«مولانا؛ تینچلیک اوچون خلق‌ارا آواز» ییغیلیشی؛ امریکاده مولانا‌نینگ میراثینی اسره‌ش و کېنگ ترغیب قیلیش دستورلری
«مولانا؛ تینچلیک اوچون خلق‌ارا آواز» ناملی خلق‌ارا ییغیلیش مولانا جلال‌الدین محمد بلخی‌نینگ ۸۱۹ نچی ییللیگی مناسبتی بیلن جمعه کونی، ۱۴۰۵-ییل ۱۰-میزان کونی امریکا قوشمه ایالتلریده مولانا اویی و جورج واشنگتن بیلیم یورتی تامانیدن اۉتکزیلدی. تشکیلاتچیلر اوشبو دستورلرنی هر ییلی اۉتکزیشنی رېجه‌لشتیره‌یاتگنینی اَیتدی. «مولانا نشانی»نی تقدیم اېتیش و یۉلگه قۉییش، «مولانا خلق‌ارا ادبیات مکافاتی»نینگ اوچینچی باسقیچینی اۉتکزیش همده واشنگتن شهریده مولانا هیکلینی اۉرنه‌تیش امریکاده مولانا انجمنلرینی دوام اېتتیریش اوچون اعلان قیلینگن مقصدلر قطاریدن ا‌ۉرین آلگن.
اوشبو ییغیلیشده بیر قطار تدقیقاتچیلر و بیلیم یورتی پروفیسورلری، مولاناگه قیزیقه‌دیگن امریکالیکلر، دیپلوماتلر، سابق حکومت‌نینگ اَیریم یوقاری مرتبه‌لی عملدارلری همده افغانستان‌نینگ مدنیت و صنعت نماینده‌لری اشتراک اېتدی. دستور بصیر احمد وجوهات تامانیدن رباب چه‌لیش و «بشنو از نی» کویینی اجرا اېتیش بیلن باشلندی. شوندن سۉنگ مولانا‌نینگ انسان، فرق، همدردلیک و تینچلیک حقیده‌گی قره‌شلریگه بغیشلنگن قیسقه فلم نمایش اېتیلدی.
طارق اقتداری اوشبو دستورنی اۉتکزیشدن مقصد فقط مولانا‌نینگ تاریخی و ادبی شخصینی یادگه آلیشدن عبارت اېمسلیگینی اَیتیب، بو ییغیلیش مولانا قره‌شلرینی زمانوی انسان و بوگونگی دنیا بیلن باغلیق سواللر نقطه نظریدن قَیته کۉریب چیقیش اوچون امکانیت اېکنینی تأکیدله‌دی. او اوروشلر، زۉرآورلیک، ترورچیلیک همده اجتماعی و مدنی تفاوتلر‌نینگ کېنگه‌ییشیگه اشاره قیلیب، «مولانا؛ تینچلیک اوچون خلق‌ارا آواز» موضوعسی‌نینگ تنلنیشی مولانا‌نینگ فکری، ادبی و معنوی میراثی‌نینگ تینچلیک، بیرگه یشه‌ش، بغریکېنگلیک و انسان قدر-قیمتی ساحه‌لریده‌گی امکانیتلرینی اۉرگنیشگه قره‌تیلگن حرکت اېکنینی اَیتدی.
مولانا اویی‌نینگ باشلیغی میرویس بلخی نزاعلر‌نینگ ایلدیزلری و اولر‌نینگ انسان‌نینگ ایچکی حالتی بیلن باغلیقلیگی حقیده سۉزلب، تینچلیک فقط اوروش‌نینگ یۉقلیگی یاکه تشقی نزاع‌نینگ توگه‌شی دېگنی اېمسلیگینی اَیتدی. اونینگ فکریچه، تشقی نزاعلر‌نینگ بیر قِسمی انسان‌نینگ ایچیده حل اېتیلمه‌گن کوره‌شلردن ایلدیز آله‌دی. او غضب، خودبینلیک و بېخبرلیک انسان‌نینگ باشقه‌لر بیلن قره‌مه-قرشیلیککه کیریشیشی اوچون زمینه یره‌تیشی ممکنلیگینی، اوشبو عامللرگه اعتبار بېرمسدن تشقی تینچلیککه اېریشیش اېسه قیینلیگینی قۉشیمچه قیلدی.
جناب بلخی مولانانی «بلخ‌نینگ حقیقی فرزندی، افغانستان آوازی، عمومی تمدن میراث و جهان وطنداشی» دېب اته‌ب، مولانا‌نینگ خبری سکّیز عصردن کېین هم بوگونگی انسان‌نینگ دردی و قووانچینی عکس اېتتیره آلیشینی اَیتدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، مولاناوی معرفت اوّلا انساننی اۉزینی انگلشگه، کېین اېسه باشقه‌لرنی توشونیشگه یېته‌کله‌یدی و تینچلیک هم انسان‌نینگ ایچکی اۉزگریشیدن باشلنه‌دی.
افغانستان‌نینگ بیرلشگن ملتلر تشکیلاتیده‌گی دایمی وکالت‌خانه‌سی باشلیغی وظیفه‌سینی بجرووچی نصیر احمد فایق هم مولانا خبری‌نینگ عموم‌انسانیلیگی همده انساننی آزاد اېتیشده بیلیم و معرفت‌نینگ رۉلیگه اورغو بېردی. اونینگ اَیتیشیچه، مولانا میراثی فقط بیر جغرافیه، ملت، تیل یاکه مدنیت بیلن چېکلنمه‌یدی و «مولانا برچه انسانلر اوچون بېریلگن ساوغه‌دیر». فایق بیلیم و امیدنی مولانا قره‌شلریده‌گی انساننی جهالت و ظلمتدن انگلش و آزادلیک سری یېته‌کله‌ی آله‌دیگن توشونچه‌لر صفتیده بهاله‌دی.
افغانستان‌نینگ مشهور صنعتکاری و قۉشیقچیسی فرهاد دریا هم اوشبو ییغیلیشده مولانا قره‌شلریده موسیقه، شعر، معرفت و دۉستلیک اۉرته‌سیده‌گی باغلیقلیک حقیده سۉزله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، مولانا شعرلرینی فقط سۉزلر تۉپلمی صفتیده کۉریب بۉلمه‌یدی، چونکه اونینگ شعری توزیلیشیده موسیقه موجود و اثرلریده سۉز، آهنگ و معنا بیر-بیری بیلن چنبرچس باغلنگن.
جناب دریا، شونینگدېک، مولانا‌نینگ انسانلر اۉرته‌سیده مصافه یره‌ته‌دیگن قالب و چېگره‌لردن آشیب اۉتیشگه بۉلگن اینتیلیشیگه اورغو بېریب، شعر و موسیقه انسانلر‌نینگ تیل، جیوگرافیک و مدنی فرقلری اولرنی بیر-بیریدن اجره‌تیشیدن آلدین عمومی تجربه و همدردلیک اوچون شرایط یره‌تیشی ممکنلیگینی اَیتدی.
مولانا قره‌شلریده تینچلیک موضوعسیده‌گی مخصوص ییغیلیش
دستور‌نینگ ایکّینچی قِسمیده امریکاده‌گی یازووچی، تدقیقاتچی و بیلیم یورتی پروفیسوری مصطفی آکیول مولانا قره‌شلریده تینچلیک، اونگه اېریشیش یۉللری و میکانیزملری همده اونینگ تینچلیک حقیده‌گی قره‌شلری‌نینگ بوگونگی دنیاده‌گی اهمیتی حقیده سۉزله‌دی.
شونینگدېک، امریکاده‌گی ایرانلیک تدقیقاتچی محمد فغفوری اوشبو ییغیلیشده مولانا‌نینگ تینچلیک حقیده‌گی قره‌شلرینی توشونیش اوچون فقط مشهور سۉزلر و اقتباسلرگه تیه‌نیب بۉلمه‌سلیگینی، بلکه اونینگ فکرلری توزیلیشی و چوقورلیگیگه اعتبار قره‌تیش کېره‌کلیگینی اَیتدی. او فرقنی انسان حیاتی‌نینگ موجود حقیقتلریدن بیری دېب اته‌ب، تورلی اعتقاد، قره‌ش و تجربه‌گه اېگه انسانلر‌نینگ موجودلیگی اۉز-اۉزیدن نزاعگه سبب بۉلمسلیگینی، معما انسان باشقه‌لر‌نینگ فرقینی توشونه آلمه‌گن و اونی دشمنلیککه ایلنتیرگن پیتده باشلنیشینی تأکیدله‌دی.
فغفوری‌نینگ فکریچه، تینچلیککه اېریشیش یۉلی فرقلرنی یۉق قیلیش یاکه انسانلرنی بیر خیللسهتیریش اېمس، بلکه اوشبو فرقلرنی توشونیش و قبول قیلیشدیر. شو نقطه نظردن، انسانلر تورلیچه فکرلشی و عینی پیتده بیر-بیری بیلن یانمه-یان یشه‌شی ممکن.
تدقیقاتچی، مولانا بۉییچه متخصص و امریکاده‌گی بیلیم یورتی پروفیسوری سیّد حسن اخلاق هم مولانانی یوزه‌کی و فقط رومانتیک طرزده تلقین قیلیشدن واز کېچیش ضرورلیگیگه اورغو بېردی. او اۉزینی انگلش، اۉزینی قبول قیلیش و خیلمه-خیللیکنی قبول قیلیشنی مولانا قره‌شلری‌نینگ مهم یۉنه‌لیشلری صفتیده تأکیدلب، انسان‌نینگ باشقه‌لر بیلن مناسبتی اونینگ اۉزینی قنده‌ی انگلشیگه باغلیق اېکنینی اَیتدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، باشقه‌لرنی قبول قیلیش فقط اۉزیدن فرقلی انساننی بغریکېنگلیک بیلن قبول قیلیش اېمس، بلکه انسانی خیلمه-خیللیکنی تن آلیش و فرقلر آره‌سیده بیرگه یشه‌ش امکانیتینی تاپیشدیر.
مخصوص ییغیلیش یکونلنگچ، افغانستانلیک قۉشیقچی و بسته‌کار همایون سدوز‌ی همده سازنده و صنعتکار میلاد یوسفی موسیقه اجرا اېتدی. اوشبو قِسم مولانا غزللرینی اۉقیش بیلن بیرگه آلیب باریلدی.
مولانا اویی‌نینگ کېلگوسی دستورلری اعلان قیلیندی
انجمن‌نینگ یکونی قِسمیده یازووچی و بیلیم یورتی پروفیسوری رضا حسینی مولانانی یادگه آلیش تدبیرلری بوندن بویان هر ییلی علمی-تدقیقات یاندشووی اساسیده اۉتکزیلیشینی معلوم قیلدی. هر ییلی مولانا‌نینگ قره‌شلری و اثرلریدن معین بیر موضوع صحبت و تدقیقاتلر‌نینگ اساسی موضوعسی بۉلیشی اَیتیلدی.
شونینگدېک، مولانا اویی «مولانا نشانی»نی یۉلگه قۉییشینی معلوم قیلدی. مولانا اویی‌نینگ اَیتیشیچه، اوشبو نشان خلق‌ارا مکافات بۉلیب، اونینگ موضوعسی هر ییلی دستور‌نینگ اساسی موضوعسیگه موافق بېلگیلنه‌دی. جاری ییلگی موضوعنی حسابگه آلگن حالده، نشان‌نینگ بیرینچی باسقیچی تینچلیک ساحه‌سیگه بغیشلنگن. نامزادلرنی کۉرسه‌تیش، کۉریب چیقیش و بهالش جریانلریدن سۉنگ اونینگ بیرینچی غالبینی کېلگوسی ییلگی دستورده اعلان قیلیش رېجه‌لشتیریلگن.
مولانا اویی اوشبو نشان اوچون مستقل توزیلمه تشکیل اېتیلیشینی، نامزادلرنی کۉرسه‌تیش و بهالش مېزانلری، تنلش ترتیبی، کاتبیت و حکملر هیاتی بېلگیلنینی اَیتدی. تورلی مملکتلردن نفوذلی و ملَکه‌لی شخصلر‌نینگ حکملر هیاتیده اشتراک اېتیشی رېجه‌لشتیریلگن.
دستور‌نینگ ینه بیر قِسمیده مولانا اویی واشنگتن شهریده مولانا هیکلینی اۉرنه‌تیش بۉییچه سعی-حرکتلر آلیب باریله‌یاتگنینی معلوم قیلدی. اوشبو لایحه بۉییچه مراجعت واشنگتن‌نینگ دولت و شهر رسمیلریگه تقدیم اېتیلیشی، شونینگدېک، لایحه طرفدارلری‌نینگ قۉللب-قوّتلشینی جلب قیلیش اوچون طوماری هم تقدیم اېتیلیشی رېجه‌لشتیریلگن.
صنعت اثرلری و خطاطلیک کۉرگزمه‌سی
انجمن‌نینگ ینه بیر قِسمی صنعت اثرلری و خطاطلیک کۉرگزمه‌سیگه بغیشلندی. سلیمان هدایت مولانا شعرلرینی خطاطلیک صنعتی آرقه‌لی یازیب، اونینگ ادبی میراثی‌نینگ بیر قِسمینی نمایش اېتدی.
شونینگدېک، اوشبو دستورده‌گی صنعت کۉرگزمه‌سیده «هنرسالار» تشکیلاتی تامانیدن تیّارلنگن، مولانا‌نینگ شعرلری، قره‌شلری و معنوی عالمیدن الهاملنگن اثرلر اشتراکچیلر اعتباریگه حواله اېتیلدی.
انجمن تشکیلاتچیلری‌نینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی دستورلرنی دوام اېتتیریشدن مقصد مولانا قره‌شلرینی قَیته کۉریب چیقیش و اونینگ بوگونگی دنیا معمالریگه، اینیقسه تینچلیک، بیرگه یشه‌ش، فرقلرنی قبول قیلیش و انسان قدر-قیمتی ساحه‌لریده‌گی معمالرگه جواب بېریش امکانیتلرینی اۉرگنیش دیر.
