طلب قیلینهدیگن طلاق رد اېتیلیشی؛ طالبان محکمهلریده زۉرآورلیک قربانی بۉلگن عیاللر
آدرینا بهزاد
اجرهشیش حقیدگی عریضهلری طالبان محکمهلری تامانیدن رد اېتیلگن اَیریم عیاللر محکمهلر اولرنینگ معمالرینی اېشیتمسدن، ایشلری بۉییچه قرار چیقرگنینی اَیتماقده. اولرنینگ سۉزلریگه کۉره، اېرلری اولرنی کلتکلهگن و تنهلریده زۉرآورلیک ایزلری قالگن بۉلسه-ده، طالبان محکمهلری اولرنی حمایه قیلیش اۉرنیگه، بو عیاللرگه اېرلریگه بۉیسونیشنی توصیه قیلگن. عینی پیتده افغانستان مستقل انسان حقوقلری کمیسیونینینگ سابق باشلیغی طالبان محکمهلری اۉز مقصدی عیاللرنی حمایه قیلیش و اولرنینگ انسانی همده شرعی حقوقلرینی تأمینلش دېگن قرهش بیلن ایش یوریتمهیاتگنینی اَیتماقده.
سمیرا (مستعار) کتّه قیینچیلیکلر بیلن طالبان محکمهسیگه یېتیب بارگنینی اَیتهدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، محکمهگه مراجعت قیلسه، اونینگ احوالینی توشونهدی، اېریگه نسبتاً قیلگن زۉرآورلیکلری اوچون جزا بېریلهدی و اۉزی اجرهشه آلهدی، دېب اۉیلهگن. اونینگ اَیتیشیچه، بیراق قاضی تنهسیدهگی کوییش و کلتک ایزلرینی کۉرگنیگه قرهمهی، اونگه: «البته، قندهی دیر ایش قیلگنسن که، اېرینگ شو ایشنی قیلیشگه مجبور بۉلگن»، دېگن.
سمیرا طالبان قاضیسی اونگه: «یاکه اېرینگ بیلن یشهیسن، یاکه ایکّی-اوچ آی قماقده بۉلهسن، شونده اېرینگنینگ قدریگه یېتهسن»، دېگنینی اَیتهدی.
او قۉشیمچه قیلهدی: «اجرهشیش حقیدگی عریضهم رد اېتیلگچ، اېریمنینگ مېنی کلتکلشی ینهده کۉپهیدی. هر سفر مېنی آگاهلنتیرهدی: اگر اَیتگنیمنی قیلمسهنگ، باریب سېن اوستینگدن شکایت قیلهمن. طالبان مېنینگ طرفیمده و سېنی قمهیدی، دېیدی. مېنیمچه، مېن هېچ قندهی انسان اېمسمن؛ بیر واسطهمن، اېریم هر سفر جهلی چیققنده مېنی کلتکلب، ایچیدهگی غضبینی چیقرهدی. بوندهی حیاتدن کۉره، اۉلیب کېتگنیم یخشی.»
اونینگ سۉزلریگه کۉره، اېری مخدره مادّهگه معتاد بۉلیب، دستلب اونینگ قرهملیگیدن خبری بۉلمهگن. سمیرا تورموشگه چیققنیدن کېین اېری مخدره مادّهلر استعمال قیلیشینی بیلیب قالگنینی، بیراق شونگه قرهمهی، بیرگهلیکدهگی حیاتینی دوام اېتتیرگنینی اَیتهدی. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، اېری ایشسیز قالگچ، اوی جهازلرینی بیرمه-بیر ساتیشنی باشلهگن و او هر سفر بونگه ناراضیلیک بیلدیرگنیده، اونی کلتکلهگن.
سمیرا اَیتهدی: «ایکّی مرته حاملهدار بۉلدیم و قتّیق کلتکلنگنیم سببلی بالهلریم توشیب قالدی. آخرگی مرته او آلتین سرغهلریمنی سۉرهگنیده بېرمهدیم و مېنی قتّیق کلتکلهدی. برق کېبلی بیلن اوردی و قۉل-آیاقلریمنی قَیناق سوو بیلن کویدیردی. هلی هم آیاقلریم و قۉللریمده کویگن جایلرنینگ ایزلری بار. قۉلیگه نیمه توشسه، مېنی شونی بیلن اورهدی؛ تیاق و برق سیمی بیلن اورهدی. مشت و تېپکی بیلن اورهدی. بوندن آرتیق چیدهی آلمهیمن. قچانگچه چیدهشیمنی بیلمهیمن.»
اجرهشیش حقیدگی عریضهسی هم طالبان محکمهسی تامانیدن رد اېتیلگن سهیلا (مستعار)، اوچ نفر فرزندی بارلیگینی و اېری قهیېرگه کېتهیاتگنینی اَیتمسدن، کونلب اویدن چیقیب کېتیشینی اَیتهدی. اونینگ اَیتیشیچه، اۉزی ایشلهیدی و فرزندلرینینگ خرجتلرینی تأمینلهیدی، بیراق اېری قچان اویگه کېلسه، او بیلن جنجللشهدی.
سهیلا اَیتهدی: «اونگه «فرزندلرینگنینگ نفقهسی و خرجتلری سېنینگ ذمّهنگده، قهیېرگه کېتهسن و نېگه ایکّی-اوچ هفته یۉقالیب کېتهسن؟» دېسم، مېنی ینه کلتکلهیدی. حتا فرزندلریمنی هم ترسهکی بیلن یاکه قۉلیگه توشگن هر قندهی نرسه بیلن اورهدی.»
او قۉشیمچه قیلهدی: «حقوق و منفعتلریمنی بیلیش اوچون محکمهگه باریشگه مجبور بۉلدیم، لېکن معمالریمنی اَیتیشیم اوچون مېنگه امکان بېریشمهدی؛ عکسینچه، اېریمگه مطلق بۉیسونیشنی توصیه قیلیشدی. اېریم محکمهده قاضیگه تیریکچیلیک خرجتلرینی تاپیش اوچون سفرگه چیقیشینی یالغان اَیتدی.» اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالبان قاضیسی اونگه اېریگه بۉیسونیشگه مجبور اېکنینی بویورگن.
سهیلا اَیتهدی: «اولرگه «گپیریشیمگه و معمالریمنی اَیتیشیمگه رخصت بېرینگ»، دېدیم. اولر «سېن عیال سن و هلی هم گپیرهسنمی؟ بیرار نرسه اَیتیشگه حققینگ یۉق»، دېییشدی.»
او قۉشیمچه قیلهدی: «اۉزیم اۉقیگنمن و حقوقلریم نیمه اېکنینی بیلهمن. حاضرگچه آدملر آرقهمدن گپیرمسین دېب جیم اېدیم، اما اېندی صبریم قالمهدی. قهیېرگه مراجعت قیلیشیمنی، نیمه قیلیشیمنی و کیمدن یاردم سۉرهشیمنی بیلمهیمن. بوندهی اېرگه اېگه بۉلگندن کۉره، یالغیز بۉلگنیم یخشی. قچانگچه خارلیک و زارلیکده یشهیمن؟»
عینی پیتده افغانستان مستقل انسان حقوقلری کمیسیونینینگ سابق باشلیغی شهرزاد اکبر طالبان محکمهلری اۉز مقصدی عیاللرنی حمایه قیلیش و اولرنینگ انسانی همده شرعی حقوقلرینی تأمینلش دېگن قرهش بیلن ایش یوریتمهیاتگنینی اَیتهدی.
اونینگ سۉزلریگه کۉره، طالباننینگ اساسی مقصدی کۉپراق جمعیتنی نظارت قیلیش، اېرککلرنینگ منفعتلرینی سقلش و عیاللرنینگ اولرنینگ بویروقلریگه بۉیسونمسلیگینینگ آلدینی آلیشدیر. اونینگ قۉشیمچه قیلیشیچه، طالبان اۉز قرهشیگه کۉره، عیاللرنینگ اَیریم خطی-حرکتلرینی عایله اساسلرینینگ پرچهلنیشیگه سبب بۉلووچی عامل دېب حسابلهیدی.
خانم اکبر اَیتهدی: «طالبان اعلان قیلگن قانونلر، جملهدن، «اېر-خاتیننی اجرهتیش نظامی»، عیاللر اوچون اجرهشیش شرطلرینی جوده قیینلشتیرگن. حتا عیاللرنینگ محکمهگه مراجعت قیلیش امکانیتی هم قیین. اگر عیال اجرهشماقچی بۉلیب، محکمهلرگه مراجعت قیلسه، او محرم بیلن باریشی کېرهک، وکیل مدافع دن فایدهلنیش امکانیگه اېگه اېمس و معمالرینی اېرکک قاضی بیلن محاکمه قیلیشی کېرهک.»
او قۉشیمچه قیلهدی: «بوتون وضعیت عیاللرنی ظلمکار و زۉرآور نکاحلرده قالیشگه مجبور قیلهدیگن طرزده ترتیبگه سالینگن. افسوس که بو قرهش اۉزگرمهگونچه، عیاللر طالبان حقوقی تیزیمیدن انسانی و شرعی حقوقلرینی حمایه قیلیش اوچون فایدهلنیشلری ممکن بۉلگن امکانیتلر جوده کم.»
بو حالتده انسان حقوقلرینی کۉزهتووچی تشکیلاتینینگ عیاللر بۉییچه مسوولی هیدر بار طالباننینگ «اېر-خاتیننی اجرهتیش نظامی»نی تشویشلی دېب اتهگن اېدی. او جاری ییلنینگ ۲۵- ثورده ایکس صحیفهسیده یازیشیچه، اوشبو نظامگه کۉره، عیاللر حتا اېرینینگ غایب بۉلیشی، عایلهنی ترک اېتیشی یاکه عایلهوی زۉرآورلیک حالتلریده هم آسانلیک بیلن اجرهلیش حقوقیگه اېگه اېمس.
طالبان رهبری هبتالله آخوندزاده تصدیقلهگنیدن سۉنگ کوچگه کیرگن «اېر-خاتیننی اجرهتیش نظامی»گه کۉره، کۉپلب حالتلرده عیاللرنینگ اجرهلیش حقوقی اوشبو گروه قاضیسینینگ فکری، اېرینینگ راضیلیگی، اقرار، گواه یاکه قَسمگه باغلنگن.
