«خاموشستان»؛ قیزلرنینگ توگللنمهگن آرزولری یورتی
فاطمه محبی
طالبان هلی کېلمهگن کونلرنی اۉیلهیمن؛ گرچه اوروش دوام اېتهیاتگن و شهرنینگ بعضیده بیر بورچهگیده پارتلشدن قۉرقوو سېزیلیب تورگن بۉلسه-ده، حیات دوام اېتردی: قیزلر مکتبگه بارردی؛ اۉغیل بالهلر آرزو قیلردی؛ عایلهلر اوروش خبرلریگه قرهمهی، بیرآز صمیمی محیطگه اېگه اېدی؛ شهر هلی هم گوجوملیک هیدینی ترهتردی؛ قویاش چیقیشی بیلناق، کۉچهلرگه ینگی ناننینگ هیدی ترهلهردی؛ کتاب دوکانلری آچیق و گوجوم اېدی؛ قیزلرنینگ لبلریده کولگو تۉلقینلنردی؛ اۉرگنیشگه اشتیاق بار اېدی و یاشلر قیینچیلیکلر کولیدن قندهی قَیته توریشنی اۉرگنردی.
طالبان هلی مینگلب قیزلرنینگ تقدیرینی کولرنگ توسگه بۉیهشگه موفق بۉلمهگن کونلرنی اۉیلهیمن؛ هلی آرزو بار بۉلگن، حرکت بیرینچی اۉرینده تورگن، اۉقیش و یازیش مهم بۉلگن و کتاب، دفترچه، قلم هر بیر خانداننینگ تاقچهسیده جان و رواجگه اېگه بۉلگن کونلرنی. طالبان هلی قیزلرنینگ آرزولری آسمانیگه سایه سالیب، اولرنینگ حیاتیده ظلمتنی حکمران قیله آلمهگن کونلرنی اۉیلهیمن. قیزلر درس اۉقییاتگن پیتده گُل گُلدانده کولیب تورگن کونلرنی اۉیلهیمن.
قیزلر کېلهجکنی کلکین آرتیدن اېمس، مکتب یۉللریدن ایزلهگن کونلرنی اۉیلهیمن؛ چنگ باسگن آیاق کییملرده، ورقلهیوېریشدن بورچکلری اېسکیرگن کتابلر بیلن و دنیا بیر کون کېلیب اۉز اېشیکلرینی اولرنینگ یوزیگه یاپیشی ممکنلیگینی هلی بیلمهگن کۉزلر بیلن. قیزلر بیر کون مکتبگه باریش، قلم آلیش، مکتب حویلیسینی کۉریش، چوکیسیگه اۉتیریش و تختهگه قرهش ارمانیگه ایلنیشینی هېچ قچان اۉیلهمهگن کونلرنی.
هېچ کیم اۉن ایکّی یاشلی قیزگه اولغهییش بیر کون اونینگ سېوگن برچه نرسهلریدن اوزاقلشیش دېگن معنانی انگلهتیشی ممکنلیگینی اَیتمهگن کونلرنی اۉیلهیمن؛ کتابی خانهنینگ بیر بورچهگیده چنگ باسیب یاتهدیگن و اۉزی هر تانگ سکوت بیلن اویغانیب، مکتب اېشیکلری یاپیق اېکنینی و قیزلرنینگ تقدیری همان اسیرلیکده قالهیاتگنینی کۉرهدیگن کوننی.
بیر کېچهده اولغهییب قالگن کونلر و قیزلرنی اۉیلهیمن؛ هلی الفبا یازیشی، «قوقو» اۉقیشی و رقصگه توشیشی کېرهک بۉلگن، اما سکوت سقلشنی مشق قیلیشگه مجبور بۉلگن قیزلرنی. اېرتنگی امتحاندن خواطرلنیشی کېرهک بۉلگن، اما اېندی قندهی بۉلیشینی بیلمهی قالگن اېرتهدن خواطرگه توشگن قیزلرنی. کېچهگینه شفاکار بۉلیشنی آرزو قیلگن، اما بوگون حتا آرزولری حقیده گپیریشگه رخصت بېریلمهیاتگن قیزلرنی. اۉقیتووچی بۉلیشنی ایستهگن، اما اېندی کتابلرینی سینگیللریگه درس بېرهیاتگن قیزلرنی؛ گۉیا اۉزلریدن تارتیب آلینگن نرسهلرنی هېچ بۉلمسه کېینگی اولادگه تاپشیریشنی ایستهیاتگندېک.
بعضاً اۉیلهیمن: طالبان فقط مکتب اېشیکلرینی یاپمهدیلر، اولر قیزلرنینگ آوازینینگ بیر قِسمینی هم اۉشه اېشیکلر آرتیده قالدیردیلر؛ کولگن، سوال بېرگن، اعتراض بیلدیرگن، شعر اۉقیگن و کېلهجک حقیده گپیرگن آوازنی. اۉیلهیمن که طالبان مینگلب قیزلرنینگ روحینی اۉشه یاپیق اېشیکلر آرتیده، اۉقیتووچی و قلملردن خالی صنفخانهلرده تشلب کېتدیلر. اۉیلهیمن که مینگلب هَیقیریقلر اۉشه یاپیق اېشیکلر آرتیده تاماقده تیقیلیب قالگن و مینگلب یازیلمهگن سۉزلر دفترلرده قالیب کېتگن.
اما بولرنینگ برچهسیگه قرهمهی، قیزلر تسلیم بۉلمهدی؛ یشیرینچه کتاب اۉقیدیگن، یازهدیگن، دردلرینی سۉزلر بیلن افادهلهیدیگن، اضطرابلرینی جملهلر آرهسیگه جایلهیدیگن و یوزلب بلند هیقیریقلردن هم کوچلیراق بۉلگن قیزلر. بعضاً قارانغولیکده کاغذ اوستیده حرکتلنهیاتگن اۉشه قلمنینگ اۉزی اونوتیش و سکوتگه قرشی بیاناتدیر.
مېن برچه بو واقعهلرگه قرهمهی، حلی هم اۉشه تانگنی اۉیلهیمن: وطنیم قیزلری ینه دستکوللرینی یېلکهلریگه آسهدیگن تانگنی؛ کۉچهلر ییللر دوامیده کوتیب کېلگن قیزلرنینگ قدم تاووشلرینی ینه اېشیتهدیگن تانگنی. بلکه اۉشه کونی اَیریم قیزلر اولغهییب کېتگن بۉلر، بلکه اَیریملرینینگ ساچلری آق رۉمال آستیده آقریب قالگن بۉلر و بلکه اَیریم آرزولر اېندی بالهلیکدهگی اۉشه آرزولر بۉلمس. اما اولر کتابنی آچگنلریده، ایچلریده اۉشه کیچکینه قیزدن هلی هم نیمهدیر تیریک اېکنینی انگلب یېتهدیلر؛ بیر کونی بالهلرچه یازوو بیلن: «کتّه بۉلگنیمده، مېن…..» دېب یازیب، جملهسینی چله قالدیرگن اۉشه قیزدن. بلکه بیر کونی قَیتیب کېلیب، اۉشه جملهنینگ دوامینی یازر. بلکه شوندهی یازر: «کتّه بۉلگنیمده، اۉز تقدیریمنی اۉزیم بېلگیلشنی ایستهیمن.» و اۉشه کون بلکه افغانستان «خاموشستان» بۉلیشدن اوزاقلشر؛ چونکه قیزلری هلی هم آرزو کۉرهیاتگن اېکن، هېچ بیر یورت بوتونلهی جیم بۉلیب قالمهگن.
