مینیرال سوو؛ سلامتلیک اوچون محصولاتمی یاکه کابل عایله‌لری اوچون کسللیک منبعسی؟
آدرینا بهزاد
کابل‌نینگ اَیریم اهالیسی کۉچه‌لرده کیچیک و کتّه ترانسپورت واسطه‌لریده ساتیله‌یاتگن مینیرال سوولر‌نینگ صفتیدن شکایت قیلماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، مینیرال سوو ساتیب آلیش اوچون پول تۉله‌شلریگه قره‌مه‌ی، بو سوودن خاطرجمع فایده‌لنه آلمه‌یدیلر. اولر اقتصادی احوالی یخشی بۉلمه‌گنیگه قره‌مه‌ی، عایله اعضالری‌نینگ کسل بۉلیب قالیشی‌نینگ آلدینی آلیش اوچون مینیرال سوو ساتیب آلیشلرینی، اما شونگه قره‌مه‌ی، بو سوودن فایده‌لنیش هم عایله اعضالری‌نینگ کسل بۉلیشیگه سبب بۉله‌یاتگنینی اَیتیشماقده.
بو اهالی طالباندن مینیرال سوو ایشلب چیقرووچی کمپنیلر فعالیتینی تېکشیریشنی و یېتکزیب بېریله‌یاتگن سوولر صفتینی نظارت قیلیشنی، عایله‌لر‌نینگ ضرر کۉریشی‌نینگ آلدینی آلیشنی سۉره‌ماقده.
کابل اهالیسی وکیلی غلام رضا کۉچه‌لرده کیچیک و کتّه ترانسپورت واسطه‌لریده ساتیله‌یاتگن مینیرال سوولر‌نینگ صفتی پستلیگیدن شکایت قیله‌دی. اونینگ اَیتیشیچه، آدملر مینیرال سوو ساتیب آلیش اوچون پول تۉله‌یدیلر، اما بو سوودن خاطرجمع فایده‌لنه آلمه‌یدیلر.
کابل اهالیسی وکیلی شونده‌ی دېیدی: «اېشیکلر آلدیده ساتیله‌دیگن مینیرال سوولر‌نینگ صفتی کوند‌ن-کونگه یامانلشیب بارماقده. بعضاً سوو ایچگنیمده، بو عادی سوو اېکنینی حس قیله‌من. بیز یا فیلتردن فایده‌لنیشگه مجبورمیز. شهر سووی کۉپینچه قوریب قاله‌دی و سوویمیز بۉلمه‌یدی، اما بریبیر بو‌نینگ اوچون خرجت قیله‌میز. باشقه تاماندن، مینیرال سوو هم ساتیب آله‌میز، لېکن اوندن خاطرجمع فایده‌لنه آلمه‌یمیز.»
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی محمود (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، کابلده بیر نېچه ته مینیرال سوو کمپنیلری فعالیت یوریته‌یاتگن بۉلسه-ده، بو کمپنیلر‌نینگ اکثریتی سووی طلب درجه‌سیده‌گی صفتگه اېگه اېمس و اونینگ عایله اعضالری‌نینگ کسل بۉلیشیگه سبب بۉلگن. اونینگ اَیتیشیچه، اقتصادی احوالی یخشی بۉلمسه-ده، عایله اعضالری کسل بۉلیب قالمسلیگی اوچون مینیرال سوو ساتیب آله‌دی، اما بو سوودن هم کسل بۉلیشماقده.
کابل اهالیسی وکیلی شونده‌ی دېیدی: «کابلده بیر وقت‌نینگ اۉزیده بیر نېچه ته مینیرال سوو کمپنیلری فعالیت یوریته‌دی، اما بو کمپنیلر‌نینگ اکثریتی‌نینگ سووی صفتلی اېمس. بو کمپنیلر قنده‌ی مادّه‌لردن فایده‌لنیشی نامعلوم. سوونی شیشه ایدیشگه قویگنیمیزده، اونینگ تینیق اېمسلیگی یقّال کۉرینه‌دی. عایله‌میز سلامتلیگی اوچون، اقتصادی احوالیمیز یخشی بۉلمسه-ده، مینیرال سوو ساتیب آله‌میز، اما بو سوودن هم کسل بۉلیشماقده.»
محمود قۉشیمچه قیله‌دی: «اۉتگن هفته ایکّی فرزندیم قتّیق ایچ کېتیشی و کۉنگیل عینِشیدن اذیت چېکدی. شفاکارگه مراجعت قیلگنیمده، او بو‌نینگ سببی ناساغلام سوو ایچیش اېکنینی اَیتدی؛ حال‌بوکه، بیز دایما مینیرال سوودن فایده‌لنه‌میز.»
کابل‌نینگ ینه بیر اهالیسی امید (مستعار)، طالباندن مینیرال سوو کمپنیلری فعالیتینی تېکشیریشنی، عایله‌لر‌نینگ ضرر کۉریشی‌نینگ آلدینی آلیشنی سۉره‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، اگر مسأله آدملرنی بېزاوته قیلیش یاکه پاره آلیش بیلن باغلیق بۉلسه، طالبان تېزده چاره‌لر کۉره‌دی، اما مسأله خلق منفعتیگه تعلقلی بۉلسه، بې‌پروالیک قیله‌دی.
کابل اهالیسی وکیلی شونده‌ی دېیدی: «بیز طالباندن مینیرال سوو کمپنیلری فعالیتینی تېکشیریشنی سۉره‌یمیز. بو کمپنیلر آخر-عاقبت آدملرگه نیمه ایچیره‌یاتگنینی انیقلشلری کېره‌ک. اگر گپ پول اوندیریش یاکه آدملرنی بېزاوته قیلایش حقیده بۉلسه، طالبان تېزده ایشگه کیریشه‌دی، اما خلق‌نینگ سلامتلیگی و خاطرجمعلیگی حقیده اۉیله‌مه‌یدی.»
امید قۉشیمچه قیله‌دی: «بیر مدت آلدین برچیده افلاسلنگن سوو سبب بیر نېچه کیشی کسللیککه چه‌لینگن و اولر‌نینگ احوالی اۉلیم درجه‌سیگه یېتگن اېدی. آدملر‌نینگ اکثریتی کمبغل و بازاردن یاپیق بوتللرده‌گی مینیرال سوونی ساتیب آلیشگه قُربی یېتمه‌یدی. شو سببلی کۉچه‌لرگه زرنگلر بیلن آلیب کېلینه‌دیگن سوولردن فایده‌لنه‌دیلر، چونکه او نسبتاً ارزانراق.»
شو بیلن بیرگه، ایچکی کسللیکلر بۉییچه متخصص جبار (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، اگر اویلر اېشیگی آلدیده ساتیله‌یاتگن سوولر ایشانچلی منبعلردن آلینمه‌گن، معیاری طرزده تازه‌لنیب، فیلتر قیلینمه‌گن یاکه نااۉرین شرایطلرده سقلنگن بۉلسه، اولر کسللیک قۉزغه‌تووچی عامللر بیلن افلاسلنیشی ممکن.
اوشبو متخصص شونده‌ی دېیدی: «افلاسلنگن سوونی استعمال قیلیش ایچ کېتیشی، قوسیش و قارین آغریقلری کبی طعام هضم قیلیش تیزیمی کسللیکلری‌نینگ یوزه‌گه کېلیشیگه سبب بۉلیشی، اَیریم حاللرده اېسه تورلی کسللیک‌لرنی هم یوقتیریشی ممکن. باله‌لر و کېکسه‌لرده بو کسللیکلر سبب یوزه‌گه کېله‌دیگن سووسیزلنیش ینه‌ده خوفلی بۉلیشی ممکن.»
جبار جنابلری قۉشیمچه قیله‌دی: «شو‌نینگ اوچون بیز‌نینگ توصیه‌میز شوکی، آدملر امکان قدَر ایشانچلی و منبعسی انیق بۉلگن سوودن فایده‌لنیشلری کېره‌ک. ساغلیقنی سقلش مسؤوللری اېسه سوو منبعلری، تازه‌لش جریانی، قداقلش، تشیش و ساتیش جایلرینی منتظم نظارت قیلیب توریشلری لازم. سوو‌نینگ فقط تشقی کۉرینیشده تازه بۉلیشی یاکه «مینیرال سوو» دېب اته‌لیشی اونینگ سلامتلیک اوچون خوفسیزلیگینی اۉز-اۉزیدن کفالتله‌مه‌یدی؛ سوو صفتی ساغلیق معیارلری و ضرور تېکشیروولر اساسیده تصدیقلنیشی کېره‌ک.»
بو حالت بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ قاچقینلر بۉییچه عالی کمیسارلیگی (UNHCR) اۉتگن آی افغانستانده میلیونلب آدملر هنوزگچه ایشانچلی ایچیملیک سوویدن فایده‌لنیش امکانیگه اېگه اېمسلیگینی معلوم قیلگن بیر پیتگه تۉغری کېلماقده.
اوشبو تشکیلات اۉز خبریده عقللی شهرسازلیکنی رېجه‌لشتیریش، سوو و چیقیندیلرنی باشقریش سوو منبعلرینی محافظه قیلیش، ساغلیق حالتینی یخشیلش و ساغلامراق جمعیتلر یره‌تیشگه یاردم بېریشی ممکنلیگینی بیلدیرگن.
سوو تنقیصلیگی، قورغاقچیلیک و سوو تأمیناتی انشااتلری‌نینگ ضعیفلیگی آدملر‌نینگ تازه سوودن فایده‌لنیشینی قیینلشتیره‌یاتگن عامللردندیر.
