینی اَیتیشدی».
بو عیال قۉشیمچه قیله‌دی: «فرزندلریم اۉز ایستکلرینی بیلدیرگنیده، اولرنی عملگه آشیریشگه امکانیم یۉق. قۉلیمدن کېله‌دیگن یگانه ایش ییغلش. کوندوزی ایشگه باره‌من، کېچه‌سی اېسه اویگه قَیتگنیمدن باشلب تونگی ساعت ایکّیگچه کییم یوویش، طعام تیّارلش و فرزندلریم‌نینگ درسلریگه یاردم بېریش بیلن بند بۉله‌من. حیات مېن اوچون جوده قیینلشدی. اېریم هر قنده‌ی معماگه دوچ کېلگنیمده سویه‌نه‌دیگن انسانیم اېدی، اما حاضر اونینگ ذمّه‌سیده‌گی مسؤولیتلرنی هم اۉزیم کۉتریشگه مجبورمن».
افسانه‌‌نینگ اَیتیشیچه، او سَل ترتیبلیراق و چیرایلیراق کییم کیسه، اېری‌نینگ عایله اعضالری آرتیدن ناتۉغری گپلر گپیریب، اونی باشقه بیر اېرکک بیلن مناسبت اۉرنه‌تگنلیکده عیبلشه‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېری‌نینگ اکه‌لری و اوکه‌لری هم اگر قَیته تورموشگه چیقسه، فرزندلرینی اوندن تارتیب آلیشلری حقیده آگاهلنتیرگن.
اېری‌نینگ وفاتیدن کېین قَیناغه‌سیگه تورموشگه چیقیشگه مجبور بۉلگن عیاللردن ینه بیری شراره (مستعار) اۉز راضیلیگی و خواهشیسیز اونی اېری‌نینگ اوکه‌سیگه نکاحلب قۉییشگنینی، بو مسأله‌ده هېچ کیم اونینگ فکرینی سۉره‌مه‌گنینی اَیتماقده.
بو عیال شونده‌ی دېیدی: «اېریم سرطان کسللیگیگه چه‌لینگن اېدی، بیر یاشلی اۉغلیم بار. اېریم وفات اېتگنیگه اوچ آی بۉلدی. اېریم وفاتی‌نینگ اوچینچی کونی، مېن هلی هم عمر یۉلداشیمدن اَیریلیش شوکینی باشدن کېچیره‌یاتگن بیر پیتیمده، مېنی قَیناغه‌مگه نکاحلب قۉییشدی. هېچ کیم مېندن بو نکاحگه راضیلیگیم بار-یۉقلیگینی سۉره‌مه‌دی. قَیناغه‌م‌نینگ باشقه خاتینی و تۉرت نفر فرزندی هم بار. قَیناغه‌م‌نینگ خاتینی مېنگه جوده یامان مناسبتده بۉله‌دی و دایما کنایه قیله‌دی. حیاتیمده‌گی برچه ایشلر اونینگ بویروغی بیلن عملگه آشه‌دی: قنده‌ی کییم کییشیمدن تارتیب، قه‌یېرگه باریشیمگچه. قنییدی، اوّل اېریمدن اَیریلیش ماتمینی توتیشیم، قیغو و الم دورینی باشدن کېچیریشیم اوچون مېنگه وقت بېریشگنیده، شوندن کېین کېله‌جگیم و حیاتیم حقیده اۉزیم قرار قبول قیلگن بۉلردیم».
بو حالت بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ عیاللر توزیلمه‌سی اوّلراق افغانستانده عیاللر و قیزلر بیر-بیری بیلن چنبرچس باغلیق کۉپلب خوف-خطرلرگه دوچ کېله‌یاتگنی، اولر آره‌سیده اۉز عایله‌سینی یالغیز تأمینله‌یدیگن عیاللر آچلیک خوفی آستیده کۉپراق قاله‌یاتگنینی بیلدیرگن بیر پیتده یوز بېرماقده.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی عیاللر توزیلمه‌سی‌نینگ انسانپرورلیک یاردم یۉنه‌لیشی تأکیدلشیچه، حمایه و قۉللب-قوّتلش امکانیتلریدن کمراق فایده‌لنه‌دیگن عیاللر خوفسیزلیک تهدیدلری و تورلی باسیملرگه کۉپراق دچار بۉله‌دی.
