طالبان تقیقلریدن ایران چېکلاولریگچه؛ افغانستانلیک مهاجر باله‌لر تعلیمنی دوام اېتتیریش امکانیدن محروم بۉلماقده
ایلیا
طالبان قیزلر‌نینگ آلتینچی صنفدن یوقاری صنفلرده تعلیم آلیشینی تقیقله‌گنیدن سۉنگ، فرزندلری‌نینگ اۉقیشینی دوام اېتتیریش مقصدیده ایرانگه کېتگن اَیریم افغانستان وطنداشلری بو مملکتده مهاجر باله‌لرنی مکتبلرگه قبول قیلیش بۉییچه چېکلاولر کوچه‌ییب باره‌یاتگنیدن خواطر بیلدیرماقده. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، ایران اۉتگن ییلدن بویان مهاجر باله‌لرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش بۉییچه ینگی ترتیبنی جاری قیلگن. اونگه کۉره، فقط ایرانده یشش اوچون رخصت‌نامه حجتیگه اېگه بۉلگن یاکه آته-آنه‌سیدن بیری اوشبو مملکت وطنداشی بۉلگن عایله‌لر‌گینه فرزندلرینی مکتبگه رۉیخطدن اۉتکزیشی ممکن. اولر قۉشیمچه قیلیشیچه، ایران بیر تاماندن یشش اوچون رخصت‌نامه حجتلرینی رۉیخطدن اۉتکزیش‌نینگ اساسی شرطی قیلیب قۉیگن بۉلسه، ایکّینچی تاماندن مهاجرلر‌نینگ ویزه‌لرینی اوزه‌یتیرمه‌یپتی. اولر‌نینگ اَیتیشیچه، بوندن تشقری، قۉشیمچه خرجتلر و مکتبلرده بۉش ا‌ۉرینلر قالمه‌گنلیگی، مرکّب اداری جریانلرگه قره‌مه‌ی، فرزندلرینی رۉیخطگه آلیشگه تۉسقینلیک قیلماقده. اوشبو مهاجرلر ایران‌نینگ بونده‌ی قرارلری فرزندلرینی ینه بیر بار ناانیق و موهوم وضعیتده قالدیرگنینی تأکیدله‌ماقده. اولر ایران حکومتیدن افغانستانلیک باله‌لرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش جریانینی یېنگیللشتیریشنی همده طالبان تعلیمگه نسبتاً جاری اېتگن چېکلاولرگه اۉخشه‌ش چېکلاولر قۉییشدن تیییلیشنی سۉره‌ماقده.
فرزندلری‌نینگ تعلیمینی دوام اېتتیریش مقصدیده ایرانگه بارگن افغانستانلیک مهاجرلردن بیری حسن، (مستعار)، اوشبو مملکت‌نینگ مهاجر باله‌لرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش باره‌سیده‌گی سۉنگگی سیاستینی تشویشلی دېب حسابله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، ایران اۉتگن ییلدن بویان ینگی ترتیبنی جاری قیلگن بۉلیب، اونگه کۉره، باله‌لرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش‌نینگ اساسی شرطلریدن بیری قانونی یشش حجتلریگه اېگه بۉلیش دیر. حال‌بوکه، بو مملکت مهاجرلر‌نینگ ویزه‌لرینی اوزه‌یتیرمه‌یپتی.
حسن شونده‌ی دېیدی: «بیز ایرانده ناقانونی روشده یششگه مجبورمیز، چونکه بو مملکت ویزه‌لریمیزنی اوزه‌یتیرمه‌یپتی. شو سببلی کۉپلب اجتماعی فعالیتلردن محروم بۉلدیک، فرزندلریمیز هم تعلیم آلیشنی دوام اېتتیره آلمه‌یپتی. چونکه ایرانده اۉقیش اوچون قانونی یشش حجتلریگه اېگه بۉلیش ضرور. حتا شفاخانه‌گه مراجعت قیلیشده هم معمالرگه دوچ کېلماقده‌میز. عایله‌میزده‌گی عیاللر کۉپلب اجتماعی حقوقلردن محروم بۉلگن و شفاخانه‌گه بې‌ملال مراجعت قیله آلمه‌یدی».
شبیر، (مستعار) ایرانده‌گی ینه بیر افغانستانلیک مهاجر‌نینگ اَیتیشیچه، مکتب مسؤوللری تورلی بهانه‌لر بیلن مهاجر باله‌لرنی قبول قیلیشدن باش تارتماقده. او باله‌لر ملتیدن قطعی نظر، تعلیم آلیش حقوقیگه اېگه بۉلیشی و اولر‌نینگ برچه‌سی اوچون اۉقیش امکانیتی یره‌تیلیشی کېره‌کلیگینی تأکیدله‌یدی. اونینگ اَیتیشیچه، بونده‌ی وضعیت عایله‌سینی فرزندلری‌نینگ کېله‌جگی و ایرانده یششنی دوام اېتتیریش مسأله‌سیده ناانیقلیک بیلن یوزلشتیرگن.
اوشبو مهاجر شونده‌ی دېیدی: «بیز بیر نېچه ته مکتبگه مراجعت قیلدیک، اما یشش اوچون رخصت‌نامه حجتلریمیز یۉقلیگی و بیزنی ناقانونی مهاجرلر دېب حسابلشلری سببلی فرزندلریمنی رۉیخطگه آلیشمه‌دی. دولت و خصوصی مکتبلرگه باردیک، اما اولر‌نینگ هېچ بیری فرزندلریمنی قبول قیلمه‌دی. بو وضعیتدن جوده خواطرده و تشویشده‌من. یشش رخصت‌نامه‌م‌نینگ مدتی توگه‌گنیگه ایکّی ییل بۉلدی. اۉتگن ییلی اونی اوزه‌یتیریش اوچون مراجعت قیلدیم، بو ییل هم حرکت قیلدیم، اما موفقیتگه اېریشمه‌دیم. مکتبلر هم یشش رخصت‌نامه‌میز یۉقلیگینی بهانه قیلماقده و فرزندلریم اۉقی آلمه‌یپتی. بونده‌ی ناانیقلیکدن جوده خواطرده‌من».
ایرانده‌گی ینه بیر افغانستانلیک مهاجر سیر (مستعار)نینگ اَیتیشیچه، باله‌لر‌نینگ تعلیمدن محروم اېتیلیشی اولر‌نینگ نه‌فقط اۉقیشدن آرتده قالیشیگه، بلکه روحی حالتیگه هم تأثیر کۉرسه‌تگن.
سیر قۉشیمچه قیله‌دی: «ایرانده موجود چېکلاولر، جمله‌دن، ویزه‌لر‌نینگ اوزه‌یتیریلمسلیگی، حجتبازلیک و مرکّب تیزیملر سببلی فرزندلریمیز تعلیمنی دوام اېتتیریش امکانیتیدن محروم بۉلدی. اولرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش اوچون تورلی حجتلر طلب قیلینماقده و بو شرطلر باله‌لریمیز‌نینگ اۉقیشنی دوام اېتتیریشیگه تۉسقینلیک قیلماقده. بو وضعیت باله‌لرگه کتّه روحی ضرر یېتکزیب، اولرده کوچلی استرسنی کېلتیریب چیقردی. بیز مسؤول تشکیلاتلردن مهاجرلر‌نینگ معمالرینی حل قیلیشلرینی سۉره‌یمیز».
شاییسته (مستعار)، ایرانده‌گی افغانستانلیک مهاجرلردن بیری، کۉپلب حجتلر‌نینگ طلب قیلینیشی و مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش جریانی‌نینگ مرکّبلیگی مهاجر باله‌لر‌نینگ تعلیم آلیش امکانیتینی قیینلشتیرگنینی اَیته‌دی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، کۉپلب عایله‌لر ضرور حجتلرنی تقدیم اېته آلمه‌گنی سببلی فرزندلرینی مکتبلرگه رۉیخطگه آلدیره آلمه‌یپتی.
بو قیز شونده‌ی دېیدی: «عایله‌لر فرزندلرینی مکتبگه رۉیخطگه آلیش اوچون قَیته-قَیته مکتبلرگه مراجعت قیله‌دی، اما کۉپلب معمالرگه دوچ کېله‌دی. مېنینگ سینگلیم هم اۉقیشنی دوام اېتتیریش امکانیتیدن محروم بۉلدی. رۉیخطگه آلیش‌نینگ بیرینچی شرطی قانونی یشش حجتلریگه اېگه بۉلیش دیر و عایله‌لردن تورلی حجتلر طلب قیلینه‌دی. بیز ایرانگه کېلیشگه مجبور بۉلدیک و بیر مدت یشش حجتلریگه اېگه اېدیک. سینگلیم ایران دولت مکتبلریدن بیریده بیرینچی صنفگچه اۉقیدی، اما یشش حجتلریمیز‌نینگ عمل قیلیش مدتی توگه‌گنیدن کېین او باشقه تعلیمنی دوام اېتتیره آلمه‌دی».
سالم (مستعار)، ایرانده‌گی ینه بیر افغانستانلیک مهاجر‌نینگ اَیتیشیچه، مهاجر عایله‌لر فرزندلرینی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش اوچون اوزاق جریانلردن اۉتگنیدن سۉنگ هم اولر‌نینگ قبول حقیده‌گی عریضه‌لری رد اېتیلماقده. اوشبو مهاجرلر ایران حکومتیدن مهاجر باله‌لرنی مکتبلرگه رۉیخطگه آلیش شرطلرینی قَیته کۉریب چیقیشنی و برچه افغانستانلیک مهاجر باله‌لر اوچون تعلیم آلیش امکانیتینی یره‌تیشنی سۉره‌ماقده.
بو کیشی شونده‌ی دېیدی: «ینگی اۉقوو ییلی باشلنیشی بیلن ویزه‌سی بۉلمه‌گن فرزندلریمیز مکتبلرگه مراجعت قیلگنیده، اولردن قانونی یشش حجتلری طلب قیلینه‌دی. اگر بونده‌ی حجتلریمیز بۉلمسه، بیزنی جوده سرسان قیلیشه‌دی. باله‌لرنی رۉیخطگه آلیش اوچون مخصوص خط آلیشیمیز کېره‌ک، اما مکتبلر بو خطنی قبول قیله‌دیمی یاکه یۉقمی، حتا بو هم انیق اېمس. فرزندلریمیزنی رۉیخطگه آلیش اوچون تورلی مکتبلرگه مراجعت قیله‌میز، اما اورینیشلریمیز نتیجه‌سیز قالماقده. بونده‌ی شرایطده اېنگ کتّه ضرر فرزندلریمیز و اولر‌نینگ تعلیم کېله‌جگیگه یېتماقده».
طالبان افغانستانده حاکمیتنی قۉلگه کیریتگنیدن سۉنگ، آلتینچی صنفدن یوقاری صنفلرده تحصیل آله‌دیگن قیزلرنی تعلیم آلیش حقوقیدن محروم قیلدی. اوشبو تقیقلر دوامیده بیلیم یورتلر، عالی و یریم عالی تعلیم مؤسسه‌لری اېشیکلری هم عیاللر و قیزلر اوچون یاپیلدی. نتیجه‌ده، اَیریم عایله‌لر فرزندلری‌نینگ تعلیمینی دوام اېتتیریش اوچون آنلاین مکتبلرگه مراجعت قیلدی، باشقه‌لری اېسه افغانستاننی ترک اېتیب، ایران و پاکستان کبی قۉشنی مملکتلرگه کېتدی.
شونگه قره‌مه‌ی، فرزندلری‌نینگ تعلیمینی دوام اېتتیریش مقصدیده ایرانگه کۉچیب بارگن عایله‌لر حاضرده فرزندلرینی اوشبو مملکت مکتبلریگه رۉیخطگه آلیشده چېکلاولرگه دوچ کېله‌یاتگنینی اَیتماقده. اولر قانونی یشش حجتلری‌نینگ یۉقلیگی، کۉپلب حجتلر‌نینگ طلب قیلینیشی و مکتبلرده بۉش ا‌ۉرینلر قالمه‌گنلیگینی فرزندلرینی رۉیخطگه آلیش یۉلیده‌گی اساسی تۉسیقلر دېب بیله‌دی.
حال‌بوکه، ایران تعلیم و تربیه وزیرلیگی‌نینگ رسمی نظام و کۉرسه‌تمه‌لریگه کۉره، ملتی و یشش مقامیدن قطعی نظر، برچه باله‌لر‌نینگ تعلیم آلیشی حقوق حسابلنه‌دی.
بیرلشگن ملتلر تشکیلاتی‌نینگ افغانستاندهگی یاردم هیاتی (یوناما) هم افغانستانده ۷ یاشدن ۱۸ یاشگچه بۉلگن قریب ۳،۸ میلیون نفر قیز تعلیم آلیش امکانیتیدن محروم اېکنینی و هر ییلی ینه قریب ۲۵۰ مینگ نفر قیز اۉرته تعلیمدن بوتونله‌ی چېتده قاله‌یاتگنینی بیلدیرماقده.
بوندن تشقری، ایران پارلمانی مملکتگه ناقانونی روشده کیرگن یاکه اونده ناقانونی یشه‌یاتگن خارجی شخصلر و مهاجرلرگه ۱۰ مینگ یوروگچه جریمه سالیش همده اولرنی مملکتدن چیقریب یوباریشنی نظرده توتووچی قانون لایحه‌سینی قبول قیلگن.
