افغانستانده دارولر‌نینگ کېنگ کۉلملی قاچاق اېتیلیشی؛ دارولر رخصتسیز مملکت بازارلریده ساتیلماقده
نیما
منبعلر اَیتیشیچه، پاکستان بیلن چېگره یاپیلگچ، پاکستان دارو-درمانلری‌نینگ افغانستانگه قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلیشی آرتگن. اوشبو منبعلرگه کۉره، دارو قاچاق اېتیش مافیا‌سی طالبان رژیمیده‌گی اَیریم شخصلر بیلن همکارلیکده بو جریانده اشتراک اېتماقده و پاکستان دارو-درمانلرینی کېنگ کۉلمده ناقانونی روشده افغانستانگه آلیب کیرماقده.
افغانستانده دارولرنی یېتکزیب بېریش و ساتیش جریانیدن خبردار منبعلر پاکستان و هندوستان دارولری قندهار، هلمند و زابل یۉنه‌لیشلری آرقه‌لی قاچاق یۉلی بیلن و کېنگ مقیاسده افغانستان بازاریگه کیریب کېله‌یاتگنینی اَیتماقده. اوشبو منبعلرگه کۉره، بو دارو واسطه‌لری‌نینگ اَیریملری ایشلب چیقریلگن مملکتلر‌نینگ اۉزیده هم قانونی رخصتگه اېگه اېمس. منبعلر‌نینگ تأکیدلشیچه، بو حالت استعمالچیلر‌نینگ دارولرنی قیمتراق نرخده ساتیب آلیشیگه همده محلی ایشلب چیقرووچیلر‌نینگ جدّی معمالرگه دوچ کېلیشیگه سبب بۉلگن.
بو پاکستانده یقینده ایشلب چیقریلگن دارو واسطه‌لریدن بیری بۉلیب، حاضرده کابل و افغانستان‌نینگ باشقه ولایتلریده‌گی داروخانه‌لرده بې‌ملال تاپیلماقده. اوشبو دارو Hepa-Merz Syrup سودا نامی بیلن، ۱۲۰ میلی‌لیترلیک آغیز آرقه‌لی قبول قیلینه‌دیگن شربت شکلیده تقدیم اېتیلگن. قداقده‌گی معلوماتلرگه کۉره، دارو ۲۰۲۶-ییل اپرېل آییده ایشلب چیقریلگن و اونینگ یراقلیلیک مدتی ۲۰۲۸-ییل اپرېل آییگچه. حال‌بوکه، عیناً شو دورده رسمی روشده پاکستاندن افغانستانگه هېچ قنده‌ی دارو واسطه‌سی ایمپورت قیلینمه‌گن.
منبعلر ۲۰۲۶-ییلده ایشلب چیقریلگن و یقینده پاکستانده تیّارلنگن دارو واسطه‌لری افغانستان بازارلریده جوده کۉپ اوچره‌یاتگنینی تصدیقله‌یدی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو دارولر‌نینگ برچه‌سی مملکتگه قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلگن بۉلیب، اولر‌نینگ آلیب کېلینیشیگه عاید هېچ قنده‌ی رسمی حجتلر موجود اېمس. شونگه قره‌مه‌ی، اولر بازارلر و داروخانه‌لرده اېرکین ساتیلماقده.
کابلده‌گی طبی منبعلر اوشبو دارولر هندوستان محصولاتی اېکنینی و اولر هېچ قنده‌ی علمی اساس یاکه ایشانچلی طبی تصدیققه اېگه اېمسلیگینی اَیتماقده. اولر‌نینگ سۉزلریگه کۉره، بو دارولر آره‌سیده حتا هندوستان‌نینگ اۉزیده هم بېمارلرگه توصیه اېتیش یاکه ساتیشگه رخصت بېریلمه‌گنلری موجود. بیراق شونگه قره‌مه‌ی، افغانستان بازاری بونده‌ی دارولر بیلن تۉلیب کېتگن. منبعلرگه کۉره، بو دارولر بندر عباس آرقه‌لی آلیب کیریلیب، کېینچه‌لیک نیمروز، قندهار و هرات باجخانه‌لریگه یېتکزیله‌دی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، اَیریم باجخانه خادملری همده طالبان‌نینگ محلی عملدارلری هم اوشبو جریانده اشتراک اېته‌دی و ضرور لابراتوار سیناولری همده ستندرد نظارتلر اۉتکزیلمسدن، یوکلرنی آسان‌گینه رسمیلشتیریشگه رخصت بېره‌دی.
منبعلردن بیری شونده‌ی دېیدی: «داروخانه ساتووچیسی مېنگه بو دارولر قاچاق یۉلی بیلن آلیب کیریلیشینی، پاکستان‌نینگ کویته شهریده ایشلب چیقریلیشینی، ساخته اېکنینی و ترکیبیده هېچ قنده‌ی فعال مادّه یۉقلیگینی اَیتدی.»
ساغلیقنی سقلش ساحه‌سی منبعلری‌نینگ دعواسیگه کۉره، بولر هندوستان دارو واسطه‌لری بۉلیب، افغانستانده رخصت اېتیلگن اساسی دارولر رۉیخطیگه کیریتیلمه‌گن و اولرنی قانونی روشده آلیب کېلیشگه هم هېچ کیمگه رخصت بېریلمه‌گن. شونگه قره‌مه‌ی، اولر کېنگ مقیاسده بازارگه کیریب کېلگن.
شونینگدېک، بېمار اوچون موجود بۉلمسه ضرر یېتکزمه‌یدیگن و ضرور بۉلمه‌گن دېب حسابلنگن اوشبو دارولر هم تقیقلنگن اېدی. کېینچه‌لیک طالبان حاکمیتنی اېگه‌لله‌گچ، اوشبو گروه وزیرلر محکمه‌سی هم بو قرارنی تصدیقله‌دی. بیراق شونگه قره‌مه‌ی، بو دارولر هر کونی قاچاق یۉلی بیلن بازارگه کیریب کېلماقده. آزیق-آوقت و دارولر بۉییچه اۉرین‌باسرلیک‌نینگ معلوماتلری و تېکشیروولریگه کۉره، اوشبو دارولرنی آلیب کېلیشگه رخصت بېریلمه‌گن، اما اولر شونده‌ی بۉلسه هم بازارده موجود.
بو اوّلگی حکومت ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی‌نینگ حجتی بۉلیب، اونده اَیریم دارو واسطه‌لری و طبی محصولاتلر‌نینگ رۉیخطی همده اولر‌نینگ رسمی نرخلری کېلتیریلگن. مذکور حجت مملکت دارو بازارینی ترتیبگه سالیش، ضرور دارو واسطه‌لری اوچون انیق نرخلرنی بېلگیلش، محلی ایشلب چیقریشنی قۉللب-قوّتلش و بازارده‌گی نرخ همده تأمیناتده‌گی ترتیبسیزلیکلر‌نینگ آلدینی آلیش مقصدیده چیقریلگن اېدی. اوشبو حجتده شربتلر، تابلت‌لر، مرهملر و عمومی طبی واسطه‌لر کبی افغانستانده ایشلب چیقریلگن، کېنگ استعمال قیلینه‌دیگن و ضرور بۉلگن دارو واسطه‌لری کېلتیریلگن. شونینگدېک، اوشبو حجتگه کۉره، اونده قید اېتیلگن ۱۵ تورده‌گی دارو واسطه‌سینی آلیب کېلیش تقیقلنگن و اولرنی مملکتگه آلیب کیریشگه رخصت بېریلمه‌گن.
منبعلر طالبان ساغلیقنی سقلش وزیرلیگی ثمره‌لی نظارت و تېکشیروو آلیب باریشگه قادر اېمسلیگینی تأکیدله‌ماقده، چونکه بازارده کوچلی و تأثیر دایره‌سیگه اېگه شخصلر حکمرانلیک قیلماقده.
شفاکارلردن بیری افغانستانده آنتی‌بیوتیک بازاری جوده یامان احوالده اېکنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، افغانستاندهگی دارولر صفتی «حقیقتاً هم جوده یامانلشگن». او قۉشیمچه قیلیشیچه، صفتسیز دارولر ایمپورت قیلینه‌یاتگنی حقیده‌گی دعوالرنی فقط زمانه‌وی لابراتوار‌لرده اۉتکزیله‌دیگن تحلیللر آرقه‌لی تېکشیریش و اثباتلش ممکن.
اوشبو شفاکار هم شونده‌ی دېیدی: «اوّللری قانونی یۉللر بیلن آلیب کیریلگن دارولر اېندی آلیب کېلینمه‌یپتی. بازارده تقچیللیک موجودلیگی سببلی ساخته دارولر ایشلب چیقریلیشی و آلیب کیریلیشی ممکن. اما فقط زمانه‌وی لابراتوار‌لر بو دارولرنی تحلیل قیلیب، اولر ترکیبیده قنچه فعال مادّه بارلیگینی همده ضرور صفت طلبلریگه جواب بېره‌دیمی یاکه یۉقلیگینی انیقلشی ممکن.»
