بېمارلر: دولت شفاخانهلریده دوالنیش خرجتلری خصوصی شفاخانهلرنیکیدن دېیرلی فرق قیلمهیدی
آدرینا بهزاد
اَیریم اهالی طالبان نظارتیدهگی دولت شفاخانهلریده دوالنیش خرجتلری آشگنیدن شکایت قیلماقده. اولرنینگ اَیتیشیچه، سۉنگگی پیتلرده دولت شفاخانهلریده کۉپلب خدمتلر هم حق عوضیگه کۉرسهتیلماقده و خرجتلر جهتیدن خصوصی شفاخانهلردن اونچهلیک فرق قیلمهیدی. اولر ۸صبح گزېتهسیگه بېرگن صحبتلریده اَیتیشیچه، هېچ قندهی طبی سوغورته موجود بۉلمهگن شرایطده دولت شفاخانهلریدهگی بېپول خدمتلر کۉپلب اهالی اوچون یالغیز امکانیت اېدی؛ بیراق حاضر آدملر عیناً شو خدمتلردن هم محروم بۉلیش عرفهسیده.
کابل یشاوچیسی عمر (مستعار)، دولت شفاخانهلریده دوالنیش خرجتلری آشگنیدن شکایت قیلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، سۉنگگی پیتلرده طالبان نظارتیدهگی دولت شفاخانهلریده هم کۉپلب خدمتلر حق عوضیگه کۉرسهتیلماقده و خصوصی شفاخانهلردن اونچهلیک فرق قیلمهیدی.
کابللیک بویشاوچی شوندهی دېیدی: «ایلگری دولت شفاخانهلری هېچ بۉلمهگنده خدمتلرنینگ بیر قِسمینی بېپول کۉرسهتیش آرقهلی آدملرنینگ اقتصادی معمالرینی معلوم درجهده یېنگیللشتیرردی. اَیریم تېکشیروولر بېپول اۉتکزیلر، شفاکار حقی آلینمس و دارولرنینگ بیر قِسمی هم بېمارلرگه بېپول بېریلردی. اما حاضر خدمتلر حق عوضیگه کۉرسهتیلماقده.»
اونینگ اَیتیشیچه، آدملرنینگ آغیر اقتصادی شرایطی و مملکتده تورلی کسللیکلرنینگ کۉپهییشینی حسابگه آلگنده، دوالنیش خرجتلرینی تۉلهش کۉپلب اهالی اوچون قیین و آغیر بۉلماقده.
عمر قۉشیمچه قیلهدی: «هر قندهی شرایطده سالیق تۉلهیدیگن اهالی اوچون طبی سوغورته اساسی و دستلبکی حقوقلردن بیری دیر؛ اما افغانستانده، افسوس که بوندهی سوغورته موجود اېمس. آدملر فایدهلنیب کېلگن یگانه نرسه دولت شفاخانهلریدهگی بېپول خدمتلر اېدی و حاضر آدملر عیناً شو خدمتلردن هم محروم بۉلیش عرفهسیده.»
آیاغیدن جراحت آلگن ننگرهار یشاوچیلریدن بیری جلال (مستعار)، دولت شفاخانهسیگه مراجعت قیلیش و دوالنیش خرجتی خصوصی شفاخانهده تۉلهیدیگن خرجتیدن هم کۉپراق بۉلگنینی اَیتهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اگر دولت شفاخانهسی اۉرنیگه خصوصی شفاخانهگه مراجعت قیلگنیده، هېچ بۉلمهگنده دوالنیش جریانی دوام اېتگن و حاضرگچه معماسی حل بۉلگن بۉلردی.
بو بېمار شوندهی دېیدی: «ایشلهیاتگنیمده آیاغیم جراحتلندی. دوالنیش اوچون ننگرهاردن شیخ زاهد شفاخانهسیگه کېلدیم. جراحتلنگن آیاغیم بیلن جوده قیینهلیب یورهمن، اما بریبیر مېنی سرسان قیلیشماقده. بیر مرته تېکشیروولر بویوریشدی و اولرنی کارته پرواندهگی خصوصی کلینیکده اۉتکزدیم. نتیجهسینی اَیتیشمهدی و ینه باشقه تېکشیروولرنی خصوصی کلینیکده اۉتکزدیم.»
جلال قۉشیمچه قیلهدی: «برچه پولیم تېکشیروولرگه، یۉل کیرا و اجارهگه آلگن خانهمیزگه صرفلندی، اما هلی هم آیاغیمدهگی معما انیقلنمهدی. کېچهدن تانگگچه آیاغیم آغریغیدن اینگرهیمن، اوخلهی آلمهیمن و بو آغریققه چیدهش مېن اوچون جوده قیین. شیخ زاهددهگی شفاکارلرگه اَیتسم، «صبر قیل، باشقه چارهنگ یۉق»، دېییشهدی. بیر هفته بۉلدی، اما معمامگه هېچ قندهی یېچیم تاپیلمهدی.»
آتهسی دولت شفاخانهلریدن بیریده عملیات قیلینگن شخص رشاد (مستعار)، مالیوی امکانیتی یېتمهگنی اوچون دولت شفاخانهسینی تنلهگنینی، اما اوشبو شفاخانهدهگی دوالنیش خرجتلری هم خصوصی شفاخانهلردن اونچهلیک فرق قیلمهگنینی اَیتهدی. او شوندهی دېیدی: «شفاخانهگه کیریشیمیز بیلناق، حتا قرطاسیه بویوملری اوچون هم پول آلیشدی. عملیاتدن کېین هم مینگ افغانی آلیشدی. برچه دارولرنی، حتا قۉلقاپنی هم تشقریدن ساتیب آلدیک.»
بو اېرکک آتهسینینگ کۉپلب تېکشیروولرینی شفاخانهدن تشقریده اۉتکزگنینی اَیتهدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اۉپراسیوندن قریب بیر آی اۉتگن بۉلسه-ده، آتهسینینگ اۉپراسیون قیلینگن جاییده هلی هم کوچلی آغریق بۉلگن.
رشاد شوندهی دېیدی: «شفاخانهنینگ اۉزیگه بارگنیمیزده، توزهلیب کېتهدی، دېییشردی. آخر-عاقبت ینه تېکشیروولر اۉتکزدیک. معلوم بۉلیشیچه، یرهنینگ ایچیده پخته قالیب کېتگن اېکن. یرهنی تیکیب قۉییشگن و یرهنینگ بوتون اطرافی ییرینگلب کېتگن اېدی.»
عینی پیتده دولت شفاخانهلریدن بیریده متخصص بۉلیب ایشلهیدیگن زلمی (مستعار) دارو-درمان، جهازلر و صرفلنهدیگن ماتریاللرنی خرید قیلیش اوچون مبلغ یېتیشمهگنی سببلی دوالنیش خرجتلرینینگ بیر قِسمی بېمارلرگه یوکلنهیاتگنینی اَیتهدی. اونینگ سۉزلریگه کۉره، مبلغ و امکانیتلر یېتیشمهگنی نتیجهسیده دولت شفاخانهلریدهگی بېمارلر هم اَیریم تېکشیروولر، معاینه لر، دارولر و باشقه خدمتلر اوچون عملده خرجت قیلیشگه مجبور بۉلماقده. او بو حالتنینگ تورلی سببلری بارلیگینی قۉشیمچه قیلهدی.
اوشبو متخصص قۉشیمچه قیلیشیچه، اَیریم حاللرده بېمارلر خدمتلرنی تېزراق آلیش یاکه ضرور امکانیتلردن فایدهلنیش اوچون نارهسمی تۉلاولرنی هم طلب قیلینیشیگه دوچ کېلهدی. اونینگ اَیتیشیچه، بوندهی حالتلر کۉپراق باشقروو و نظارتنینگ ضعیفلیگی بیلن باغلیق بۉلیب، اولرنی دولت شفاخانهلریده دوالنیشنینگ قانونی خرجتلری قِسمی صفتیده بهالهمسلیک کېرهک.
دولت شفاخانهلریدن بیریده ایشلهیدیگن ینه بیر شفاکار احمد (مستعار) دولت شفاخانهلریده اَیریم دارو-درمانلر و تشخیص قۉییش امکانیتلری یېتیشمهگنی سببلی بېمارلر بعضاً دوالنیش احتیاجلرینینگ بیر قِسمینی اۉز چۉنتهگیدن قاپلشگه مجبور بۉلیشینی اَیتهدی؛ بیراق اونینگ سۉزلریگه کۉره، دولت شفاخانهلریده دوالنیشنینگ عمومی خرجتلری حلی هم خصوصی شفاخانهلرنیکیدن انچه کم.
اوشبو شفاکار شوندهی دېیدی: «مثلاً، دولت شفاخانهسیده اۉن کون یاتیب دوالنیش خرجتی تخمیناً ۳۰ مینگ افغانی بۉلیشی ممکن، خصوصی شفاخانهده اېسه کونلیک یاتیش و باشقه خدمتلر خرجتلرینی حسابلهگنده، بو مبلغ ۱۵۰ مینگ افغانیدن آشیشی ممکن. شونینگ اوچون مسأله فقط خرجتده اېمس؛ دولت شفاخانهلریده دارو-درمان و جهازلر یېتیشمسلیگی معماسینی حل قیلیش کېرهک، تاکه بېمارلر اساسی دوالنیش احتیاجلرینی قاپلش اوچون اۉز چۉنتهگیدن پول صرفلشگه مجبور بۉلمهسین.»
بو حالتگه قرهمهی، کابل شهرینینگ اَیریم اهالیسی دولت شفاخانهلریدهگی شفاکارلر و طبیات خادملرینینگ ناتۉغری و ناپرافېسسیانهل مناسبتیدن شکایت قیلیب، اَیریم حاللرده شفاکارلر و طبیات خادملری بېمارلر یاکه اولرنینگ یقینلریدن «شیرینلیک پولی» آلمهگونچه، اولرگه ضرور درجهده خدمت کۉرسهتمسلیگینی اَیتگن اېدی. اولرنینگ اَیتیشیچه، بو حالت اَیریم حاللرده بېمارلرنی دوالش جریانینی قیینلشتیرگن و اولرنینگ سلامتلیگی بارهسیده خواطرلر پیدا قیلگن.
